03/01/2026
ਸਾਰੀ ਉਮਰ ਮੈਨੂੰ ਥਾਣਿਆਂ ਚੋਂ, ਕਚਿਹਰੀਆਂ ਚੋਂ ਸੰਮਨ ਮਿਲਦੇ ਰਹੇ ਨੇ, ਅਦਾਲਤ ’ਚ ਪੇਸ਼ ਹੋਣ ਦੇ ਪੱਤਰ ਮਿਲਦੇ ਰਹੇ ਨੇ। ਕਿਉਂਕਿ ਕਦੇ ਕੋਈ ਤੇ ਕਦੇ ਕੋਈ ਅਦਾਲਤ ’ਚ ਅਰਜ਼ੀ ਦੇ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਮੈਂ ਜੋ ਕੁਝ ਕਿਹਾ, ਉਸ ਨਾਲ ਉਸਦੀਆਂ ਧਾਰਮਿਕ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਠੇਸ ਪਹੁੰਚੀ ਹੈ। ਬੜੇ ਮਜੇ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ। ਤੁਹਾਡਾ ਧਾਰਮਿਕ ਭਾਵ ਇੰਨਾ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੈ ਕਿ ਕੋਈ ਕੁਝ ਕੁ ਸ਼ਬਦ ਉਸਦੇ ਵਿਰੋਧ ’ਚ ਕਹਿ ਦਵੇ ਤਾਂ ਉਸਨੂੰ ਠੇਸ ਵੱਜਦੀ ਹੈ? ਤਾਂ ਇਹਨਾਂ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਕੂੜੇਦਾਨ ’ਚ ਸੁੱਟੋ। ਧਰਮ ਨੂੰ ਤਾਂ ਮਜਬੂਤ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਇਹ ਕਿੱਥੋਂ ਸੜੀਆਂ-ਗਲੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਨੂੰ, ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਇਕੱਠਾ ਕਰ ਰੱਖਿਆ ਹੈ ਤੁਸੀਂ?
ਮੈਂ ਤਾਂ ਅੱਜ ਤੱਕ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਕਿਸੇ ਨੇ ਮੇਰੀਆਂ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਭੜਕਾ ਦਿੱਤੀਆਂ, ਚਾਹੇ ਤੁਸੀਂ ਕਿੰਨੀ ਵੀ ਅੱਗ-ਸੁਆਹ ਬੋਲੀ ਜਾਵੋਂ ਮੇਰੇ ਬਾਰੇ। ਮੈਂ ਤਾਂ ਇੰਤਜ਼ਾਰ ਕਰ ਰਿਹਾਂ ਕਿ ਕੋਈ ਮੇਰੀਆਂ ਧਾਰਮਿਕ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਠੇਸ ਪਹੁੰਚਾ ਦਵੇ। ਮੈਂ ਤਾਂ ਪੂਰੀ ਦੁਨੀਆਂ ਘੁੰਮ ਕੇ ਲੱਭਦਾ ਰਿਹਾ ਹਾਂ ਇਹੋ ਜਿਹਾ ਬੰਦਾ, ਜੋ ਮੇਰੀਆਂ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਭੜਕਾ ਦਵੇ। ਪਰ ਮੇਰਾ ਧਰਮ ਮੇਰਾ ਅਨੁਭਵ ਹੈ, ਤੁਸੀਂ ਉਸਨੂੰ ਠੇਸ ਪਹੁੰਚਾ ਕਿਵੇਂ ਦਵੋਂਗੇ! ਕਦੇ ਵੀ ਠੇਸ ਨਹੀਂ ਪਹੁੰਚਾ ਸਕਦੇ।
ਲੇਕਿਨ ਤੁਹਾਡੇ ਧਾਰਮਿਕ ਭਾਵ ਤੁਹਾਡੇ ਹੈ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਉਧਾਰੇ ਹਨ। ਕਿਸੇ ਗੁਰੂ ਤੋਂ ਨਾਮਦਾਨ ਲੈ ਲਿਆ, ਹੁਣ ਢੋਈ ਚੱਲੋ ਉਸਨੂੰ। ਕਿਸੇ ਗ੍ਰੰਥ ’ਚ ਕੁੱਛ ਪੜ੍ਹ ਲਿਆ, ਰਟੀ ਚੱਲੋ ਪੜ੍ਹਿਆ ਹੋਇਆ। ਉਸਦੇ ਵੀ ਸਹੀ ਅਰਥ ਤੁਸੀਂ ਨਹੀਂ ਸਮਝੇ ਅਤੇ ਆਪਣਾ ਤਾਂ ਤੁਹਾਡਾ ਕੁਝ ਹੈ ਹੀ ਨਹੀਂ। ਕੀ ਆਪਣੀ ਛਾਤੀ ਤੇ ਹੱਥ ਰੱਖ ਕੇ ਕਹਿ ਸਕਦੇ ਹੋਂ ਕਿ ਜੋ ਰਟ ਤੁਸੀਂ ਲਗਾਈ ਹੈ ਧਰਮ ਦੀ, ਉਸਦਾ ਭੋਰਾ ਜਿਹਾ ਵੀ ਅਨੁਭਵ ਹੈ ਤੁਹਾਨੂੰ? ਪਾਣੀ ਤੇ ਖਿੱਚੀ ਲਕੀਰ ਮਿਟ ਜਾਏ, ਤਾਂ ਦੋਸ਼ ਕਿਸ ਦਾ ਹੈ? ਧਰਮ ਦੇ ਨਾਮ ਤੇ ਜੋ ਊਟ-ਪਟਾਂਗ ਤੁਸੀਂ ਸਿੱਖਿਆ ਹੈ, ਜੇ ਕਦੇ ਉਸਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਸੱਚੇ ਦਿਲੋਂ ਸੋਚੋਗੇ ਤਾਂ ਪਾਓਂਗੇ ਕਿ ਧਰਮ ਦਾ ਤੁਹਾਨੂੰ ਰੱਤੀ ਭਰ ਵੀ ਪਤਾ ਨਹੀਂ।
ਤੇ ਜੇ ਇਹ ਸੱਚ ਹੈ ਕਿ ਕਿਸੇ ਧਰਮ ਬਾਰੇ, ਕਿਸੇ ਚਿੰਤਨ ਦੇ ਵਿਰੋਧ ਚ ਬੋਲਣਾ ਗਲਤ ਹੈ, ਤਾਂ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਵੀ ਅਪਰਾਧੀ ਹੈ, ਬੁੱਧ ਵੀ ਪਾਪੀ ਹੈ, ਫਿਰ ਤਾਂ ਨਾਨਕ ਨੂੰ ਵੀ ਲਿਆਓ ਕਟਿਹਰੇ ਵਿੱਚ। ਫਿਰ ਤਾਂ ਜੀਸਸ ਨੂੰ ਸੂਲੀ ਸਹੀ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ ਮਤਲਬ? ਫਿਰ ਤਾਂ ਦੁਨੀਆਂ ਦੇ ਸਾਰੇ ਵਿਚਾਰਕ ਅਪਰਾਧੀ ਹਨ ਕਿਉਂਕਿ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਖੰਡਨ ਕੀਤਾ ਤੁਹਾਡੀਆਂ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਦਾ।
ਜੇ ਅੱਜਕਲ ਕਬੀਰ, ਬੁੱਧ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਤੇ ਨਾਨਕ ਪੈਦਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ ਤਾਂ ਤੁਹਾਡਾ ਅਖੌਤੀ ਲੋਕਤੰਤਰ ਜਿੰਮੇਵਾਰ ਹੈ। ਅਜੀਬ ਗੱਲ ਹੈ। ਲੋਕਤੰਤਰ ’ਚ ਤਾਂ ਪਿੰਡ-ਪਿੰਡ ਗਲੀ-ਗਲੀ ਕਬੀਰ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਘਰ-ਘਰ ਨਾਨਕ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਹਰੇਕ ਗਲੀ ਮੁਹੱਲੇ ਮਨਸੂਰ ਦਾ ਜਨਮ ਹੋਵੇ ਕਿਉਂਕਿ ਲੋਕਤੰਤਰ ਦਾ ਆਧਾਰ ਹੈ: ਵਿਚਾਰ ਦੀ ਅਜਾਦੀ। ਜਦ ਲੋਕਤੰਤਰ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਐਨੀ ਅਜਾਦੀ ਨਹੀਂ ਸੀ ਤਾਂ ਵਿਚਾਰਾਂ ਨੇ ਬੜੀ ਉਡਾਣ ਭਰੀ, ਵੱਡੇ-ਵੱਡੇ ਵਿਚਾਰਕ ਹੋਏ। ਤੇ ਹੁਣ! ਹੁਣ ਵਿਚਾਰ ਕਰਨਾ ਪਾਪ ਹੈ, ਤੁਹਾਡੇ ਖੰਭ ਕੁਤਰ ਦਿੱਤੇ ਜਾਣਗੇ ਕਿਉਂਕਿ ਜੋ ਲੋਕ ਥੱਲੇ ਧਸੇ ਹੋਏ ਨੇ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਹੋਰਾਂ ਦਾ ਉਡਣਾ ਪਸੰਦ ਨਹੀਂ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਬੜੀ ਠੇਸ ਪਹੁੰਚਦੀ ਹੈ।
— ਓਸ਼ੋ🪻 (ਅਨੁਵਾਦ: ਮੀਤ ਅਨਮੋਲ)