26/08/2025
విత్తనాల యోధురాలు – గజవాడ స్వరూప గారి ప్రత్యేకమైన ప్రయాణం
2016లో స్వరూప గారు ఒక పెద్ద ప్రశ్న అడిగారు.
“మన భవిష్యత్ తరాలు ఏమి తింటాయి, మన పూర్వీకుల రుచి వారికీ అందుతుందా?”
అప్పటి నుండి ఆమె స్థానిక విత్తనాలను సేకరించి భద్రపరిచే సీడ్ కీపర్ (Seed Keeper) గా మారారు.
ప్రయత్నాలు: ఆమె తన ఇంటి వెనుకభాగంలోనే సీడ్ బ్యాంక్ ని ఏర్పాటు చేశారు. ఇందులో విత్తనాలు ఎండ, తేమ, పురుగులు తగలకుండా సంప్రదాయ పద్ధతుల్లో నిల్వ చేస్తారు. విత్తనాలు భద్రంగా ఉండటానికి మట్టి పాత్రలు, గాజు సీసాలు, జ్యూట్ బ్యాగులు వాడుతున్నారు.
ప్రతి విత్తనానికి తరాలు, సంవత్సరం, ప్రత్యేకతలు అన్నీ రాసి డాక్యుమెంట్ చేస్తున్నారు.
ఆమె నెట్వర్క్: తెలంగాణతో పాటు ఆంధ్రప్రదేశ్, మహారాష్ట్ర, కర్ణాటక, తమిళనాడు, ఉత్తర భారత రాష్ట్రాలకి విత్తనాలు పంపుతున్నారు.
రైతుల మధ్య సీడ్ ఎక్స్చేంజ్ ప్రోగ్రామ్స్ నిర్వహించి, విత్తనాలను ఉచితంగా పంచుతున్నారు.
దేశంలోని అనేక సీడ్ సావర్స్ నెట్వర్క్లతో ఆమె అనుబంధం కలిగి ఉంది.
అవగాహన కార్యక్రమాలు: పాఠశాలల్లో పిల్లలకు “ఒక విత్తనం – ఒక కథ” అనే ప్రత్యేకమైన పద్ధతిలో అవగాహన కల్పిస్తున్నారు. ప్రతి విత్తనానికి పూర్వీకుల కథను, దాని ప్రయోజనాన్ని చెబుతారు.
మహిళా సంఘాలతో కలిసి “స్వయం సమృద్ధి కిచెన్ గార్డెన్స్” ప్రాజెక్ట్ నడుపుతున్నారు. ప్రతి కుటుంబం తమ ఇంట్లో పచ్చికూరలు, కూరగాయలు పెంచుకునేలా చేస్తున్నారు.
సేంద్రీయ రైతులతో కలసి స్థానిక విత్తనాల పంటల ప్రదర్శనలు (Demo Plots) వేస్తున్నారు.
విత్తనాల ప్రత్యేకతపై పరిశోధన ప్రతి విత్తన రకం పోషక విలువ, వాతావరణ అనుకూలత, రుచి, దిగుబడి వంటి అంశాలపై రికార్డు ఉంచుతున్నారు.
ఉదాహరణకు: పాతకాలపు దేశీ వంకాయ – తక్కువ నీటితో ఎక్కువ పంట ఇస్తుంది.స్థానిక టమోటా – రుచి ఘాటు, నిల్వ కాలం ఎక్కువ. మునగ రకం – విటమిన్ సి & ఐరన్ అధికంగా ఉంటుంది.
ప్రశంసలు, గుర్తింపు స్థానికంగా అనేక రైతు సంఘాలు, ఎన్జీఓలు ఆమెను గౌరవించాయి. రాష్ట్ర స్థాయి సేంద్రీయ వ్యవసాయ సదస్సుల్లో విత్తనాల రక్షకురాలు అని పిలుస్తారు. చాలా మంది యువ రైతులు, పట్టణ తోటమాలి సంఘాలు ఆమెను మెంటార్గా భావిస్తున్నారు.
స్వరూప గారి దృష్టి : ప్రతి జిల్లాలో ఒక “కమ్యూనిటీ సీడ్ బ్యాంక్” ఉండాలి. రైతులు విత్తనాల కోసం కంపెనీలను కాదు, తమ పొలాలను, తమ గ్రామాన్ని ఆశ్రయించాలి. విత్తనాల రక్షణ అంటే కేవలం వ్యవసాయమే కాదు, సంస్కృతి, ఆరోగ్యం, జీవ వైవిధ్యం రక్షణ.
“ఒక విత్తనం కాపాడితే, ఒక జీవన శైలిని కాపాడినట్టే”
