08/09/2026
*ഫാത്തിമാ റഹ്മാൻ*
*കേരളത്തിലെ* *ആദ്യ മുസ്ലിം വനിതാ അഭിഭാഷക*
കേരളത്തിന്റെ സാമൂഹിക, വിദ്യാഭ്യാസ, നിയമ-ന്യായ ചരിത്രത്തിൽ പ്രത്യേകം രേഖപ്പെടുത്തേണ്ട പേരാണ് ഫാത്തിമാ റഹ്മാൻ. സ്ത്രീകൾക്ക് ഉന്നത വിദ്യാഭ്യാസവും പ്രൊഫഷണൽ രംഗത്തെ പ്രവേശനവും ഇന്നത്തെ പോലെ സാധാരണമല്ലാതിരുന്ന കാലത്ത്, വിദ്യാഭ്യാസത്തോടുള്ള അർപ്പണബോധവും ആത്മവിശ്വാസവും കൊണ്ട് പുതിയ വഴികൾ തുറന്ന മുൻഗാമിയായിരുന്നു അവർ.
1924 ഓഗസ്റ്റ് 9-ന് കൊടുങ്ങല്ലൂരിലെ മണപ്പാട്ടു കുടുംബത്തിലാണ് ഫാത്തിമാ റഹ്മാൻ ജനിച്ചത്. കേരളത്തിലെ വിദ്യാഭ്യാസ മുന്നേറ്റത്തിന്റെ ചരിത്രത്തിൽ ശ്രദ്ധേയനും എം.ഇ. എസ്.ൻ്റെ സ്ഥാപകനുമായഡോ. അബ്ദുൽ ഗഫൂർ അവരുടെ സഹോദരനായിരുന്നു. പുരോഗമന ചിന്തകൾക്ക് പ്രാധാന്യമുണ്ടായിരുന്ന കൊടുങ്ങല്ലൂരിന്റെ സാമൂഹിക അന്തരീക്ഷവും കുടുംബത്തിലെ വിദ്യാഭ്യാസപശ്ചാത്തലവും അവരുടെ വളർച്ചയെ സ്വാധീനിച്ചു.
ചെറുപ്പം മുതൽ പഠനത്തിൽ മികവ് പുലർത്തിയ ഫാത്തിമാ റഹ്മാന്റെ ആദ്യകാല സ്വപ്നം ഡോക്ടറാകുക എന്നതായിരുന്നു. ശാസ്ത്രവിഷയങ്ങളിൽ പഠനം തുടരുകയും Chemistry-യിൽ പ്രത്യേക താൽപര്യം പ്രകടിപ്പിക്കുകയും ചെയ്ത അവർ B.Sc. ബിരുദം നേടി.
വിദ്യാഭ്യാസജീവിതത്തിലെ പ്രധാന ഘട്ടമായിരുന്നു മഹാരാജാസ് കോളേജിലെ പഠനം. മഹരാജസിന് ഹോസ്റ്റൽ ഇല്ലാത്തതിനാൽ അദ്യ വർഷം സെന്റ് തെരേസാസ് ഹോസ്റ്റലിൽ താമസിച്ച് പഠനം തുടരുകയുകയുണ്ടായി. പിന്നിട് മഹരാജാസ് പുതിയ ഹോസ്റ്റൽ തുടക്കിയപ്പോൾ അങ്ങോട്ടു മാറുകയാണ് ഉണ്ടായത്. അന്നത്തെ സാമൂഹിക സാഹചര്യത്തിൽ ഒരു മുസ്ലിം വനിത ഹോസ്റ്റലിൽ താമസിച്ച് ഉന്നത വിദ്യാഭ്യാസം നേടിയത് തന്നെ ശ്രദ്ധേയമായ മുന്നേറ്റമായിരുന്നു.
1944 സെപ്റ്റംബർ 15-ന് എടവനക്കാട് കിഴക്കേവീട്ടിൽ ഖാദർഹാജിയുടെ മകൻ കെ. കെ. അബ്ദുൽ റഹ്മാനെ വിവാഹം കഴിച്ചു.ഇതേ വർഷം തന്നെയാണ് ആദ്യമായി ഡ്രിഗ്രി കരസ്ഥമാക്കിയ മുസ്ലിം വനിതകളിൽ ഫാത്തിമ റഹ്മാനും സഹോദരി കൊച്ചാമിയും ഉൾപ്പെട്ടത്.ഇത് അക്കാലത്തെ ചരിത്ര നേട്ടങ്ങളിൽ ഒന്നാണ്. വിവാഹം വിദ്യാഭ്യാസത്തിന് തടസ്സമാകരുതെന്ന ഉറച്ച നിലപാടോടെ അവർ തൻ്റെ ഭർത്താവിൻ്റെ മേഖലയായ നിയമപഠനത്തിലേക്ക് തിരിഞ്ഞത്. 1946 മാർച്ചിൽ Law College-ൽ നിന്ന് B.L. ബിരുദം നേടി.
അക്കാലത്ത് വിവാഹശേഷം ഒരു വനിത ഉന്നത പ്രൊഫഷണൽ വിദ്യാഭ്യാസം തുടരുന്നത് വളരെ അപൂർവ്വമായിരുന്നു. ആ പതിവുകളെ മറികടന്നാണ് ഫാത്തിമാ റഹ്മാൻ തന്റെ വിദ്യാഭ്യാസയാത്ര മുന്നോട്ടുകൊണ്ടുപോയത്.
1947 മാർച്ചിൽ ഹൈക്കോടതിയിൽ അഭിഭാഷകയായി എൻറോൾ ചെയ്തതോടെ കേരളത്തിലെ ആദ്യ മുസ്ലിം വനിതാ അഭിഭാഷക എന്ന ചരിത്രനേട്ടം ഫാത്തിമാ റഹ്മാൻ സ്വന്തമാക്കി.
സ്ത്രീകൾക്ക് നിയമരംഗത്ത് പ്രവേശനം തന്നെ പരിമിതമായിരുന്ന കാലത്താണ് ഒരു മുസ്ലിം വനിത നിയമബിരുദം നേടി ഹൈക്കോടതിയിൽ അഭിഭാഷകയായത്. വ്യക്തിപരമായ നേട്ടത്തിനപ്പുറം, കേരളത്തിലെ മുസ്ലിം സ്ത്രീകളുടെ വിദ്യാഭ്യാസ-പ്രൊഫഷണൽ മുന്നേറ്റത്തിന് ഇത് പ്രചോദനമായ ചരിത്രസംഭവമായി.
ഭർത്താവ് കെ. കെ. അബ്ദുൽ റഹ്മാനും അഭിഭാഷകനായിരുന്നു. ആദ്യമായി മുസ്ലിം ഭാര്യ ഭർത്താക്കൻമാരായഇരുവരും നിയമരംഗത്ത് ഒരുമിച്ച് പ്രവർത്തിച്ചിരുന്നത് അക്കാലത്ത് ശ്രദ്ധേയമായിരുന്നു.
അഭിഭാഷകവൃത്തിക്ക് പുറമെ സർക്കാർ നിയമ-ന്യായ സംവിധാനത്തിലും ഫാത്തിമാ റഹ്മാൻ നിരവധി ഉത്തരവാദിത്വങ്ങൾ വഹിച്ചു. 1947 മുതൽ 1956 വരെ വിവിധ സർക്കാർ നിയമ-ന്യായ വകുപ്പുകളിൽ സേവനമനുഷ്ഠിച്ച അവർ പിന്നീട് പല സുപ്രധാന പദവികളിലും പ്രവർത്തിച്ചു.കൂടാതെ കേന്ദ്ര സർക്കാരിൻ്റെ ഉന്നത വ്യക്തികൾക്ക് അവരുടെ പ്രവർത്തനത്തെ ആധരമായി നൽകുന്ന ശിരോമണി അവാർഡും ഇന്ത്യൻ വൈസ്:പ്രസിഡൻ്റിൽ നിന്നും ഫാത്തിമ റഹ്മൻ ഏറ്റുവാങ്ങുകയുണ്ടായി.
പദവികളിൽ പ്രധാനപ്പെട്ടവ:
- Government Prosecutor
- Sub-Divisional Magistrate
- Munsiff
- Assistant Registrar
- Deputy Registrar, High Court of Kerala
- Principal Sub Judge
- Principal Judge, Kochi
നിയമം, ഭരണനിർവഹണം, നീതിന്യായം എന്നീ മേഖലകളിൽ തുടർച്ചയായി ഉത്തരവാദിത്വങ്ങൾ ഏറ്റെടുത്തത് അവരുടെ പ്രവർത്തനമികവിന്റെ തെളിവായിരുന്നു.ഇതിനെക്കാൾ കൂടുതൽ പഥവികളിൽ എത്തേണ്ടിയിരുന്നെങ്കിലും വിവിധ സ്ഥലങ്ങളിലേക്കുള്ള പറിച്ചു നടലുകൾ തൻ്റെ കുടുംബത്തിൻ്റെ കൂടെയുള്ള ജീവിത സാഹചര്യം മാറുമെന്ന് ഒർത്തുകൊണ്ട് എറണകുളത്ത് തന്നെ തുടരുകയായിരുന്നു.
ദീർഘകാലത്തെ ഔദ്യോഗിക സേവനത്തിനുശേഷം 1979 ഓഗസ്റ്റ് 30-ന് വിരമിച്ചെങ്കിലും, പൊതുപ്രവർത്തനത്തിൽ നിന്ന് അവർ പിന്മാറിയില്ല. Juvenile Court-ലെ മെമ്പറായും Board of Orphanage-ലെ മെമ്പറായും പ്രവർത്തിച്ചു. എറണാകുളം മുസ്ലിം വുമൺസ് അസോസിയേഷൻ്റെ സ്ഥാപകയും പ്രസിഡൻ്റുമായി, കുട്ടികളുടെയും അനാഥരുടെയും ക്ഷേമവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട പ്രവർത്തനങ്ങളിലൂടെയും അവർ സാമൂഹിക പ്രതിബദ്ധത തുടർന്നു.
ഫാത്തിമാ റഹ്മാനും കെ. കെ. അബ്ദുൽ റഹ്മാനും രണ്ട് മക്കളായിരുന്നു. സൈനബാ സയ്യിദും ഡോ. അബ്ദുൽ ഖാദറും. സൈനബാ സയ്യിദിന്റെ ഭർത്താവ് കൊടുങ്ങല്ലൂരിലെ പ്രമുഖ ഡോക്ടറും സാമൂഹിക പ്രവർത്തകനുമായ പി. എ. മുഹമ്മദ് സയ്യിദാണ്.
ഫാത്തിമാ റഹ്മാന്റെ ജീവിതത്തിന്റെ ചരിത്രപ്രാധാന്യം അവരുടെ കാലത്തെ നേട്ടങ്ങളിൽ മാത്രം ഒതുങ്ങുന്നില്ല. ഒരിക്കൽ വിദ്യാർത്ഥിനിയായി പഠിച്ച മഹാരാജാസ് കോളേജിന്റെ 2025–26 അധ്യായന വർഷത്തെ ചരിത്രപഠന സിലബസിൽ അവരുടെ ജീവിതം പഠനവിഷയമായി ഉൾപ്പെടുത്തിയിട്ടുണ്ട്. അവിടെ “Kerala’s first Muslim woman lawyer” എന്ന വിശേഷണത്തോടെയാണ് അവരെ അവതരിപ്പിക്കുന്നത്.
വിദ്യാഭ്യാസത്തിനായി ഒരിക്കൽ മഹാരാജാസ് കോളേജിലെത്തിയ ഒരു പെൺകുട്ടി, പിന്നീട് കേരളത്തിന്റെ നിയമചരിത്രത്തിലെ മുൻഗാമിയായി മാറുകയും കാലങ്ങൾക്കുശേഷം അതേ സ്ഥാപനത്തിലെ വിദ്യാർത്ഥികൾ പഠിക്കുന്ന ചരിത്രവ്യക്തിത്വമായി മാറുകയും ചെയ്തുവെന്നത് ഏറെ ശ്രദ്ധേയമാണ്.
2011 മാർച്ച് 26-ന് ഫാത്തിമാ റഹ്മാൻ അന്തരിച്ചു. എന്നാൽ അവരുടെ ജീവിതം ഉയർത്തിയ വഴികൾ ഇന്നും പ്രസക്തമാണ്.
വിദ്യാഭ്യാസം, നിയമം, ഭരണനിർവഹണം, സാമൂഹിക സേവനം എന്നീ മേഖലകളിൽ സ്വന്തം ഇടം കണ്ടെത്തിയ ഫാത്തിമാ റഹ്മാൻ, കേരളത്തിലെ മുസ്ലിം വനിതകളുടെ മുന്നേറ്റചരിത്രത്തിലെ ഒരു പ്രധാന അധ്യായമാണ്. പരിമിതികൾ നിറഞ്ഞ ഒരു കാലത്ത് സ്വന്തം കഴിവുകൊണ്ട് അവസരങ്ങൾ സൃഷ്ടിച്ച അവർ, പിന്നീടുവന്ന പുത്തൻ തലമുറകൾക്ക് മുന്നേറാനുള്ള വഴികാട്ടിയായി മാറി.
