Ritaa India Foundation

16/08/2026

05/06/2026

Ritaa India Foundation

31/03/2026

💫महावीरांच्या विचारांची सर्वव्यापी उपयुक्तता💫

ज्यांच्या सिद्धांताची, विचारांची, आणि शिकवणुकीची उपयुक्तता आजच्या जागतिकीकरणाच्या युगात आणि कोरोना काळातही आपल्याला अनुभवता आली आणि आणि तीच उपयुक्तता आपल्याला आज या युद्धजन्य परिस्थितीही उपयोगात आणता येऊ शकते, गरज आहे त्यावर अंमलबजावणी करण्याची. असे जैन धर्माचे २४ वे तीर्थांकर भगवान महावीर स्वामी यांचा आज २६२५ वा जन्म कल्याणाक महोत्सव. त्यानिमित्त भगवान महावीरांच्या सिद्धांताचा घेतलेला मागोवा.

"शस्त्राच्या आधारे दुसऱ्यावर विजय मिळवणाऱ्याला वीर म्हणतात तर संयमाने स्वतःवर आणि जगावर विजय मिळवणाऱ्याला 'महावीर' म्हणतात." साऱ्या विश्वाला अहिंसेचा, "जिओ और जिने दो" चा संदेश देणारे आणि सत्य, अनेकांतवाद, अपरिग्रह, अचौर्य, आणि ब्रह्मचर्य हे पाच महत्त्वपूर्ण मार्ग सांगणारे आणि सम्यकज्ञान, दर्शन, चारित्राच्या माध्यमातूनच मोक्ष मार्ग प्राप्त करता येऊ शकतो, याची शिकवण देणाऱ्या महावीरांच्या सिद्धांताविषयी जाणून घेऊ या.

अहिंसा:
“सव्वे पाणा, सव्वे भूता, जीवा सव्वे सत्ता ण हन्तव्वा ण अज्झावेय्व्वा, ण परीघेत्व्वा, ण परीतावेय्व्वा!” अहिंसेची परिभाषा या सूत्रामध्ये उत्तम रित्या सांगितली आहे. अहिंसक तो आहे जो कोणत्याही जीवाला इजा पोहचवत नाही, कुणावर ही जोर जबरदस्ती करत नाही, कुणालाही आपला गुलाम बनवत नाही, कुणालाही मानसिक संताप देत नाही, प्राणीमात्रांचे हनन करत नाही. "अहिंसा परमो धर्म: " अहिंसा म्हणजे केवळ दुसऱ्याची हिंसा करणे नव्हे, तर माझ्या बोलण्यातून किंवा कृतींतून इतरांना काही त्रास होत असेल तर त्याची जाणीव होणे आणि मनाला वेदनाही होणे हे आपण योग्य मार्गावर असल्याचे लक्षण आहे. वाणीतील हिंसेमुळे होणारे नुकसान शारीरिक हिंसेपेक्षाही मोठे आहे. यूक्रेन आणि रशिया, इराण - इस्राईल /अमेरिका युद्धामध्ये कित्येक परिवार विखुरले गेले आणि जात आहेत. लहान मुले अनाथ झाली, नागरिकांना आपला देश सोडून जावे लागले. इराण - इस्राईल /अमेरिका या युध्दामुळे केवळ त्या देशांवरच नाही तर इतर देशांवर देखील परिणाम होत आहेत. मूक पशु , पक्षी, प्राणी विनाकारण यामध्ये मारले जात आहेत. पण प्रत्येक देश आम्ही किती बलवान/ताकदवान या अहंकारमुळे कुणीही माघार घ्यायला तयार नाही. यामुळे केवळ आणि केवळ विनाशच होणार आहे. येथे जर अहिंसा सिद्धांताचे पालन झाले, तर मग हा वाद संवादाने मिटवता येऊ शकतो. आणि सर्वत्र शांतता प्रस्थापित करता येऊ शकते.

सत्य:
जो बुद्धिमान व्यक्ती सत्याच्या मार्गदर्शनाखाली राहतो तो मृत्यूच्या जगात सहज पोहून जातो. कोणतीही परिस्थिती असो सत्याचा मार्ग सोडू नका. असत्य बोलण्याने कमी पण प्राप्त होतो आणि शेवटी अधोगती प्राप्त होते. सत्या बोलणाऱ्याला त्रास होऊ शकतो पण त्याचा पराभव कधीही होत नाही. एक असत्य बोलले तर ते लपवण्यासाठी अनेकदा असत्य बोलावे लागते. त्यामुळे सत्य बोलण्याकडे अधिक लक्ष द्यायला लागते. भारतासारख्या सर्वात जास्त लोकसख्या असूनही विविधतेत एकता असलेल्या देशाला भ्रष्टचारासारख्या वाळविणे पुरते पोखरून टाकले आहे. हा भ्रष्टाचार मुळापासून काढायचा असेल तर प्रत्येकाने राजा हरिशचंद्र आणि श्रीराम यांच्यासारखे सत्यवचनी गुण अंगिकारले पाहिजे. एकमेकांना न फसवता, विश्वासपूर्वकपने निस्वार्थ काम करायला हवे. तरच प्रत्येक जण सुखी आणि समाधानी आयुष्य जगू शकेल.

अनेकांतवाद:
जेव्हा एखादी वस्तू तिचे संपूर्ण स्वरूप समजून घेण्यासाठी अनेक दृष्टिकोन वापरून स्वीकारली जाते, त्या शैलीला "अनेकांतवाद" म्हणतात. जसे दोन डोळ्यांमध्ये अंतर आहे तसेच दृष्टी आणि दृष्टीकोन, समज आणि सामंजस्य यामध्ये आहे. आपली भावना जशी असेल तसा त्याचा परिणाम आपल्याला अनुभवायला मिळेल. कुणासाठी जी वस्तू आनंद देणारी असते, तीच दुसऱ्यासाठी कष्ट देणारी असते. जसे तूप कुणासाठी अमृत तर कुणासाठी विष असते, सावली कुणासाठी चांगली तर कुणासाठी कष्ट देणारी असते. कुणाला राग रंग महफिल आवडते तर कुणाला पर्वतावर जाणे पसंत असते. एकच स्थान पण प्रत्येकाचा दृष्टीकोन आणि दृष्टी वेगवेगळी असते. कुणी रावणाचे दहन करतात तर, कुणी पूजा करतात. म्हणजेच वस्तू हि वस्तू आहे, व्यक्ती ही व्यक्ती आहे फक्त त्याकडे पाहणाऱ्याचा दृष्टीकोन वेगवेगळा असतो. अनेक व्यक्तीबद्दल आपण असे पूर्वग्रहदूषित मत बनवून चालतो त्यांच्याशी कधी प्रत्यक्ष संवाद साधत नाही आणि गैरसमज वाढत जातात. या अनेकांतवादाच्या मार्गाने आपण नातेसंबंध, समाज, देश आणि जग अधिक जवळ आणून ते अधिक समृद्ध करू शकतो. सोशल मीडियाचा वापर करतानाही हे तत्व आपण अमलात आणले तर अनेक धोके टळू शकतात.

अपरिग्रह:
याचा अर्थ जास्त संग्रहाची वृत्ती ठेवू नये. जेवढी गरज आहे, तेवढाच संचय करायला हवा. आपण अनेकवेळा गरजेपेक्षा अधिक संचय करतो. कोणत्याही गोष्टीचा अतिलोभ त्या गोष्टीतील आनंदच हरवून टाकतो. जग पैशाच्या मागे पळते ते फक्त मौजमजा करता यावी म्हणून! सध्या आपल्याकडे एवढ्या फालतू गोष्टींचा कचरा जमलाय की त्या ओझ्यानेच आपण लटपटत आहोत. अपरिग्रहाच्या भावनेचा आपल्यात जन्म झाला तर आपण स्वत:कडे एक विश्वस्त म्हणून पाहू. अपरिग्रहाची भावना मजबूत करण्यासाठी संतसंग करावा.

अचौर्य:
कुठलीही वस्तू, सजीव वा निजीर्व किंचित वा अधिक आपल्या मालकीची नाही. ती मिळवणे म्हणजे चोरी. दुसऱ्याच्या वस्तूस अनिष्ट भावनेने स्पर्श करणे, परस्पर घेणे किंवा रस्त्यात पडलेली वस्तू आपलीशी करणे हे चौर्य आहे. चोरीचे चार भाग पडतात. १. द्रव्य- सजीव व निजीर्व वस्तूंची चोरी, २. क्षेत्र- दुसऱ्याच्या जमिनीवर अयोग्यरीत्या कब्जा करणे. 3. काळ - वेतन, भाडे, व्याज देण्या-घेण्याच्या ठरलेल्या वेळेपेक्षा कमी वेळेत पैसे घेणे. ४. भाव- भावचोरीचे क्षेत्र व्यापक आहे. एखाद्या लेखकाचे, कवीचे वाङ्मय आपल्या नावावर खपवणे, प्रकाशित करणे, चोरीचा विचार हेदेखील भावचौर्य आहे. कुठलेही चौर्य हे क्षणिक लाभासाठी शाश्वत श्रेय घालवून बसते.

ब्रह्मचर्य:
महावीरांनी ब्रह्मचर्य हे सर्वोत्तम तपश्चर्या, नियम, ज्ञान, तत्वज्ञान, चारित्र्य, संयम आणि विनय यांचे मूळ म्हटले आहे. मनुष्य जन्माने नव्हे तर कृतीने महान (ब्रह्मचर्य) बनतो हे त्यांच्या तत्त्वांचे सार आहे. खरे तर ब्रह्मचर्य म्हणजे कोणत्याही प्रकारच्या इंद्रिय सुखाला बळी न पडता वासना आणि वासनांवर नियंत्रण ठेवण्यासाठी केलेली तपश्चर्या होय.

👉महावीरांनी सांगितलेले सिद्धांत/तत्व आजही प्रत्येक ठिकाणी लागू पडतात आणि हि तत्वे आपल्या प्रत्येकाच्या आयुष्यात खूप महत्वपूर्ण आहेत. गरज आहे ती प्रत्यक्षात जीवनात उतरवण्याची.

🙏सर्वाना भगवान महावीर कल्याणाकच्या शुभेच्छा!🙏

✍️डॉ. रिता मदनलाल शेटीया
लेखिका रिता इंडिया फाउंडेशनच्या संस्थापिका आहेत.


#2625
#तीर्थंकर

माझे विचार - माझी लेखणी

03/02/2026

💫उदयन् शालिनी फेलोशिप प्रोग्राम 💫

गरजू पर्यंत शेअर करा.

पुणे (USF) तर्फे

नमस्कार.

*आम्हाला कळविण्यात आनंद होत आहे की USF 2026 साठी अर्ज प्रक्रिया सुरू झाली आहे. हा कार्यक्रम मुलींना आर्थिक सहाय्य, मार्गदर्शन, शैक्षणिक मदत, कौशल्य व रोजगार प्रशिक्षण, व्यक्तिमत्त्व विकास व नेतृत्व विकास यासाठी सहाय्य करतो, जेणेकरून त्या उच्च शिक्षण पूर्ण करून आत्मनिर्भर बनतील.*
पात्रता निकष:
1️⃣ पुणे/पीसीएमसी परिसरात राहणारी अविवाहित भारतीय नागरिक मुलगी
2️⃣ जन्म 2007 नंतर झालेला असावा
3️⃣ *सध्या इयत्ता 10 वी मध्ये सरकारी/खाजगी/निमशासकीय/अनुदानित शाळेत शिक्षण घेत असलेली व मार्च 2026 बोर्ड परीक्षेस बसणारी*
4️⃣ *इयत्ता 9 वी मध्ये किमान 60% गुण आवश्यक*
5️⃣ *कुटुंबाचे वार्षिक उत्पन्न ₹3,00,000 पेक्षा अधिक नसावे*

निवड प्रक्रिया:
✔️ अर्ज फॉर्म भरून देणे
✔️ सामान्य ज्ञानावर आधारित लेखी परीक्षा
✔️ पालकांसोबत वैयक्तिक मुलाखत
✔️ गृहभेट

अर्ज लिंक:comment box ☑️ मध्ये

*अर्ज भरण्याची शेवट तारीख-२८ फेब्रुवारी २०२६*
कृपया ही माहिती पात्र विद्यार्थिनींना पोहोचवून त्यांना अर्ज करण्यास प्रोत्साहित करावे, ही विनंती.

आपला विश्वासू,
उदयन् शालिनी फेलोशिप प्रोग्राम – पुणे



#शिष्यवृत्ती

03/02/2026

💫 Fellowship 💫

Please share this to needy one




#शिष्यवृत्ती

10/01/2026

Ritaa India Foundation