16/03/2022
Budget 2022-23
✍️ Bam hati, kit kulai: Nang kiew ka jinghap shim ram ka Meghalaya
Ha ka Mang Tyngka jong u snem 2022-23 ba la wanrah da u Myntri Rangbah, Conrad K Sangma, ha Ïingdorbar Thawaiñ ha ki khyndiat sngi ba la lah, la shem ba ka jinghap shim ram ka jylla Meghalaya ka la kiew haba ïanujor bad u snem Mang Tyngka 2021-22. Ha ka Mang Tyngka ba hashwa, ka jingshim ram jong ka Meghalaya ka long T. 2,247 klur katba ha u snem 2022-23, la antad ba ka jingshim ram kan kiew sha ka T. 2,632 klur kaba pynmih ba ka jingïapher ka long haduh T. 385 klur. Ha ka Mang Tyngka 2021-22, la antad ba ka jinghap siew ram ka long T. 771 klur katba ha u snem 2022-23, la antad ba kan long T. 964 klur.
Ka jinghap ban shim ram haduh kattei ka pyni ba ka jingpynmih pisa na ka jylla ka dang duna shaba palat. Tangba ha ka k*t lad, ka sorkar, ym dei tang kane kaba mynta hynrei kiba mynshwa ruh, ki hap ban shim ram ban pyndap pynbiang ïa ki jingdonkam ka jylla ha ki liang bapher bapher. Haba ngi peit sha ka jingïoh pisa (Receipts) jong u snem 2022-23, la antad ba kane kan kiew sha ka T. 16,068 klur, lait noh ka pisa ban shim ram, na ka T. 15,262 klur jong u snem 2021-22. Naei kane ka pisa kan wan? Ka pisa kan wan ha ka dur jong ka bhah na ki khajna ba lum ka Sorkar Pdeng, ki khajna ba lum hi da ka sorkar jylla, ki skhim Sorkar Pdeng, jingai jingïarap pisa (Grant) da ka Sorkar Pdeng bad kiwei.
Katno ka jingantad ban ïoh lum khajna da ka sorkar jylla? Katk*m ka Mang Tyngka, la antad ba ha u snem 2022-23, ka jinglum khajna hapoh ka shatri jong ka ‘Tax Revenue’ kan long T. 2,625 klur bad na kane, la antad ba ka khajna na ka kyiad kan long T. 350 klur. Ha u snem 2021-22, la antad ba ka jinglum khajna kan long T. 2,213 klur bad T. 300 klur ka dei na ka kyiad. Lyngba ka jinglum khajna hapoh ka shatri jong ka ‘Non-Tax Revenue’, ka jylla ka la ïohlum T. 541 klur ha une u snem Mang Tyngka 2021-22 katba ha u snem 2022-23, la antad ba ka jingïoh lum khajna kań long T. 731 klur.
Ha kaba ïadei bad ka jingpynlut, ki don ar bynta - ka jingpynlut k*m kaba siew tulop, bai bam tymmen, jingsiew ram, bad kiwei kaba ki khot ka ‘Revenue Expenditure’ bad kawei pat ka dei ka jingpynlut ban thied jaka, ki kor ki bor ban pyndonkam ha ki karkhana sorkar, ban tei ïa ki jingtei bapher bapher bad kiwei bad ïa kane ki khot ‘Capital Expenditure’. Ka jingkiew irat jong kano kano ka jylla ki thew na ka jingpynlut ha ka ‘Capital Expenditure’ namar ka plie lad ïa ki kam pynroi, ka ïoh kam ïoh jam ka ban ïalam sha ka jingkiew ha ka kamai ka kajih. Ha u snem 2021-22, la antad ba ka jingpynlut ha ka jingsiew tulop bad kiwei ka long T. 13,956 klur katba ka jingpynlut ban thied jaka lane ban tei ïa ki jingtei ka long tang T. 3,647 klur. Ha u snem 2022-23, ka jingpynlut ha ka jingsiew tulop bad kiwei kan long k*mba T. 15,376 klur katba na ka bynta ban tei jingtei bad kiwei kan long tang T. 3,505 klur. Kane ka pyni ba ka jingpynlut ha ka jingsiew tulop, bai bam tymmen, jingsiew ram bad kiwei ka la kiew na u snem 2021-22 katba ka jingpynlut ban tei lane ban thied ïa ki kor ki bor ka la hiar ha u snem 2022-23.
Ka don sa kawei pat ka bynta kaba kongsan jong ka Mang Tyngka bad kata ka dei kaba ki khot ka ‘Fiscal Deficit’ lane ka jingïoh lum pisa duna haba ïanujor bad ka jingpynlut lane haba ka sorkar ka hap ban pynlut kham bun ban ïa kaba ka ïoh lane ka Mang Tyngka bam hati, kit kulai. Ha u snem 2021-22, la antad ba ka ‘Fiscal Deficit’ kan long T. 1,570 klur katba ha u snem 2022-23, la antad ba kane kan kiew sha ka T. 1,849 klur - ka jingkiew kaba T. 279 klur hapoh shi snem. Hynrei la suba ba namar ba u dei u snem ban hap ïa pynkhreh na ka bynta ka ilekshon, ka sorkar jylla ka kwah ban pynlut kham bun ha ki skhim bad ki projek bapher bapher. Ynda la dep ka ilekshon, ka sorkar ka ban wan kan hap ban shim jingkitkhlieh halor kine ki ram ki shah bad ki jingpynlut jong ka sorkar kaba mynta.
Khubor u Nongsain Hima
