20/01/2026
गिर्यारोहणातला तारा निखळला : निसर्ग मित्र दत्ता फोपे निसर्गात विलीन
सत्तर ऐंशीच्या दशकात गिर्यारोहण क्षेत्र प्राथमिक अवस्थेत असताना . साधन सामुग्री व तंत्रदान नसताना जुण्या गिर्यारोहकांनी प्रतिकूल परिस्थितीत मोठ्या जिद्दीने अनेक साहसी मोहिमा यशस्वी केल्या . अनेक गिर्यारोहक तयार केले . आता या साहसी खेळाला आंतरराष्ट्रीय पातळीवर राजमान्यता मिळतेय . त्याच पिढीतील एक जेष्ठ गिर्यारोहक श्री दत्ता फोपे हे शनिवार, १७ जानेवारी २०२६ रोजी निसर्गात विलिन झाले.
कोकणात करूळ गावात जन्मलेला दत्ता मुळातच निसर्गात रमणारा . जंगलात भटकणारा - पक्षांचे निरिक्षण व पाठलाग करून घरटी शोधून त्यांना अंगणात नैसर्गिक पिंजऱ्यात ठेवी . झाडे , पाने , फुले ' किडे, फूलपाखरू यात इतका रमू लागला की घरा समोरील अंगणातील फणसाच्या झाडावार मचाण बांधून राहू लागला . दोर बांधलेल्या टोपलीतून जेवण ई त्याची आई दत्ताला देत असे . तो खऱ्या अर्थाने निसर्ग पुत्र होता .
आठवी नंतर मुंबईत आलेला दत्ता छोट्या चाळीत राहत असे . अनवाणी पायाने शाळेत जाणारा दत्ता , गरिबी असली तरी अभ्यासात तो हुषार होता . जबाबदारी पडली म्हणून तो चुलीवर व नंतर स्टोव्हवर जेवण करी . पुढे तो अनेक गिर्यारोहण मोहिमा करताना तो उत्तम कुकही झाला . एकदा तर राजगडावर त्यांनी मोदक व चिकण बनवून आश्चर्याचा धक्का दिला .
कॉलेज मध्ये त्याला गियारोहणाची गोडी लागली . ती अखेर पर्यंत चालू होती .
रॉक क्लायबिंगचा तो प्रशिक्षक बनला . अनेक नामांकित क्लायंबर दत्ताने घडवले . सह्याद्रीतील गड किल्ले ,सुळके , शिखरे दत्ताला साद घालू लागले , त्याच्या साहसी मोहिमेत लिंगाणा , जिवधन , ड्यूक नोज ' कोकण कडा. कलावंतीण ई अनेक सुळके, कडे होते .
दत्ताने काही संस्था स्थापन केल्या , काही ठिकाणी काणी संस्थापक सदस्य होता .
साहस व त्या माध्यमातून अंधश्रद्धा निर्मूलनासाठी गुहांचा शोध अभ्यास
करण्यासाठी केव्हज एक्सप्लोरर संस्था स्थापन करून ' हिरण्य केशी नदीच्या उगमाचा जिवावर बेतणारा थरार अनुभवत शोध लावला . तसेच बँक ऑफ महाराष्ट्रमध्ये सहकाऱ्यांच्या मदतीने स्थापन केलेल्या महाबँक ट्रेकर्स व YHAI तर्फे देशात प्रथमच मेघालयात केविंग मोहिम यशस्वी केली .पृथ्वीच्या पोटात आठ कि मी ची हि मोहीम यहास्वी केली .
दत्ता, नेचर लव्हर्स , YHAI ई संस्थात कार्यरत होता .
निमचे खडतर प्रशिक्षण घेतल्यावर त्याने जगातील - हिमालयातील रेकॉर्ड असणारी
२३ooo फुटावरील सुली टॉप ही खडतर अजिंक्य मोहिम यशस्वी केली व ईतर अनेक हिमालयातील मोहिमा केल्या .
दत्ताने कोकणकडयासह , वन ट्री हिल मध्ये रेस्क्यू ऑपरेशन करताना मृतदेह बाहेर काढले .
गिरिमित्र संमेलनात दत्ताला गिरिमित्र पुरस्कार मिळाला . २०२५ च्या संमेलनात जेष्ठ गिर्यारोहक म्हणून मार्गदर्शन केले .
महाबँक ट्रेकर्स ३० वर्षे अनेक मोहिमा करताना अनेक बँक कर्मचाऱ्यांना गोडी लावली व ग्राहकांमध्ये ट्रेकिंगची आवड निर्माण तर केलीच परंतु बँकिंग क्षेत्रात गिर्यारोहणास साहसी क्रीडा प्रकार म्हणून मान्यता मिळवून दिली . स्पोर्टस् क्लब मधे कार्यरत ट्रेकिंग विंग स्थापन केली . या खेळास समाजकार्याची जोड देत मतीमंद , अपंगाना गिर्यारोहणात सहभागी करून घेतले .
बँकेचे गिर्यारोहक अनेक वर्ष रात्रीचा भिमाशंकर ट्रेक करीत आहेत. दताने ६५ वेळा हा ट्रेक केला .
अखिल महाराष्ट्र गिर्यारोहण संस्थेत ,कोअर कमिटीच्या माध्यमातून मोलाचे मार्गदर्शन दत्ताने केले .
दत्तावर अनेक संकटे आली , पत्नीचे सातत्याने
डायलीसिस करताना त्याची आर्थिक घडी विस्कटलेली, त्यासाठी घर विकणे' , पत्नीचे निधन, स्वतः ची बायपास सर्जरी, तसेच डायबिटीस मुळे पाय काढावा लागला. असे सगळे असताना न खचता त्याने जिद्दीने कृत्रीम पायाने भटकंती केली.
घरी असताना तो मुर्तीकला, पेटींग, कविता करणे , निसर्गानुभव लिहिणे , फोटो शेअर करीत राहणे चालू ठेवले . प्रतिकूल परिस्थितीत आनंदाने जगण्याची जिद्द निसर्गाने व गिर्यारोहणानेच दिली असे अभिमानाने तो सांगयचा. दत्ता हा गिर्यारोहक व सामान्यजणांसाठी प्रेरणा स्थान आहे . गिर्यारोहणातून अनेक माणसे त्याने जोडली.
या निसर्गपुत्राने जिवापाड मैत्री केली.
मला नेहमी म्हणायचा आपली मैत्री म्हणजे दोन शरीर एक मन.
अखिल महाराष्ट्र गिर्यारोहण महासंघातर्फे लढवैय्या गिर्यारोहकास कृतज्ञता पुर्वक आदरांजली.
हिरेश चौधरी
सचिव, मुंबई जिल्हा, अखिल महाराष्ट्र गियारोहण महासंघ
