Bhartiya Itihas Sankalan Samiti - Kokan

18/04/2026

08/12/2025

https://youtu.be/6T0jMQf-Y38?si=IpJ2mQwYGw5HGywV

PLAYLIST LINK:- https://youtube.com/playlist?list=PLTvxUR1xEJIMf3bpoZwxbcTwbsmA6eq__&si=n2rBv1cwtbgzVuEL...भारतीय इतिहास संकलन समिती, कोकण प्रांत, बोरीवली भा...

08/12/2025

नमस्कार !
इतिहास कट्टयाने जाणकार इतिहासप्रेमी आणि मान्यवर अभ्यासकांचा मेळ घालणारा, 'साष्टीच्या गोष्टी' पर्वातील १७ गोष्टी आणि गोष्ट 'ती'ची पर्वातील १८ गोष्टी असा जवळ जवळ तीन वर्षांचा यशस्वी टप्पा पार केला .
या अभिमानास्पद वाटचालीनंतर इतिहास कट्ट्यावर आता तिसऱ्या पर्वाचा प्रारंभ होतो आहे - "एक होता राजा". कश्मीरपासून कन्याकुमारीपर्यंत आणि सौराष्ट्रपासून आसामपर्यंत विस्तारीत भारतभूमीचा गौरवांकित इतिहास भरला आहे, अनेक छोट्यामोठ्या राजघराण्यांनी ! हा केवळ भारताचा राजकिय इतिहास नाही तर तो विभिन्न काळातील , विविध प्रांतातील भारतीय संस्कृती, साहित्य, कला, व्यापार , उद्योग, ज्ञानविज्ञानाच्या कितीतरी पैलूंचे गौरवांकित दर्शन घडवतो .

हिंदुस्थानच्या ऐतिहासिक काळाची सुरुवात प्रसिद्ध मौर्य घराण्यापासून होते. चंद्रगुप्त मौर्य, बिंदुसार, अशोक असे अनेक महान सम्राट या घराण्यात झाले. त्यांच्या काळात भारतीय कलांनी, संस्कृतीने उन्नत अवस्था अनुभवली. या काळातील अनेक कलांवर ग्रीक कलांचा प्रभाव जाणवतो. कौटिल्यासारख्या महान तत्वज्ञाने या काळात भारतीय अर्थशास्त्राचा पाया घट्ट केला. मौर्य काळातच प्रथम भारतीय उपखंड एकछत्री राजकीय अमलाखाली आला.
विविध राजघराण्याची ओळख करून देणाऱ्या या गप्पागोष्टींच्या नव्या पर्वातील पहिले राजघराणे आहे - मौर्य साम्राज्य. आपण ह्या राजघराण्याची ओळख तीनचार भागांमध्ये करून घेणार आहोत . पहिल्या भागात मौर्यकालीन राजांची, त्यांच्या काळातील विविध पुरातत्त्वीय अवशेषांची ओळख, पाटलीपुत्र ह्या त्यांच्या राजधानीतील पुरावशेषांचाही मागोवा घेत, मौर्य राजघराण्याचा हा इतिहासपट इतिहास कट्ट्यावर उलगडणार आहेत पुरातत्वज्ञ आणि इतिहास अभ्यासक डॉ . सूरज पंडित .

*भारतीय इतिहास संकलन समिती, कोकण प्रांत, बोरीवली भाग आणि* *बोरीवली सांस्कृतिक केन्द्र आयोजित, जनसेवा केंद्र, बोरीवली प्रायोजित*
*इतिहास कट्टा*

*पर्व तिसरे : 'एक होता राजा'* इतिहास घडवणाऱ्या साम्राज्यांची स्मरणयात्रा
*गोष्ट पहिली : "मौर्य साम्राज्य"*
*सादरकर्ते : डॉ. सूरज पंडित, पुरातत्वज्ञ, इतिहास अभ्यासक व लेखक*
*रविवार दि . १४ डिसेंबर २०२५ सायंकाळी ५.३० वाजता*
*स्थळ : वनविहार उद्यान, ॐ शांती चौकाजवळ, एक्सर, बोरीवली (पश्चिम) , मुंबई*

इतिहासाच्या साधनांमधून मौर्य घराण्यातील राजांचे कर्तृत्त्व आणि तत्कालीन संस्कृती यांची ओळख करून घेताना २३०० वर्षांपूर्वीच्या हिंदुस्थानचा इतिहास जाणून घेण्यासाठी इतिहास कट्टयावर अवश्य या !!
🙏🙏🙏

15/11/2025

महाराष्ट्राच्या भूमीवर मध्ययुगीन काळात थोर महापुरुष जन्माला आले. ज्ञानेश्वर माउलींपासून निळोबांपर्यंत असलेल्या या युगामुळे महाराष्ट्राचा गौरव संतांची भूमी असा यथार्थपणे होऊ लागला. पण भागवत धर्माच्या या मंदिरात काही संतस्त्रियाही एखाद्या दीपज्योतीप्रमाणे तेवत राहिल्या. आपल्या परिघातल्या अंधाराशी सामना करत असताना अनेकांचा मार्ग उजळवत राहिल्या. पहिली कवयित्री महदंबा ज्ञानाची उपासक होती. माउलींची धाकटी बहीण मुक्ताई साक्षात चित्कला होती. जनाबाई, सोयराबाई परिस्थितीवर मात करणारी होती. गणिकेच्या पोटी आलेली कान्होपात्रा, विधवा वेणी यांनी तर देवाला पतितपावन हे ब्रीद सार्थ करायला लावलं आणि बहिणाबाईंच्या *“प्रपंच परमार्थ चालवी प्रमाण। तिनेच गगन झेलियेले॥"* या शब्दांनी खरोखरच गगनाला गवसणी घातली. या साऱ्यांचं कर्तृत्व कालातीत मूल्यांचा ठेवा बनून गेलंय .. आजच्या भाषेत पॉवर स्टेशन्स ठरलंय. यांच्या दैदीप्यमान कार्याचा पट इतिहास कट्ट्यावर ' गोष्ट ती ची ' पर्वातील शेवटच्या गोष्टीत उलगडणार आहेत *डॉ. अपर्णा बेडेकर*.
*भारतीय इतिहास संकलन समिती, कोकण प्रांत, बोरीवली भाग आणि बोरीवली सांस्कृतिक केन्द्र आयोजित, जनसेवा केंद्र, बोरीवली प्रायोजित*
*इतिहास कट्टा*
पर्व दुसरे : गोष्ट 'ती'ची
*गोष्ट अठरावी : "तिनेच गगन झेलियेले"*
(मुक्ताबाई ते बहिणाबाई: महाराष्ट्राच्या दैदीप्यमान पंचकन्या)
*सादरकर्त्या : डॉ. अपर्णा बेडेकर, संतसाहित्य अभ्यासिका व लेखिका*
*रविवार दि . १६ नोव्हेंबर २०२५ सायंकाळी ५.३० वाजता*
*स्थळ : वनविहार उद्यान, ॐ शांती चौकाजवळ, एक्सर, बोरीवली (पश्चिम) , मुंबई*
तळागाळातील सर्वसामान्य माणसांत विठ्ठलभक्तीचे बीज रोवून महाराष्ट्राचे नीतिवान संस्कारविश्व निर्माण करणाऱ्या वारकरी संप्रदायातील संतसाहित्यिकांचे कार्य जाणून घेण्यासाठी इतिहास कट्ट्यावर आवर्जून या !!

11/08/2025

कवी कुलगुरू कालिदासाच्या साहित्यातून दिसणारं स्त्री जीवन भावोत्कट आहे. स्त्री जीवनाचं चित्र त्यानी अगदी हळुवारपणे रेखाटलं आहे. त्याच्या साहित्यातील स्त्रियांचं निसर्गाशी अतूट आणि आंतरिक नातं आहे. त्या मुग्ध आहेत तरीही समर्थ आहेत. तप, तितिक्षेतून तेजाळून निघाल्या आहेत.
इतिहास कट्टयावर "कालिदासाच्या महाकाव्यातील स्त्रिया" हा विषय उलगडणार आहेत डॉ . आसावरी बापट .

*भारतीय इतिहास संकलन समिती, कोकण प्रांत, बोरीवली भाग आणि बोरीवली सांस्कृतिक केन्द्र आयोजित, जनसेवा केंद्र, बोरीवली प्रायोजित*
*इतिहास कट्टा*
*पर्व दुसरे : गोष्ट 'ती'ची*
*गोष्ट सोळावी : "कालिदासाच्या महाकाव्यातील स्त्रिया"*
*सादरकर्त्या : डॉ . आसावरी बापट,* इतिहास संशोधक व लेखक (भारत सरकारच्या म्यानमार व नेपाळ येथील माजी प्रथम सचिव . अध्यक्ष स्वामी विवेकानंद सांस्कृतिक केन्द्र, भारतीय दूतावास )
*रविवार, दि . १७ ऑगस्ट २०२५, सकाळी १०.३० वा.*
स्थळ : बोरीवली सांस्कृतिक केंद्राचे ' ज्ञानविहार ग्रंथालय ', तिसरा मजला, प्रबोधनकार नाट्यगृह संकुल, बोरीवली (पश्चिम ), मुंबई

कालिदासाच्या 'कुमारसंभव' आणि 'रघुवंश' ह्या दोन महाकाव्यातून दिसणाऱ्या स्त्रीजीवनाचा परिचय करून घेण्यासाठी इतिहास कट्ट्यावर नक्की या !

15/07/2025

भगवान श्रीकृष्णाची जन्मभूमी मथुरा ! मथुरा ही भारतातील प्राचीन सुविख्यात आणि समृद्ध नगरी होती. या नगरीचा आणि तिच्या सभोवती असलेल्या व्रज प्रदेशाचा इतिहास हा अश्मयुगीन काळापर्यत
मागे जातो. अत्यंत वैविध्यपूर्ण असलेल्या प्राचीन मथुरेतील स्त्रीजीवनाविषयी आपल्याला बहुमोल माहिती येथे सापडलेल्या अनेक पुराभिलेखाांमधून तसेच थोड्या लेखी साधनाांच्या माध्यमातून
समजते. येथे विकसित झालेली कलाशैली ही देखील मथुरेतील प्राचीन स्त्री जीवनाविषयी प्रकाश टाकते. मथुरेतील
स्त्रियांनी हिंदु, बौद्ध आणि जैन देवालय निर्माण तसेच बुद्ध आणि जीन यांच्या प्रतिमांच्या स्थापनेकरिता मोठ्या
प्रमाणावर दान दिले. यातील विशेष उल्लेखनीय म्हणजे शक महिषी कामभोजिका आणि शूरसेन वंशातील राणी वच्छीका. दान देणाऱ्या स्त्रिया समाजातील विविध वर्णांमधील होत्या. अनेक महिला देणगीदार या बौद्ध भिक्षुणी तसेच जैन साध्वी होत्या. काही देणगीदार तर गणिकादेखील होत्या. पुराभिलेख, लेखी साधने तसेच शिल्पकला
यांच्याद्वारे मथुरेतील प्राचीन स्त्रीजीवनाचे अनेक पैलू उलगडले जातात. तत्कालीन समाजात महिलांचे नक्की स्थान
कसे होते, त्यांची आर्थिक परिस्थिती कशी होती तसेच धर्माबद्दल त्याांचा दृष्टिकोन काय होता -असे अनेक मुद्दे इतिहास कट्टयावर गप्पांच्या माध्यमातून स्पष्ट करणार आहेत स्नेहा नगरकर !

भारतीय इतिहास संकलन समिती, कोकण प्रांत, बोरीवली भाग आणि बोरीवली सांस्कृतिक केन्द्र आयोजित
*इतिहास कट्टा*
*पर्व दुसरे : गोष्ट 'ती'ची*
*गोष्ट पंधरावी : प्राचीन मधुरेमधील स्त्रीजीवन*
*सादरकर्ते : स्नेहा नगरकर, इतिहास अभ्यासक*
*रविवार, दि . २० जुलै २०२५, सकाळी १०.३० वा.*
स्थळ : बोरीवली सांस्कृतिक केंद्राचे ' ज्ञानविहार ग्रंथालय ', तिसरा मजला, प्रबोधनकार नाट्यगृह संकुल, बोरीवली (पश्चिम ), मुंबई

मधुरेच्या प्राचीन इतिहासात डोकावत ह्या सुप्रसिद्ध नगरीतील स्त्रीजीवन जाणून घेण्यासाठी इतिहास कट्टयावर नक्की या !

12/06/2025

सातवाहन महिषी नागनिका आणि वाकाटक सम्राज्ञी प्रभावती गुप्ता या महाराष्ट्राच्या भूमीवर सुमारे चार ते पाच शतक काळाच्या अंतराने होऊन गेलेल्या दोन कर्तृत्ववती सम्राज्ञी. यांच्यात वंशदृष्ट्या साम्य नाही परंतु यांचं कर्तृत्व मात्र समान तोलाचं आहे. दोघींनीही आपल्या पतींच्या मृत्यूनंतर राज्याची धुरा समर्थपणे वाहिली.
तसं पाहता साहित्यामध्ये यांच्याविषयी निर्देश आढळत नाहीत. मात्र नागनिकेने जुन्नरजवळ नाणेघाटात कोरवून घेतलेला गुंफालेख आणि प्रभावती गुप्ताने दिलेल्या दानाचे पुरावे असलेले तीन उपलब्ध ताम्रपट त्यांच्या कर्तृत्वाची, महत्तेची साक्ष देतात.
उपलब्ध दस्तावेजांवरून या सम्राज्ञींच्या कर्तृत्वाचा आणि त्यांच्या व्यक्तिमत्वातील काही पैलूंचा इतिहास कट्टयावर आढावा घेणार आहेत डॉ . वैशाली दाबके .

*भारतीय इतिहास संकलन समिती, कोकण प्रांत, बोरीवली भाग आणि बोरीवली सांस्कृतिक केन्द्र आयोजित*
*इतिहास कट्टा*
*पर्व दुसरे : गोष्ट 'ती'ची*
*गोष्ट चौदावी : नागनका आणि प्रभावती गुप्त*
*सादरकर्ते : डॉ . वैशाली दाबके, इतिहास अभ्यासक*
*रविवार, दि . २२ जून २०२५, सकाळी १०.३० वा.*
*स्थळ : बोरीवली सांस्कृतिक केंद्राचे ' ज्ञानविहार ग्रंथालय ', तिसरा मजला, प्रबोधनकार नाट्यगृह संकुल, बोरीवली (पश्चिम ), मुंबई*

महाराष्ट्रभूमीत प्राचीन काळातील इतिहासावर आपल्या कर्तृत्वाचा ठसा उमटवणाऱ्या नागनिका आणि प्रभावती गुप्ता ह्या साम्राज्ञींबद्दल जाणून घेण्यासाठी इतिहास कट्टयावर आवर्जुन या !!

15/04/2025

https://youtu.be/sgAG6-7MRbQ?si=I1bHdMKDZRaZcEha

ऋग्वेदात मन्त्रद्रष्टे ऋषि ५२५ तर ब्रह्मवादिनी ऋषिका अंदाजे २५ . बृहद् देवता अध्याय दुसरा -२.८२, २.८३, २.८४ मध्ये घो.....