23/06/2026
उज्वल बहुउद्देशीय सेवाभावी संस्था : ग्रामीण विकास, सामाजिक परिवर्तन आणि जनजागृतीचा प्रभावी प्रवास
ग्रामीण भागातील वंचित, दुर्बल आणि गरजू घटकांच्या सर्वांगीण विकासासाठी कार्यरत असलेली उज्वल बहुउद्देशीय सेवाभावी संस्था (UBSS), जालना ही संस्था आज सामाजिक परिवर्तनाची प्रभावी चळवळ म्हणून ओळखली जाते. दिनांक २५ ऑगस्ट २०२० रोजी सामाजिक कार्यकर्ते अच्युत मोरे यांच्या पुढाकारातून या संस्थेची स्थापना करण्यात आली. स्थापनेपासूनच संस्था ग्रामीण महाराष्ट्रातील विशेषतः मराठवाडा विभागातील शेतकरी, महिला, युवक, विद्यार्थी आणि वंचित घटकांच्या विकासासाठी सातत्याने कार्यरत आहे.
संस्थेची नोंदणी सोसायटी नोंदणी अधिनियम १८६० आणि ट्रस्ट अधिनियम १९५० अंतर्गत करण्यात आली आहे. तसेच संस्थेला आयकर अधिनियम १९६१ अंतर्गत 12A व 80G मान्यता प्राप्त असून नीती आयोगाच्या (NITI Aayog) पोर्टलवरही नोंदणी करण्यात आलेली आहे. त्यामुळे संस्थेच्या कार्याला अधिक विश्वासार्हता आणि बळ प्राप्त झाले आहे.
मराठवाडा हा दुष्काळग्रस्त आणि विकासाच्या अनेक आव्हानांना सामोरे जाणारा प्रदेश आहे. या भागातील लोकांच्या समस्या समजून घेत उज्वल बहुउद्देशीय सेवाभावी संस्थेने अष्टभुजा हिरकणी (AH) तसेच महाराष्ट्र शासनाच्या सामाजिक न्याय विभागासह विविध संस्थांच्या सहकार्याने अनेक विकासात्मक उपक्रम राबविले आहेत. ग्रामीण भागातील लोकांना शासनाच्या योजनांचा लाभ मिळवून देणे, सामाजिक न्याय मिळवून देणे आणि त्यांना स्वावलंबी बनविणे हे संस्थेचे प्रमुख उद्दिष्ट राहिले आहे.
संस्थेने शिक्षण क्षेत्रातही उल्लेखनीय कार्य केले आहे. संघ लोकसेवा आयोग (UPSC) आणि महाराष्ट्र लोकसेवा आयोग (MPSC) परीक्षांची तयारी करणाऱ्या ३०१ विद्यार्थ्यांना मोफत पुस्तक संचांचे वितरण करण्यात आले. आर्थिकदृष्ट्या दुर्बल विद्यार्थ्यांना शैक्षणिक साहित्य उपलब्ध करून देत त्यांच्या स्पर्धा परीक्षेच्या प्रवासाला बळकटी देण्याचे कार्य संस्थेने केले आहे.
महिला सक्षमीकरणाच्या क्षेत्रातही संस्थेचे योगदान महत्त्वपूर्ण आहे. विविध शासकीय योजना, आर्थिक सहाय्य, कर्ज सुविधा, सामाजिक सुरक्षा योजना आणि रोजगाराच्या संधी यांची माहिती देत सुमारे ३ हजार महिलांना विविध योजनांशी जोडण्यात संस्थेला यश आले आहे. यामुळे अनेक महिलांना आर्थिक स्वावलंबनाची दिशा मिळाली असून त्यांचे जीवनमान उंचावण्यास मदत झाली आहे.
अंधश्रद्धा निर्मूलन हेही संस्थेच्या कार्यातील एक महत्त्वाचे क्षेत्र आहे. समाजातील अंधश्रद्धा, चुकीच्या समजुती आणि अनिष्ट प्रथा दूर करण्यासाठी संस्था सातत्याने जनजागृती करत आहे. विविध कार्यक्रम, व्याख्याने आणि लोककलेच्या माध्यमातून वैज्ञानिक दृष्टिकोन रुजविण्याचे कार्य करण्यात येत आहे.
आपत्ती व्यवस्थापन आणि वन्यजीव संरक्षणाच्या क्षेत्रातही संस्था सक्रिय आहे. संस्थेने २० सर्पमित्र आणि प्राणीमित्रांची स्वतंत्र स्वयंसेवकांची टीम तयार केली आहे. ही टीम साप, वन्यप्राणी आणि संकटग्रस्त प्राण्यांचे रक्षण करण्याबरोबरच पूर, अतिवृष्टी किंवा इतर नैसर्गिक आपत्तीच्या काळात नागरिकांच्या मदतीसाठी धावून जाते. अनेक वेळा साप व वन्यजीवांना सुरक्षित स्थळी स्थलांतरित करून मानव-वन्यजीव संघर्ष कमी करण्याचे कार्यही या टीमने केले आहे.
लोककला आणि सांस्कृतिक जतनाच्या क्षेत्रातही संस्थेने महत्त्वपूर्ण योगदान दिले आहे. संस्थेकडे २१ लोककलावंतांचे स्वतंत्र पथक असून लोककला, पथनाट्य आणि सांस्कृतिक कार्यक्रमांच्या माध्यमातून सामाजिक जनजागृती केली जाते. स्त्रीभ्रूणहत्या, बालविवाह, आरोग्य, पर्यावरण संवर्धन, प्रदूषण नियंत्रण, सामाजिक सलोखा आणि राष्ट्रीय एकात्मता यांसारख्या विषयांवर गावोगावी कार्यक्रम सादर करण्यात आले आहेत. या कार्यक्रमांना अनेकदा जिल्हाधिकारी, पोलीस अधीक्षक, महसूल अधिकारी आणि अन्य प्रशासकीय अधिकारी उपस्थित राहिले आहेत.
आज उज्वल बहुउद्देशीय सेवाभावी संस्था केवळ सेवा देणारी संस्था नसून ग्रामीण विकासासाठी एक प्रभावी व्यासपीठ बनली आहे. गावपातळीवरील संघटनांना बळकटी देणे, त्यांची क्षमता वाढविणे आणि विकास प्रक्रियेत त्यांचा सहभाग सुनिश्चित करणे यासाठी संस्था सातत्याने प्रयत्नशील आहे. अष्टभुजा हिरकणी सारख्या तळागाळातील संघटनांच्या सहकार्याने संस्थेने ग्रामीण भागात मोठ्या प्रमाणावर सकारात्मक बदल घडवून आणले आहेत.
अल्पावधीतच समाजाच्या विविध घटकांपर्यंत पोहोचून विकास, शिक्षण, महिला सक्षमीकरण, पर्यावरण संरक्षण, अंधश्रद्धा निर्मूलन आणि लोकजागृतीच्या क्षेत्रात उल्लेखनीय कार्य करणारी उज्वल बहुउद्देशीय सेवाभावी संस्था ही आज मराठवाड्यातील एक विश्वासार्ह आणि लोकाभिमुख सामाजिक संस्था म्हणून ओळख निर्माण करण्यात यशस्वी ठरली आहे. आगामी काळातही समाजाच्या सर्वांगीण विकासासाठी संस्था अधिक व्यापक स्तरावर कार्य करेल, अशी अपेक्षा व्यक्त होत आहे.