18/06/2026
ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਦੀ ਸ਼ਹਾਦਤ
(ਭਾਗ ਤੀਜਾ ਅਤੇ ਆਖਰੀ )
ਖੁਸਰੋ ਦੀ ਬਗ਼ਾਵਤ :
ਖੁਸਰੋ ਕਿਹਾ ਕਰਦਾ ਸੀ : 'ਗੁਰੁ ਅਰਜਨ ਮੇਰੇ ਮੁਰਸਦ ਹਨ। ਮੈਂ ਜਦ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮਿਲਿਆ ਰੂਹਾਨੀਅਤ ਦੇ ਦਰ ਮੇਰੇ 'ਤੇ ਖੁੱਲ੍ਹ ਗਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਲੰਗਰ ਵਿਚ ਬੈਠ ਕੇ ਜੋ ਖਾਣਾ ਖਾਧਾ ਉਸ ਦੀ ਲਜ਼ਤ 'ਤੇ ਪਾਕੀਜ਼ਰੀ ਨੂੰ ਮੈਂ ਕਦੇ ਭੁੱਲ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਦੀ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤ ਵਿਚ ਇੱਕ ਵੱਖਰੀ ਖਿੱਚ ਹੈ।'
ਸ਼ਹਿਜ਼ਾਦਾ ਖੁਸਰੋ ਜਹਾਂਗੀਰ ਦਾ ਛੋਟਾ ਪੁੱਤਰ ਸੀ। ਸ਼ਹਿਜ਼ਾਦਾ ਖੁਸਰੇ ਰਾਜਾ ਮਾਨ ਸਿੰਘ ਦੀ ਭੈਣ ਦੀ ਕੁੱਖੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ ਸੀ । ਖੁਸਰੋ ਮਿਰਜ਼ਾ ਅਜੀਜ਼ ਕੋਕਾ ਦੀ ਲੜਕੀ ਨਾਲ ਵਿਆਹਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਸ਼ਕਲ ਦਾ ਬਹੁਤ ਸੁਹਣਾ ਤੇ ਆਚਰਨ ਦਾ ਬਹੁਤ ਉੱਚਾ ਸੀ। ਨਿੱਜੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਉਸ ਦੀ ਬੇਦਾਗ ਸੀ। ਇਕ ਉਹ ਭੀ ਵਕਤ ਆਇਆ ਜਦ ਅਕਬਰ ਨੇ ਰਾਜ- ਗੱਦੀ ਖੁਸਰੋ ਨੂੰ ਦੇਣ ਦਾ ਫ਼ੈਸਲਾ ਕਰ ਲਿਆ ਸੀ। ਸਲੀਮ (ਜਹਾਂਗੀਰ) ਨੇ ਬਗ਼ਾਵਤ ਵੀ ਕੀਤੀ।
ਖੁਸਰੋ ਦੇ ਸੰਬੰਧ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਨਾਲ ਠੀਕ ਨਾ ਹੋ ਸਕੇ। ਪੰਜਾਂ ਮਹੀਨਿਆਂ ਬਾਅਦ ੧੬੦੬ ਵਿਚ ਖੁਸਰੋ ਨੇ ਆਪਣੇ ੩੫੦ ਸਵਾਰਾਂ ਨਾਲ ਆਗਰਾ ਛੱਡਿਆ ਅਤੇ ਬਹਾਨਾ ਇਹ ਕੀਤਾ ਕਿ ਉਹ ਦਾਦੇ ਅਕਬਰ ਦੇ ਮਕਬਰੇ ਉੱਤੇ ਫੁੱਲ ਚੜਾਉਣ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ । ਹੁਸੈਨ ਬੇਗ਼ ਤੇ ਅਬਦਰ ਰਹੀਮ ਨੇ ਇਸ ਕੰਮ ਵਿਚ ਮਦਦ ਕੀਤੀ। ਜਹਾਂਗੀਰ ਨੂੰ ਜਦ ਖੁਸਰੋ ਦੀ ਨੀਅਤ ਦਾ ਪਤਾ ਲੱਗਾ ਤਾਂ ਆਪੇ ਉਸ ਦਾ ਪਿੱਛਾ ਕੀਤਾ। ਘਬਰਾਇਆ ਹੋਇਆ ਖੁਸਰੋ ਪੰਜਾਬ ਵੱਲ ਭੱਜਿਆ। ਉਸ ਖ਼ਿਆਲ ਕੀਤਾ ਕਿ ਤਰਨਤਾਰਨ ਚਲਿਆ ਜਾਵੇ। ਉਸ ਦਾ ਢਹਿੰਦਾ ਮਨ ਕਿਸੇ ਸਹਾਰੇ ਦੀ ਤਲਾਸ਼ ਵਿਚ ਸੀ। ਉਸ ਨੂੰ ਖ਼ਬਰਾਂ ਪੁੱਜ ਰਹੀਆਂ ਸਨ ਕਿ ਜਹਾਂਗੀਰ ਪਿੱਛੇ ਆ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਮਨ ਦੀ ਇਸੇ ਖਿੱਚੋਤਾਣ ਵਿਚ ਖੁਸਰੋ ਤਰਨਤਾਰਨ ਪੁੱਜਾ। ਕਈ ਵਾਰੀ ਅਕਬਰ ਨਾਲ ਖੁਸਰੋ ਗੁਰੂ ਘਰ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰ ਚੁੱਕਾ ਸੀ। ਇਸ ਪਾਸੇ ਸਿੱਖ ਰਵਾਇਤ :
ਕਬੀਰ ਜਿਹ ਦਰਿ ਆਵਤ ਜਾਤਿਅਹੁ ਹਟਕੈ ਨਾਹੀ ਕੋਇ ॥
ਅਨੁਸਾਰ ਆਏ ਪ੍ਰਾਹੁਣੇ ਦਾ ਮਾਣ ਕੀਤਾ ਤੇ ਲੋੜਵੰਦ ਸਮਝ ਕੇ ਸਹਾਇਤਾ ਵੀ ਦਿੱਤੀ। ਏਥੇ ਇਤਹਾਸਕਾਰਾਂ ਵਿਚ ਮਤਭੇਦ ਹੈ, ਕੁਝ ਪੰਜ ਹਜ਼ਾਰ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਕੁਝ ਇੱਕ ਲੱਖ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਮਰਯਾਦਾ ਅਨੁਸਾਰ ਅਸ਼ੀਰਵਾਦ ਵੀ ਦਿੱਤੀ। ਅਜੇ ਖੁਸਰੋ ਲਾਹੌਰ ਵੀ ਨਹੀਂ ਪੁੱਜਾ ਸੀ ਕਿ ਉਸ ਨੂੰ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰ ਕਰ ਲਿਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਹੱਥ-ਕੜੀਆਂ ਲਗਾ ਕੇ ਪਿਤਾ-ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਜਹਾਂਗੀਰ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਲਿਆਂਦਾ। ਗਿਆ।
ਜਿਹੜੇ ਛੋਟੇ ਕਾਰਨ ਮੰਨੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ ਜਿਵੇਂ ਸਖੀ ਸਰਵਰੀਆਂ ਦੇ ਗੜ੍ਹ ਕੰਗ ਮਾਈ ਤੋਂ ਭਾਈ ਮੰਝ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਦੇ ਸਿੱਖ ਬਣਨ ਨਾਲ ਕਾਫੀ ਸਖੀ ਸਰਵਰੇ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਆ ਗਏ।
ਪ੍ਰਿਥੀ ਚੰਦ ਦਾ ਬੇਟਾ ਮੇਹਰਬਾਨ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੇ ਨਾਮ ਹੇਠਾਂ ਕੱਚੀ ਬਾਣੀ ਲਿਖਦਾ ਸੀ। ਭੋਲੀ ਜਨਤਾ ਇਸ ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਬਾਣੀ ਸਮਝਣ ਲੱਗ ਪਈ। ਉਸ ਸਮੇ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਸਾਰੀ ਇਕੱਠੀ ਕੀਤੀ ਹੋਈ ਬਾਣੀ ਨੂੰ ਇੱਕ ਜਗ੍ਹਾ ਲਿਖ ਕੇ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਸੰਪਾਦਨਾ ਕੀਤੀ ਤਾਂਕਿ ਆਮ ਜਨਤਾ ਤੱਕ ਸਿਰਫ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨ ਵਲੋਂ ਅਤੇ ਭਗਤਾਂ ਦੀ ਇਕੱਠੀ ਕੀਤੀ ਬਾਣੀ ਹੀ ਪੜਨ ਨੂੰ ਮਿਲੇ ਅਤੇ ਕੋਈ ਭੁਲੇਖਾ ਨਾ ਰਹੇ। ਮੇਹਰਬਾਨ, ਪਿਲਹੁ, ਕਾਨ੍ਹਾ, ਛੱਜੂ, ਹਸਨ ਆਦਿ ਦੀ ਬਾਣੀ ਨੂੰ ਗੁਰਮਤ ਸਿਧਾਤਾਂ ਤੋਂ ਉਲਟ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਵਿੱਚ ਜਗ੍ਹਾ ਨਹੀਂ ਮਿਲੀ। ਉਹ ਸਾਰੇ ਨਰਾਜ਼ ਸਨ ਅਤੇ ਰਾਜ ਦਰਬਾਰ ਵਿਚ ਸ਼ਿਕਾਇਤਾਂ ਅਪੜਾਈਆਂ ਕੀ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਦੂਜੇ ਧਰਮਾਂ ਬਾਰੇ ਬਹੁਤ ਗਲਤ ਲਿਖਿਆ ਹੈ।
ਜਦੋਂ ਜਹਾਂਗੀਰ ਨੂੰ ਪਤਾ ਲਗਦਾ ਹੈ ਕੀ ਖੁਸਰੋ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਕੋਲ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਮਾਇਕ ਸਹਾਇਤਾ ਵੀ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰੀ ਦੇ ਹੁਕਮ ਦੇ ਦਿੱਤੇ। ਉਂਜ ਦੂਰ-ਦਰਸ਼ੀ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਸਾਹਿਬ ਸਭ ਕੁਝ ਜਾਣ ਚੁਕੇ ਸਨ, ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਥਾਂ (ਗੁਰੂ) ਹਰਿ ਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਥਾਪ ਕੇ, ਬਾਬਾ ਬੁੱਢਾ ਜੀ, ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ ਜੀ ਆਦਿਕ ਮੁਖੀ ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਸੌਂਪਣਾ ਕਰ ਆਏ ਸਨ।
ਉਸਨੇ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਅੱਗੇ ਦੋ ਸ਼ਰਤਾਂ ਰੱਖੀਆਂ ਪਹਿਲੀ ਕਿ ਦੋ ਲੱਖ ਜੁਰਮਾਨਾ ਦਵੋ ਕਿਉਂਕਿ ਤੁਸੀਂ ਖੁਸਰੋ ਦੀ ਮਾਇਆ ਨਾਲ ਮਦਦ ਕੀਤੀ ਸੀ, ਦੂਜੀ ਤੁਸੀਂ ਸਾਡੇ ਧਰਮ ਬਾਰੇ ਪਹਿਲਾਂ ਗਲਤ ਲਿਖਿਆ ਹੈ ਹੁਣ ਤੁਸੀਂ ਸਾਡੇ ਰਹਬਰ ਬਾਰੇ ਕੁਝ ਲਿੱਖੋ। ਗੁਰੂ ਸਹਿਬ ਨੇ ਦੋਵੇਂ ਸ਼ਰਤਾਂ ਮਣਨ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਪੈਸਾ ਸੰਗਤਾਂ ਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਕੰਮ ਵਾਸਤੇ ਖ਼ਰਚ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਵਿਚ ਜਿਹਨਾਂ ਦੀ ਬਾਣੀ ਗੁਰੂ ਆਸ਼ੇ ਅਨੁਸਾਰ ਸੀ, ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਕਿਸੇ ਧਰਮ ਦੇ ਮਣਨ ਵਾਲਾ ਸੀ, ਦਰਜ਼ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।
ਜਹਾਂਗੀਰ ਨੇ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ ਯਾਸ਼ਾ ਕਾਨੂੰਨ ਅਨੁਸਾਰ ਸ਼ਹੀਦ ਕਰਨ ਦਾ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਆਪ ਸਿੰਧ ਵੱਲ ਨੂੰ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਯਾਸ਼ਾ ਮੰਗੋਲਾਂ ਦਾ ਮੌਖਿਕ ਕਾਨੂੰਨ ਸੀ ਜੋ ਚੰਗੇਜ਼ ਖਾਨ ਦੇ ਸ਼ਾਸਨ ਦੌਰਾਨ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਸ "ਕਾਨੂੰਨ" ਨੂੰ ਗੁਪਤ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਕਦੇ ਵੀ ਜਨਤਕ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਹ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਕਿ ਜੇ ਕਿਸੇ ਧਾਰਮਿਕ ਬੰਦੇ ਦਾ ਖ਼ੂਨ ਜਮੀਨ ਤੇ ਡਿਗੇਗਾ ਤਾਂ ਉਸ ਜਗ੍ਹਾ ਤੇ ਬਹੁਤ ਹੋਰ ਧਰਮੀ ਬੰਦੇ ਪੈਦਾ ਹੋਣਗੇ। ਯਾਸ਼ਾ ਕਨੂੰਨ ਵਿਚ 18-19 ਤਰੀਕੇ ਦਿੱਤੇ ਹਨ ਸ਼ਹੀਦ ਕਰਨ ਦੇ, ਜਿਵੇਂ ਤੱਤੀ ਤਵੀ ਤੇ ਬਿਠਾਉਣਾ, ਤੱਤੇ ਪਾਣੀ ਵਿਚ ਉਬਾਲਣਾ, ਸਿਰ ਵਿੱਚ ਤੱਤੀ ਰੇਤ ਪਾਉਣਾ, ਭੁੱਖੇ ਰੱਖਣਾ, ਤਿਹਾਏ ਰੱਖਣਾ ਆਦਿ ਤਾਂਕਿ ਖ਼ੂਨ ਜਮੀਨ ਤੇ ਨਾ ਡਿੱਗੇ।
ਜਹਾਂਗੀਰ ਨੇ ਆਪਣੀ ਜੀਵਨੀ ਤੁਜਕੇ ਜਹਾਂਗਿਰੀ ਵਿਚ ਮੰਨਿਆ
ਹੈ ਕਿ ਉਸਨੇ ਹੀ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ ਯਾਸ਼ਾ ਕਨੂੰਨ ਦੇ ਮੁਤਾਬਿਕ ਸੱਜਾ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਅਪਣੀ ਆਤਮ ਕਥਾ ਤੋਜ਼ਕੇ-ਜਹਾਂਗੀਰੀ ਦੇ ਪੰਨਾ 35 ਉਤੇ ਲਿਖਿਆ ਹੈ ਕਿ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਨੂੰ ਯਾਸਾ ਕਨੂੰਨ ਅਨੁਸਾਰ ਸ਼ਹੀਦ ਕਰ ਦਿਤਾ ਜਾਵੇ।
ਚੰਦੂ ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਨਾਲ ਜਾਤੀ ਵੈਰ ਵੀ ਸੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਸਾਹਿਬ ਨੇ (ਗੁਰੂ) ਹਰਗੋਬਿੰਦ ਜੀ ਵਾਸਤੇ ਚੰਦੂ ਦੀ ਲੜਕੀ ਦਾ ਰਿਸ਼ਤਾ, ਮੋਡ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਸਤਿਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਲਾਹੌਰ ਅੱਪੜਨ ਦੀ ਹੀ ਢਿੱਲ ਸੀ ਕਿ ਤੁਰਤ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰ ਕਰ ਕੇ ਅੰਦਰ-ਖ਼ਾਨੇ ਕਹਿਰ ਦੇ ਤਸੀਹੇ ਦੇਣੇ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੇ ਗਏ। ਇਹ ਜ਼ੁਲਮ ਅੱਤਿਆਚਾਰ ਲੁਕਿਆ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ ਤਾਂ ਹੈ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ-ਨਿਵਾਸੀਆਂ ਨੂੰ ਤਾਂ ਸਤਿਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਉਥੋਂ ਤੁਰਨ 'ਤੇ ਹੀ ਹੌਲ ਪੈ ਗਿਆ ਸੀ। ਲਾਹੌਰ ਵਿਚ ਭੀ ਬਿਜਲੀ ਵਾਂਗ ਘਰ ਘਰ ਖ਼ਬਰ ਹੋ ਗਈ ।
ਅਜੇ 'ਅੱਠ ਸਾਲ ਭੀ ਨਹੀਂ ਹੋਏ ਸਨ, ਜਦੋਂ ਕਹਿਰ ਦੇ ਕਾਲ ਤੇ ਬੀਮਾਰੀ ਦੇ ਦਿਨੀਂ ਇਹੀ ਗੁਰੂ-ਪਾਤਿਸ਼ਾਹ ਆਪਣੀ, ਆਪਣੇ ਇਕਲੌਤੇ ਪੁੱਤਰ ਅਤੇ ਅਨੇਕਾਂ ਸਿਦਕੀ ਸਿੱਖਾਂ ਦੀ ਜਿੰਦ ਤਲੀ ਉਤੇ ਰੱਖ ਕੇ ਲਾਹੌਰੀ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਜਿੰਦ ਬਚਾਣ ਲਈ ਦਿਨ ਰਾਤ ਇਕ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ ਸੀ । ਸਾਰੇ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿਚ ਹਾਹਾਕਾਰ ਮਚ ਗਿਆ । ਹਾਕਮ ਤਾਂ ਹਕੂਮਤ ਦੇ ਨਸ਼ੇ ਵਿਚ ਸਨ । ਉਹ ਗ਼ਰੀਬ ਪਰਜਾ ਦੀ ਕਿਉਂ ਸੁਣਦੇ? ਗ਼ਰੀਬਾਂ ਦਾ ਉਥੇ ਇਕੋ ਇਕ ਦਰਦੀ ਸੀ, ਵਲੀ ਮੀਆਂ ਮੀਰ । ਉਸ ਨੂੰ ਖ਼ਬਰਾਂ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ। ਪਰ ਉਧਰ ਵੈਰੀ ਆਪਣਾ ਕੰਮ ਕਰ ਚੁਕੇ ਸਨ । ਉਬਲਦੀ ਦੇਗ ਤੇ ਸੜਦੀ ਰੇਤ ਸਤਿਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਸੋਹਣੇ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਨਿਢਾਲ ਕਰ ਚੁਕੀ ਸੀ।
ਮੀਆਂ ਮੀਰ ਵਾਹੋ-ਦਾਹੀ ਭੱਜਾ ਆਇਆ। ਉਸ ਬੁੱਚੜ-ਖ਼ਾਨੇ ਤਕ ਹੋਰ ਤਾਂ ਕਿਸੇ ਦੀ ਪਹੁੰਚ ਹੀ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੀ ਸੀ। ਸਤਿਗੁਰੂ ਜੀ ਉਤੇ ਹੋਏ ਜ਼ੁਲਮਾਂ ਦਾ ਪਰਤੱਖ ਅਸਰ ਅੱਖੀਂ ਵੇਖ ਕੇ ਮੀਆਂ ਮੀਰ ਜੀ ਦੇ ਅੰਦਰ ਨੂੰ ਵਲੂੰਦਰ ਗਈਆਂ। ਕੋਈ ਵੱਡੇ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਹਾਕਮ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਹੀਲ-ਹੁੱਜਤ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ ਸੀ। ਪਰ ਵੈਰੀਆਂ ਨੇ ਸਭ ਕੁਝ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਗਿਣ-ਮਿਥ ਰਖਿਆ ਸੀ, ਜਿਥੇ ਮੀਆਂ ਮੀਰ ਦੀ ਭੀ ਪੇਸ਼ ਨਾ ਜਾ ਸਕੇ। ਇਸ ਅੱਤਿਆਚਾਰ ਦਾ ਹੁਕਮ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਜਹਾਂਗੀਰ ਸੀ, ਜੋ ਆਪ ਉਸ ਵੇਲੇ ਲਾਹੌਰ ਵਿਚ ਹੈ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਵੈਰੀਆਂ ਨੇ ਮੀਆਂ ਮੀਰ ਅਗੇ ਆਪਣੀ ਬੇ-ਬਸੀ ਜ਼ਾਹਰ ਕੀਤੀ ਕਿ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਦੀ ਹੁਕਮ-ਅਦੂਲੀ ਕਰਨ ਦੀ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਹਿੰਮਤ ਨਹੀਂ ਪੈ ਸਕਦੀ।
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਲਾਹੌਰ ਨਿਵਾਸੀਆਂ ਦੇ ਦਿਲਾਂ ਦਾ ਪਾਤਿਸ਼ਾਹ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਆਪਣੇ ਹੀ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿਚ ਕੋਹ ਕੋਹ ਕੇ ਸ਼ਹੀਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ । ਵੈਰੀਆਂ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਦਿਲਾਂ ਦੀ ਬਲਦੀ ਅੱਗ ਦੀ ਕੋਈ ਪਰਵਾਹ ਨਾ ਕੀਤੀ।
ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ ਪੰਜ ਦਿਨ ਇਹ ਤਸੀਹੇ ਦਿਤੇ ਗਏ, ਓਰ ਉਹ ਨਾ ਡੋਲੇ ਅਤੇ ਗੁਰਬਾਣੀ ਗਾਉਂਦੇ ਰਹੇ:
ਤੇਰਾ ਕੀਆ ਮੀਠਾ ਲਾਗੈ।
ਹਰਿ ਨਾਮੁ ਪਦਾਰਥੁ ਨਾਨਕੁ ਮਾਂਗੈ।
ਵਰਿੰਦਰ ਜੀਤ ਸਿੰਘ ਬੀਰ
