Prayog Malad

07/10/2025

01/10/2025

01/10/2025

"प्रयोग मालाडची "प्रायोगिक" गुरूदक्षिणा"

सन १९७८ मध्ये मुंबई उपनगरात स्थापन झालेली प्रयोग मालाड ही संस्था सेवा, ज्ञान, क्रीडा आणि कला ही उद्दीष्ठे जोपासत गेली ४७ वर्षे कार्यरत आहे.

संस्थेच्या स्थापनेपासून अभिनेता, दिग्दर्शक रामकृष्ण गाडगीळ यांनी प्रायोगिक रंगभूमीवर विविध यशस्वी प्रयोग करून अनेक एकांकिका आणि महाराष्ट्र राज्य नाट्य स्पर्धेत "प्रयोग मालाडचा" ठसा उमटवला. अशा गुरुतुल्य रामकृष्ण गाडगीळ यांचे दोन वर्षांपूर्वी निधन झाले.

रामकृष्ण गाडगीळ यांना आदरांजली अर्पण करण्यासाठी प्रयोग मालाड तर्फे एप्रिल २०२४ पासून "रामकृष्ण गाडगीळ समर्पित प्रायोगिक नाट्य पर्व" हा उपक्रम राबविण्यात आला. या उपक्रमांतर्गत प्रायोगिक नाटकांसाठी "प्रेक्षक सभासद योजना" सुरु केली गेली. या प्रेक्षक सभासद योजनेत एकूण १३७ प्रेक्षकांनी सभासदत्व घेतले. कदाचित प्रायोगिक नाटकांसाठी ही एकमेव प्रेक्षक सभासद योजना आहे.
प्रायोगिक नाट्य संस्थांना हक्काचा रंगमंच उपलब्ध करून देणे त्याचप्रमाणे रसिक प्रेक्षकांना प्रायोगिक रंगभूमीवरील विविध प्रयोगांचा अनुभव देऊन, प्रायोगिक नाटकांसाठी रसिक प्रेक्षकवर्ग तयार करणे, याच उद्देशाने रामकृष्ण गाडगीळ समर्पित प्रायोगिक नाट्य पर्व हा उपक्रम राबविण्यात आला. या नाट्य पर्वामुळे रसिक प्रेक्षकांना मराठीतील विविध बोलीभाषांचा आस्वाद घेता आला. तसेच महाराष्ट्रातील विविध भागातून आलेल्या नाटकांमधून मांडलेल्या विषयांनी प्रेक्षकांना अंतर्मुख केले.

दर महिन्यातून एका शनिवार किंवा रविवारी जयवंत दळवी लघुनाट्यगृह (४था मजला), प्रबोधनकार ठाकरे नाट्यगृह, बोरिवली येथे प्रायोगिक नाटकाचे प्रयोग आयोजित केले गेले. या उपक्रमात प्रयोग सादर करणाऱ्या सर्व प्रायोगिक नाट्य संस्थांना निर्मिती सहाय्य, मानधन आणि सन्मानचिन्ह देऊन त्यांचा गौरव करण्यात आला.

एप्रिल ते जून २०२४ आणि जानेवारी ते ऑगस्ट २०२५ या काळात महाराष्ट्रातील विविध प्रायोगिक संस्थांची एकूण ११ प्रायोगिक नाटके या उपक्रमात सादर झाली.

या प्रायोगिक नाट्य पर्व उपक्रमात "I'm पुंगल्या शारुक्या आगीमहुळ" (शिव रंगभूमी प्रशांत प्रतिष्ठान), शुद्धता गॅरेंटेड (रंगसारंग क्रिएशनस), फंदी (प्रयोग मालाड), सांगत्ये ऐका (आविष्कार), कृष्णविवर (अभिनय कल्याण), मॅड सखाराम (अर्चना थिएटर ), तो राजहंस एक (सपान, नाशिक), प्रथम पुरुष (IPTA नाशिक), अतिरेकी (The Box, पुणे), अधल्या मधल्याची गोष्ट (रंगवेध) आणि एक अभिनेता मरतो..तेव्हा (अभिव्यक्ती) ही ११ प्रायोगिक नाटके सादर झाली. या विविध नाटकांनी प्रत्येकवेळी प्रेक्षकांना एक वेगळी अनुभूती दिली. या ११ वैविध्यपूर्ण प्रायोगिक नाटकांमुळे रसिक प्रेक्षकांमध्ये प्रायोगिक नाटके पाहण्याची अभिरुची निर्माण झाली हेच या “प्रायोगिक नाट्य पर्व” उपक्रमाचे यश आहे.

या प्रायोगिक नाट्य पर्व उपक्रमाचा समारोप दिनांक २७ सप्टेंबर २०२५ रोजी ऋतुजा नृत्यालय, पालघर निर्मित नृत्यार्पण गीत रामायण या कार्यक्रमाने झाला. ""आधुनिक वाल्मिकी ग. दी. माडगुळकर आणि स्वर गंधर्व सुधीर फडके रचित "गीत रामायण" २५ नृत्य कलाकारांच्या कथ्थक नृत्य आविष्काराने सादर करण्यात आले. उपस्थित रसिक प्रेक्षकांना मंत्रमुग्ध करणारा हा आविष्कार गुरु प्रिती शिंदे यांनी दिग्दर्शित केला होता. तसेच प्रिती शिंदे यांच्या गुरू दीपाली विचारे यांचेही मार्गदर्शन या नृत्य कलाकारांना लाभले

प्रयोग मालाड आयोजित उपक्रमांच्या सदैव पाठीशी उभे राहणारे, संभाजी सावंत, अनिल बांदिवडेकर आणि अनिल गवस यांचा सन्मान प्रयोग मालाड तर्फे करण्यात आला.

त्याचप्रमाणे प्रत्येक प्रयोगाला मोलाचे सहकार्य करणारे प्रबोधनकार ठाकरे नाट्यगृहाचे प्रकाशयोजना, ध्वनी तंत्रज्ञ, सफाई कर्मचारी या सर्वांचा विशेष सन्मान करण्यात आला.

प्रयोग मालाड संस्थेने प्रयोगशील रंगकर्मी गुरु रामकृष्ण गाडगीळ यांना दिलेली "प्रायोगिक गुरुदक्षिणा" , प्रायोगिक नाट्य चळवळीत एक मैलाचा दगड ठरली यात शंका नाही.

12/08/2025

FREEDOM AT MIDNIGHT

"रॉकी" ते "सरदार वल्लभभाई पटेल". व्हाया "राजेंद्र चावला"

खरं तर निखिल अडवाणी दिग्दर्शित Freedom at Midnight ही वेब सिरीज मी खूप उशिरा पहायला सुरू केली.

या वेब सिरीज मध्ये "सरदार वल्लभभाई पटेल" यांची भूमिका साकारली आहे एक गुणी कलाकाराने.. तो कलाकार "राजेंद्र चावला"

Cut to १९८० -:

प्रयोग मालाड संस्थेच्या कौलारू वास्तूमध्ये एका एकांकिकेची तालीम सुरू होती. त्या एकांकिकेचे दिग्दर्शक होते, रामकृष्ण गाडगीळ. तालीम सुरू असताना त्यांचे लक्ष रस्त्याच्या बाजूच्या खिडकीत गेले. त्या खिडकीतून एक तरुण मुलगा एकांकिकेची तालीम पाहत होता... तसे तो दररोज नित्यनियमाने खिडकीत उभा राहून तालीम पाहत असतो, हे रामकृष्ण गाडगीळ यांनी पाहिले होते.

गाडगीळ सरांनी त्या मुलाला आत येण्यास सांगितले. तो मुलगा घाबरत, चाचरत आत आला. गाडगीळ सरांनी त्याला त्याचे नाव विचारले, तो उतरला राजेंद्र चावला. गाडगीळ सरांनी त्याला दररोज तालमीला हजार राहण्यास सांगितले... .खरं तर रामकृष्ण गाडगीळ सरांनी त्यांच्या पारखी नजरेने एक हिरा हेरला होता.

राजेंद्र चावला यांनी नित्य नियमाने तालमीला हजर राहून आपल्या निरीक्षण क्षमता सतत जागृत ठेऊन प्रथम मराठी भाषेवर प्रभुत्व मिळविले

१९८३ साली प्रयोग मालाड ने महाराष्ट्र राज्य नाट्य स्पर्धेत "तनमाजोरी" हे नाटक सादर करायचे ठरविले. आणि या नाटकात राजेंद्र चावला यांमी एक वेड्या माणसाची भूमिका अप्रतिम साकारली होती...पहिल्यांदाच साकारलेल्या या भूमिकेचे सगळ्यांनीच खूप कौतुक केले. (ह्या भूमिकेचा अभ्यास म्हणून रात्री एक वाजता गोरेगाव स्टेशनवर जात असत...एका वेड्या माणसाचे निरीक्षण करण्यासाठी....त्या माणसाची देहबोली, चेहऱ्याचे हावभाव याचे निरीक्षण करीत असत)
"तनमाजोरी" नाटकाला प्राथमिक फेरीत प्रथम तर अंतिम फेरीत "द्वितीय" पारितोषिक मिळाले. आणि काही दिवसातच राजेंद्र चावला यांनी मराठी एकांकिका / नाटकांमध्ये प्रमुख भूमिका साकारायला सुरुवात केली आणि प्रायोगिक रंगभूमीवर आपली दखल घेण्यास भाग पाडली.

आय कन्फेस मधील "रॉकी", लिअर मधील "विप्लव मुजुमदार" पासून सुरू केलेली सफर स्मिता तळवळकर यांच्या व्यावसायिक नाटकात प्रमुख भूमिका, टेलिव्हिजन मालिका, "खोज" ते सध्या स्टार टीव्हीवर सुरू असलेल्या हिंदी मालिका, जाहिरात विश्वातील eno, मान्यवरच्या जाहिराती, Wednesday, धोनी, येडा असे विविध सिनेमे, अशी ही वाटचाल आता थेट "सरदार वल्लभभाई पटेल".

कट टू २०२५ -:

"राजेंद्र चावला" या गुणी कलाकाराचा गेली चाळीस वर्षांचा प्रवास मी जवळून पाहिला आहे. माझ्या सुरुवातीच्या रंगभूमीवरील प्रवासात, ज्या ज्या वेळी माझ्या कामाबद्दल, मला एखादे बक्षीस/ कौतुक मिळायचे, तेव्हा मी राजेंद्र चावला यांच्या घरासमोर असलेल्या माझ्या मित्राच्या दुकानात (Sunny Medical) जायचो. तिथून समोरच असलेल्या राजेंद्र चावला यांच्या घराच्या खिडकीत पहायचो. त्यांना तिथे पाहिल्यावर आपण अजून कुठेच नाही आहोत या विचाराने "जमिनीवर" राहायचो. (ही अतिशयोक्ती नाही). माझे औरंगाबाद, सावर्डे येथील मावसभाऊ राजेंद्र चावला यांचे खूप मोठे फॅन. लहानपणी ते मुंबईत आल्यावर राजेंद्र चावला यांना भेटायचे आहे असे म्हणाल्यावर मी त्यांना त्यांच्या घरी घेऊन गेलो आहे. गेल्याच महिन्यात सावर्डे येथील माझ्या मावसभावाने याची आठवण काढली.

आपण मेहेनत आणि चिकाटीने प्रामाणिकपणे काम करीत राहिले पाहिजे. आपल्या फळ मिळतेच. याची प्रचिती राजेंद्र चावला यांच्याकडे पाहून येते.

"रॉकी" पासून सुरू झालेला प्रवास "सरदार वल्लभभाई पटेल" यांच्यापर्यंत येऊन पोहोचला. या पुढील वाटचालीत असेच अनेक मैलाचे टप्पे "राजेंद्र चावला" पादाक्रांत करोत, ही सदिच्छा आणि मनःपूर्वक शुभेच्छा !!

- उन्मेष वीरकर

28/06/2025

प्रिय निनाद,

५३ व्या वर्धापन दिनानिमित्त हार्दिक शुभेच्छा.

तुझ्या सुवर्ण महोत्सवी वर्धापन दिनाला तुझा परिवार मी डोळे भरून पाहिला. त्या परिवारात सर्वांबरोबर तू मला माझ्या जन्मापासूनच सामील करून घेतले होतेस. बालपणापासूनच आपण दोघे रंगभूमीच्या अंगाखांद्यावर खेळलो, बागडलो. माझ्या सारखे असंख्य स्नेही, हितचिंतक तू तेव्हापासूनच जोडलेस. रंगभूमीच्या प्रांगणात यथेच्छ बागडताना, तू मित्रत्वाच्या नात्याने प्रतिस्पर्ध्यालाही प्रोत्साहन दिलेस. स्पर्धांच्या लढाईत, कधी तू तर कधी मी तर कधी कोणीतरी दुसरा अजिंक्य ठरला. पण तेव्हाही आपण मित्रच राहिलो.

आज माझ्यासह अनेक संस्था सुवर्ण महोत्सवाच्या उंबरठ्यावर उभ्या आहेत. ज्येष्ठाच्या नात्याने तू आजही आम्हाला मार्गदर्शन करतो आहेस, बरोबरीने वागवतो आहेस, नाते जगवतो आहेस. कारण एकच. तू अजातशत्रू आहेस. धन्य आहेस तू.

"निनाद" ला पुन्हा एकदा अनेक शुभेच्छा.

तुझ्या पुढील अनेक वर्धापनदिनाची वाट पाहणारा,
तुझाच,

प्रयोग मालाड.
२८/०६/२०२५
.. आज "प्रयोग मालाड" आयोजित रामकृष्ण गाडगीळ समर्पित प्रायोगिक नाट्य पर्वातील "अतिरेकी" या नाटकाचा प्रयोग प्रबोधनकार ठाकरे नाट्यमंदिर येथे दुपारी असल्यामुळे आपल्या वर्धापनदिन सोहळ्याला उपस्थित राहता येणार नाही. म्हणून या पत्ररूपी शुभेच्छा. क्षमस्व.