17/06/2026
संघर्ष, जबाबदारी आणि आशेचा प्रवास
आश्रय सोशल फौंडेशन ही संस्था देहविक्रय करणाऱ्या महिला, तृतीयपंथीय व्यक्ती आणि त्यांच्या मुलांच्या सन्माननीय जीवनासाठी अनेक वर्षांपासून कार्यरत आहे. समाजाच्या मुख्य प्रवाहापासून वंचित राहिलेल्या या घटकांच्या जीवनात सकारात्मक बदल घडवून आणण्यासाठी संस्था सातत्याने प्रयत्न करत आहे. मात्र सामाजिक कार्याच्या प्रवासात अनेक वेळा अशा घटना घडतात की ज्यामुळे कार्यकर्त्यांच्या मनात निराशा निर्माण होते. परंतु अशा प्रसंगांकडे व्यापक दृष्टिकोनातून पाहणे आवश्यक असते.
दोन वर्षांपूर्वी एका महिलेचे क्षयरोग (TB) आणि HIV या गंभीर आजारांमुळे निधन झाले. तिच्या पश्चात तीन लहान मुले पूर्णपणे अनाथ झाली. त्यांच्या डोक्यावर आई-वडिलांचे छत्र नव्हते आणि सांभाळ करण्यासाठी जवळचे नातेवाईकही नव्हते. अशा परिस्थितीत ही मुले अत्यंत असुरक्षित अवस्थेत होती. त्यांच्यावर समाजातील काही वाईट प्रवृत्तींच्या लोकांच्या नजरा होत्या. विशेषतः मुलींचे शोषण, बालमजुरी, मानवी तस्करी किंवा इतर गैरप्रकारांमध्ये अडकण्याचा धोका मोठा होता.
अशा वेळी आश्रय सोशल फौंडेशनने मानवतेच्या भावनेतून पुढाकार घेत या तिन्ही बालकांना संरक्षण दिले. त्यांच्या राहण्याची, खाण्यापिण्याची, शिक्षणाची, आरोग्याची आणि भावनिक आधाराची जबाबदारी स्वीकारली. मागील तीन वर्षांमध्ये संस्थेच्या कार्यकर्त्यांनी या मुलांना केवळ आसरा दिला नाही तर त्यांना कुटुंबासारखे प्रेम आणि माया दिली. त्यांचे भविष्य घडविण्यासाठी अथक प्रयत्न केले.
मात्र अलीकडेच या तिन्ही मुलांपैकी सर्वात मोठी मुलगी कोणालाही न सांगता एका युवकासोबत निघून गेली. या घटनेमुळे संस्थेच्या सर्व कार्यकर्त्यांना मोठा मानसिक धक्का बसला. अनेक वर्षांची मेहनत, काळजी आणि जपणूक एका क्षणात व्यर्थ गेल्यासारखे वाटू लागले. काही कार्यकर्त्यांच्या मनात "आपण एवढे सर्व करूनही असे का झाले?" असा प्रश्न निर्माण झाला.
परंतु या घटनेकडे दुसऱ्या दृष्टिकोनातून पाहिले तर काही महत्त्वाच्या गोष्टी समोर येतात. प्रथम, संस्था आणि कार्यकर्त्यांनी जे कार्य केले ते मुळात एका जीवाला सुरक्षित बालपण देण्याचे कार्य होते. जर संस्था पुढे आली नसती तर त्या मुलांचे भविष्य कदाचित अधिक धोकादायक आणि अंधकारमय झाले असते. तीन वर्षांच्या काळात त्यांना सुरक्षितता, शिक्षण आणि सन्मानाने जगण्याची संधी मिळाली, हेच संस्थेच्या कार्याचे मोठे यश आहे.
दुसरे म्हणजे, किशोरवयीन मुला-मुली अनेकदा भावनिक निर्णय घेतात. प्रेम, आकर्षण, स्वातंत्र्याची इच्छा किंवा भावनिक आधाराच्या शोधात ते काही वेळा अचानक निर्णय घेतात. त्यामुळे एखादी मुलगी घरातून किंवा संस्थेतून निघून गेली म्हणून संस्थेचे कार्य अपयशी ठरत नाही. तिच्या निर्णयामागे अनेक सामाजिक, मानसिक आणि वैयक्तिक कारणे असू शकतात.
तिसरे म्हणजे, सामाजिक कार्य हे शेतीसारखे असते. शेतकरी बी पेरतो, त्याची काळजी घेतो; पण प्रत्येक बीज झाड बनेल याची शंभर टक्के खात्री नसते. तरीही तो पुढच्या हंगामात पुन्हा मेहनत करतो. त्याचप्रमाणे सामाजिक कार्यकर्त्यांचे कर्तव्य म्हणजे योग्य संधी, मार्गदर्शन आणि आधार देणे. अंतिम निर्णय प्रत्येक व्यक्ती स्वतः घेत असते.
आज संस्थेच्या सहकाऱ्यांमध्ये निराशा असली तरी त्यांनी हे लक्षात ठेवले पाहिजे की त्यांनी तीन वर्षे एका अनाथ मुलीला सुरक्षित जीवन दिले. त्या काळात तिचे संरक्षण केले, शिक्षण दिले आणि तिला माणूस म्हणून जगण्याचा अधिकार दिला. हे कार्य कोणत्याही परिस्थितीत कमी होत नाही.
म्हणूनच या घटनेतून खचून न जाता अधिक सक्षम बालसंरक्षण यंत्रणा उभारणे, मुलांशी नियमित समुपदेशन करणे, त्यांचा भावनिक विकास समजून घेणे आणि त्यांना जीवनातील योग्य निर्णय घेण्यासाठी सक्षम करणे आवश्यक आहे. एका घटनेमुळे संपूर्ण मिशन थांबू नये.
आश्रय सोशल फौंडेशनचे कार्य हे केवळ सेवा नसून मानवतेचे एक जिवंत उदाहरण आहे. एका मुलीच्या निर्णयामुळे संस्थेने केलेले तीन वर्षांचे प्रेम, माया आणि संरक्षणाचे कार्य नाकारले जाऊ शकत नाही. समाजातील सर्वात वंचित आणि असुरक्षित मुलांसाठी आश्रय बनणे हेच संस्थेचे खरे यश आहे. म्हणून निराश न होता नव्या उमेदीने, नव्या निर्धाराने आणि अधिक बळकट व्यवस्थेसह हे कार्य पुढे सुरू ठेवणे हीच त्या मुलांच्या आणि समाजाच्या हिताची दिशा ठरेल.
धन्यवाद
अशोक गायकवाड
