Iswar Ek

25/08/2026

ସ୍ମୃତିର ଦ୍ୱାର ଖୋଲିଦେଇଥିବା ଏକ ଅମୂଲ୍ୟ ପ୍ରୟାସ
କେହି ଏହାକୁ ମଣିଷର ଚତୁରାଇ କହିପାରନ୍ତି, କେହି ପୁଣି ଏହାକୁ ଦେବତାଙ୍କର ନରଲୀଳା ବୋଲି ବର୍ଣ୍ଣନା କରିପାରନ୍ତି। କିନ୍ତୁ ଯେଉଁମାନେ ଶ୍ରୀ ଶ୍ରୀ ଠାକୁରଙ୍କର ଅମୃତମୟ ସାନ୍ନିଧ୍ୟରୁ ବଞ୍ଚିତ ହୋଇଥିଲେ, ଯେଉଁମାନଙ୍କର ଚର୍ମଚକ୍ଷୁ ତାଙ୍କୁ ଗୋଟିଏ ପଲକ ପାଇଁ ଦେଖିବାର ସୌଭାଗ୍ୟ ମଧ୍ୟ ପାଇନଥିଲେ —ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଠାକୁର ତାଙ୍କ ସ୍ମୃତିର ଦ୍ୱାରକୁ କେବେ ବନ୍ଦ କରିନଥିଲେ।

ଆଜି ଆମେ ଯେଉଁ ଦୁର୍ଲଭ ଚଳନ୍ତି ଛବିଗୁଡ଼ିକରେ ଶ୍ରୀ ଶ୍ରୀ ଠାକୁରଙ୍କୁ ଦେଖିବାର ସୁଯୋଗ ପାଉଛୁ, ସେଗୁଡ଼ିକ କେବଳ ଅତୀତର କିଛି ଦୃଶ୍ୟ ନୁହେଁ। ସେଗୁଡ଼ିକ ହେଉଛି ଏକ ଯୁଗପୁରୁଷଙ୍କ ମାନବୀୟ ରୂପର ଜୀବନ୍ତ ଝଲକ—ତାଙ୍କର ଚାଲିବା, ତାଙ୍କର ଭାବଭଙ୍ଗୀ, ତାଙ୍କର ଉପସ୍ଥିତି ଏବଂ ସେହି ଯୁଗର ଜୀବନ୍ତ ସ୍ପନ୍ଦନ।

ଏହି ଅମୂଲ୍ୟ ଦୃଶ୍ୟଗୁଡ଼ିକ ଆଜିର ପିଢ଼ି ନିକଟରେ ପହଞ୍ଚିପାରିଛି କେବଳ ସମୟର ଅଦ୍ଭୁତ ସଂଯୋଗରେ ନୁହେଁ; ଏହା ପଛରେ ରହିଛି ଜଣେ ମଣିଷଙ୍କର ଅସାଧାରଣ ଦୃଷ୍ଟି, ଆଗ୍ରହ ଓ ନିଷ୍ଠା।

ସେହି ମହାନ ପ୍ରୟାସର ଅଧିକାରୀ ଥିଲେ **ଆର୍ଚର ହାଉଜରମ୍ୟାନ୍ ଦା**। ତାଙ୍କ କ୍ୟାମେରାରେ ବନ୍ଦୀ ହୋଇଥିବା ସେହି ଦୁର୍ଲଭ ମୁହୂର୍ତ୍ତଗୁଡ଼ିକ ଆଜି ଦଶକ ପରେ ମଧ୍ୟ ଆମ ଆଖି ସାମ୍ନାରେ ଠାକୁରଙ୍କୁ ଜୀବନ୍ତ କରିଦେଉଛି।

ସମୟ ଅନେକ କିଛି ଛଡ଼ାଇ ନେଇଯାଏ, ପିଢ଼ି ବଦଳିଯାଏ, ମଣିଷମାନେ ଚାଲିଯାଆନ୍ତି—କିନ୍ତୁ କେତେକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ସମୟକୁ ଅତିକ୍ରମ କରି ଅମର ହୋଇ ରହିଯାଆନ୍ତି।

ଆର୍ଚର ହାଉଜରମ୍ୟାନ୍ ଦାଙ୍କ କ୍ୟାମେରାରେ ସୁରକ୍ଷିତ ହୋଇଥିବା ଏହି ଦୃଶ୍ୟଗୁଡ଼ିକ ସେହିପରି ଏକ ଅମର ସ୍ମୃତି।

ଯେଉଁମାନେ ଠାକୁରଙ୍କୁ ଦେଖିପାରିନଥିଲେ, ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଏହି ଛବିଗୁଡ଼ିକ ଦର୍ଶନର ଏକ ମାଧ୍ୟମ; ଆଉ ଯେଉଁମାନେ ତାଙ୍କ ସାନ୍ନିଧ୍ୟ ପାଇଥିଲେ, ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଏହା ଅତୀତର ସେହି ଅମୃତମୟ ମୁହୂର୍ତ୍ତକୁ ପୁଣିଥରେ ଛୁଇଁବାର ଏକ ଅପୂର୍ବ ସୁଯୋଗ।

**ଏହି ଦୁର୍ଲଭ ଚଳନ୍ତି ଛବିଗୁଡ଼ିକ ତେଣୁ କେବଳ ଛବି ନୁହେଁ—ଏଗୁଡ଼ିକ ଏକ ଯୁଗର ଜୀବନ୍ତ ସାକ୍ଷୀ, ଏକ ଯୁଗପୁରୁଷଙ୍କ ସ୍ମୃତିର ଅମୂଲ୍ୟ ଧନ।**

ହଜିଯାଇଥିବା ଛବିରୁ ମିଳିଥିବା ଅମୂଲ୍ୟ ସ୍ମୃତି

ସେତେବେଳର ସମୟରେ କୋଲକାତାର ପ୍ରସିଦ୍ଧ **ଅରୋରା ଫିଲ୍ମ କମ୍ପାନୀ** କୋଲକାତାରୁ ପାବନା ସତ୍‌ସଙ୍ଗ ଆଶ୍ରମକୁ ଆସିଥିଲେ। ଆଶ୍ରମକୁ ଆସି ସେମାନେ ସମଗ୍ର ଆଶ୍ରମ, କୀର୍ତ୍ତନ ଏବଂ ଶ୍ରୀଶ୍ରୀ ଠାକୁରଙ୍କର ମୂଲ୍ୟବାନ ଚଳନ୍ତି ଛବିର ସୁଟିଂ କରି ନେଇଗଲେ।

କିନ୍ତୁ ବିଧିର ବିଧାନ ଥିଲା ଅନ୍ୟରକମ।

ଦୁର୍ଭାଗ୍ୟବଶତଃ ଏକ ବିଧ୍ୱଂସୀ ଅଗ୍ନିକାଣ୍ଡରେ ଅରୋରା କମ୍ପାନୀର ଷ୍ଟୁଡିଓ ପୋଡ଼ି ଛାରଖାର ହୋଇଗଲା।ଆଉ ସେହି ଦୁର୍ଲଭ କ୍ଲିପିଂସବୁ ପରବର୍ତ୍ତୀ ସମୟରେ ଆଉ ମିଳିଲା ନାହିଁ। ସମ୍ଭବତଃ ତାହା ସହିତ ପାବନାରେ ତୋଳାଯାଇଥିବା ସେହି ମୂଲ୍ୟବାନ ଛବିଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟ ନଷ୍ଟ ହୋଇଗଲା।

କିନ୍ତୁ ଘଟଣାର ପରମ୍ପରା ଯେପରି ସବୁ ଆଗରୁ ହିଁ ଠିକ୍ ହୋଇଥିଲା।

ଯେପରି ସବୁକିଛି ଘଟୁଥିଲା ତାଙ୍କରି ଇଙ୍ଗିତରେ।

ସେହି ହଜିଯାଇଥିବା ଦୃଶ୍ୟଗୁଡ଼ିକର ବଦଳରେ, ମନେହୁଏ ପ୍ରକୃତି ନିଜେ ଆଉ ଏକ ଅଦ୍ଭୁତ ପଥ ଖୋଲିଦେଇଥିଲା—ଯାହା ମାଧ୍ୟମରେ ଆଗାମୀ ପିଢ଼ି ପାଇଁ ଶ୍ରୀଶ୍ରୀ ଠାକୁରଙ୍କର ଚଳନ୍ତି ଛବି ସଂରକ୍ଷିତ ହୋଇ ରହିପାରିଲା।

ଦ୍ୱିତୀୟ ବିଶ୍ୱଯୁଦ୍ଧ ସଦ୍ୟ ଶେଷ ହୋଇଥାଏ। ଯେଉଁମାନେ ଆମେରିକାର ଯୁଦ୍ଧକ୍ଷେତ୍ରରେ ଭ୍ରାମ୍ୟମାଣ ହସ୍ପିଟାଲର କର୍ମୀ ଭାବେ ସେବାରେ ନିୟୋଜିତ ଥିଲେ, ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଥିଲେ ଜଣେ ଆମେରିକୀୟ ଯୁବକ—**ଆର୍ଚର ହାଉଜରମ୍ୟାନ୍ (Ray Archer Hauserman)**।

ଯୁଦ୍ଧ ଶେଷ ହେବା ପରେ ଘରକୁ ଫେରିବା ପାଇଁ ତାଙ୍କୁ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ସହ କୋଲକାତାରେ ଆଣି ରଖାଯାଇଥିଲା। କୋଲକାତାରୁ ଜାହାଜ ଛାଡ଼ିବାକୁ ଆଉ କିଛି ଦିନ ବାକି ଥିଲା।

ଠିକ୍ ସେହି ସମୟରେ ଘଟିଲା ଏକ ଅଦ୍ଭୁତ ସାକ୍ଷାତ୍।

ଜାହାଜ ଛାଡ଼ିବାର କିଛି ସମୟ ପୂର୍ବରୁ ଆର୍ଚର ହାଉଜରମ୍ୟାନ୍ (Ray Archer Hauserman) AFSର ଜଣେ ସହକର୍ମୀ—ହାର୍ଭାର୍ଡର ଜଣେ ମେଧାବୀ ଯୁବ ଦାର୍ଶନିକ **ଏଡ୍ ସ୍ପେନ୍ସରଙ୍କ** ସହ ଦେଖାହେଲେ।

ଏଡ୍ ସ୍ପେନ୍ସର ସଦ୍ୟ ପୂର୍ବବଙ୍ଗର ହିମାଇତପୁର ଭ୍ରମଣ ସାରି ଫେରିଥିଲେ। ସେଠାରେ ସେ ଶ୍ରୀ ଶ୍ରୀ ଠାକୁର ଅନୁକୂଳ ଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଭେଟିଥିଲେ।

ସ୍ପେନ୍ସରଙ୍କ ମତରେ ଠାକୁର ଜଣେ **“ସନ୍ଥ ପୁରୁଷ”**। ତାଙ୍କର ସମସ୍ତ ଭକ୍ତ ତାଙ୍କୁ **“ଶ୍ରୀଶ୍ରୀଠାକୁର”** ବୋଲି ସମ୍ବୋଧନ କରନ୍ତି। ଏକ କଥାରେ କହିଲେ—**ସେ ଥିଲେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଶ୍ରଦ୍ଧାବାନ ଜଣେ ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ଗୁରୁ।**

ସେ ଆର୍ଚର ହାଉଜରମ୍ୟାନ୍ ଦାଙ୍କୁ ହିମାଇତପୁର ଭ୍ରମଣ ଏବଂ **ସତ୍‌ସଙ୍ଗ ଆଶ୍ରମ** ନାମକ ସେହି ଅଦ୍ଭୁତ ସମୁଦାୟ ବିଷୟରେ କହିଲେ।

ସେଠାରେ ଏପରି କିଛି ଲୋକ ଥିଲେ, ଯେଉଁମାନେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ସ୍ନେହୀ, ସମର୍ପିତ ଏବଂ ଖୁସି ଥିଲେ। ସେମାନେ ତାଙ୍କ ଠାକୁରଙ୍କ ସହିତ ଏକ ପ୍ରଶାନ୍ତ ଓ ଆଦର୍ଶ ଜୀବନଯାପନ ମଧ୍ୟରେ ଏକାଠି ରହିବା, କାମ କରିବା, ଯୋଜନା କରିବା ଏବଂ ଈଶ୍ୱର ଆରାଧନା କରିବା ଶିଖିଥିଲେ।

ଏଡ୍‌ଙ୍କର ଏହି ପ୍ରବଳ ଉତ୍ସାହ ତାଙ୍କର ସାଧାରଣତଃ ଶାନ୍ତ ଏବଂ ସନ୍ତୁଳିତ ସ୍ୱଭାବ ତୁଳନାରେ ଅସାଧାରଣ ଥିଲା।

ସ୍ପେନ୍ସର ଦା ବାରମ୍ବାର ଉତ୍ସାହିତ କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ—

**“ରେ, ତୁମେ ନିଶ୍ଚୟ ଥରୁଟିଏ ଏହି ମଣିଷଟିଙ୍କ ସହ ସାକ୍ଷାତ୍ କର।”**

ରେ ଆର୍ଚର ହାଉଜରମ୍ୟାନ୍ ଦା ପ୍ରତିବାଦ କରି କହିଲେ—

**“ସମୟ ନାହିଁ। କାରଣ, ମୁଁ ଯଦି ଏହି ଜାହାଜ ଛାଡ଼ିଦିଏ, ତେବେ ହୁଏତ ମାସ ମାସ ଧରି ମୋତେ ଏଠାରେ ରହିବାକୁ ପଡ଼ିବ।”**

ସ୍ପେନ୍ସର ଦା ସଚେତନ କରି ଜଣାଇଲେ—

**“ତୁମେ ଯଦି ସାକ୍ଷାତର ଏହି ସୁଯୋଗ ହରାଅ, ତେବେ ହୁଏତ ବର୍ଷ ବର୍ଷ ଧରି ଅନ୍ଧକାରର ଆବର୍ତ୍ତରେ ହାବୁଡ଼ୁବୁ ଖାଇବାକୁ ପଡ଼ିପାରେ।”**

ସ୍ପେନ୍ସରଙ୍କ ଏହି କଥା ଆଉ ଏଡ଼ାଇ ନପାରି ହାଉଜରମ୍ୟାନ୍ ଦା ଆଉ କେତେଜଣଙ୍କୁ ସାଙ୍ଗରେ ନେଇ ହିମାଇତପୁର ଅଭିମୁଖେ ଯାତ୍ରା ଆରମ୍ଭ କଲେ।

କିଏ ଜାଣିଥିଲା, ଏହି ଯାତ୍ରା ତାଙ୍କ ଜୀବନର ଦିଗ ହିଁ ବଦଳାଇଦେବ!

ଯେଉଁ ମଣିଷ ନିଜ ଦେଶକୁ ଫେରିବା ପାଇଁ ବ୍ୟାକୁଳ ହୋଇଉଠିଥିଲେ, ସେହି ମଣିଷ ଯୁକ୍ତରାଷ୍ଟ୍ର ଆମେରିକା ଯିବା ଛାଡ଼ି, ବାକି ପ୍ରାୟ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଜୀବନଟା ବିତାଇଦେଲେ ଏହି ମଣିଷଟିଙ୍କ ସାନ୍ନିଧ୍ୟରେ।

ଏହା କେବଳ ଏକ ଭକ୍ତଙ୍କ ଜୀବନର ପରିବର୍ତ୍ତନ ନୁହେଁ—ମନେହୁଏ ଏହା ଥିଲା ଏକ ଅଦୃଶ୍ୟ ନିୟତିର ଡାକ।

ଠାକୁରଙ୍କର ଏହି ଆମେରିକୀୟ ଭକ୍ତ **ରେ ଆର୍ଚର ହାଉଜରମ୍ୟାନ୍ ଦା** ଆଉଟବ୍ରିଜ୍, ପାବନା ଏବଂ ଦେଓଘରରେ ଠାକୁରଙ୍କର ଯେଉଁ ଚଳନ୍ତି ଛବିଗୁଡ଼ିକ ନିଜ ମୁଭି କ୍ୟାମେରାରେ ଉଠାଇ ରଖିଥିଲେ, ତାହା ପରବର୍ତ୍ତୀ ସମୟରେ ପୃଥିବୀର ଲୋକଙ୍କ ପାଖରେ ଏକ ଅମୂଲ୍ୟ ସମ୍ପଦ ହୋଇ ରହିଗଲା।

ପରେ ଅସ୍ପଷ୍ଟ ହୋଇଯାଇଥିବା ସେହିସବୁ ଭିଡିଓ କ୍ଲିପିଂସବୁକୁ ଅତ୍ୟାଧୁନିକ କମ୍ପ୍ୟୁଟର ଟେକ୍ନୋଲୋଜି ମାଧ୍ୟମରେ ଅନେକଟା ସ୍ପଷ୍ଟ କରି ତୋଳି, ହାଉଜରମ୍ୟାନ୍ ଦାଙ୍କ ସହଧର୍ମିଣୀ **ଅଡ୍ରେ ହାଉଜରମ୍ୟାନ୍** ଆମକୁ ଚିରକୃତଜ୍ଞ କରି ରଖିଲେ।

ତାହା ନହୋଇଥିଲେ, ପୁରୁଷୋତ୍ତମଙ୍କର ସେହି ମାନବ ରୂପକୁ ଆମେ କେମିତି ଦେଖିଥାନ୍ତେ!

ଯେଉଁ ମଣିଷଟି ଦେଶକୁ ଫେରିବା ତରବରରେ ବ୍ୟସ୍ତ ହୋଇଉଠିଥିଲେ, ସେହି ମଣିଷ ତାଙ୍କ ପ୍ରେମର ସ୍ପର୍ଶରେ ଆକୁଳ ହୋଇ ବାକି ଜୀବନ ସେଠାରେ ହିଁ ବିତାଇଦେଲେ।

ଆଉ ଆମକୁ ଦେଇଗଲେ—**ଏମିତି ଏକ ଅମୂଲ୍ୟ ସମ୍ପଦ, ଯାହା ସମୟର ସୀମାକୁ ଅତିକ୍ରମ କରି ଆଜି ମଧ୍ୟ ଶ୍ରୀଶ୍ରୀ ଠାକୁରଙ୍କର ଜୀବନ୍ତ ଉପସ୍ଥିତିର ଅନୁଭବ କରାଉଛି।**

ତେଣୁ ଏହି ଚଳନ୍ତି ଛବିଗୁଡ଼ିକୁ ଦେଖିବା ବେଳେ ଆମେ କେବଳ ଏକ ପୁରୁଣା ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖୁନାହୁଁ; ଆମେ ଦେଖୁଛୁ ଏକ ଯୁଗର ଇତିହାସ, ଜଣେ ମହାପୁରୁଷଙ୍କର ମାନବୀୟ ରୂପ ଏବଂ ଜଣେ ଭକ୍ତଙ୍କ ଅସୀମ ନିଷ୍ଠାର ଫଳ।

**ଯେଉଁଠାରେ ସ୍ମୃତି ହଜିଯିବାକୁ ଥିଲା, ସେଠାରେ ସ୍ମୃତି ଆହୁରି ଗଭୀର ହୋଇ ଫେରିଆସିଲା।**

**ଯେଉଁଠାରେ ଛବି ନଷ୍ଟ ହୋଇଯିବାର ଆଶଙ୍କା ଥିଲା, ସେଠାରେ ଅନ୍ୟ ଏକ ପଥରେ ଠାକୁରଙ୍କର ଜୀବନ୍ତ ଛବି ଆମ ପାଖରେ ଆସି ପହଞ୍ଚିଲା।**

ଏହା କେବଳ ସଂଯୋଗ ଥିଲା କି?

ନା କି ଏହା ପଛରେ ଥିଲା ସେହି ଅଦୃଶ୍ୟ ଇଙ୍ଗିତ, ଯାହାକୁ ଭକ୍ତର ହୃଦୟ ନିଜ ଭାଷାରେ ଅନୁଭବ କରେ?

**ବନ୍ଦେ ପୁରୁଷୋତ୍ତମ 🙏** ଜୟଗୁରୁ 🙏

22/08/2026

ଏହି ଆଚରଣର ଠାକୁରହିଁ ମୋତେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ କରନ୍ତି ; ମୋତେ ତେଜୋଦୀପ୍ତ କରନ୍ତି, ଉତ୍ସାହିତ କରନ୍ତି । ଆଉ, ଆସନର ଠାକୁର ସେ କ'ଣ କରିବେ ? ଗୋଟେ ଲାଠି କାଖରେ ଜାକି ଉତ୍ସବ –ଅନୁଷ୍ଠାନକୁ ଯାଇ, ନିଜେବି ଗୋଟେ ଆସନ ଯୋଗାଡ଼ କରି, ପରିଚାଳକ ସାଜି ବସି ଲୋକମାନଙ୍କୁ ହୁକୁମ କରିବେ ।
-------------------
୩୪୩ତମ ସତ୍‌ସଙ୍ଗ ଋତ୍ବିକ୍ ସମ୍ମଳନରେ ପରମପୂଜ୍ୟପାଦ ଶ୍ରୀଶ୍ରୀଆଚାର୍ଯ୍ୟଦେବଙ୍କ ଆଶୀର୍ବଚନ।

ଠାକୁରଙ୍କୁ ଦୁଇଭାବେ ରଖିପାରେ ମଣିଷ । ଏକ – ଆସନର ଠାକୁର ; ଆଉ ଦୁଇ – ଆଚରଣର ଠାକୁର । ଆସନର ଠାକୁର ଯଦି ହୁଅନ୍ତି, ସିଏ କେବଳ ସେହି ଆଚାର–ଅନୁଷ୍ଠାନରେହିଁ ସୀମାବଦ୍ଧ ହୋଇ ରହିବେ । ଆଉ, ଆଚରଣର ଠାକୁର ଯଦି ହୁଅନ୍ତି ସେତେବେଳେ, ମୋର ଏହି ଶରୀରଟା ମଧ୍ଯ ଦେଇ ହିଁ ସିଏ ତାଙ୍କ ଭଳି ଭଳି କର୍ମ କରେଇ ଚାଲିବେ । ମୁଁ ଯେତେବେଳେ କଥା କହିବି, ସେତେବେଳେ ଆଉ ମୁଁ ଅର୍କଦ୍ଯୁତି ଚକ୍ରବର୍ତ୍ତୀଙ୍କ ଭଳି କଥା କହିବିନି, ବରଂ ଶ୍ରୀଶ୍ରୀଠାକୁର ଅନୁକୂଳଚନ୍ଦ୍ର ଯେଉଁଭାବେ କଥା କୁହନ୍ତି, ମୋର କଥାରେ ସେହି ଆଭାସହିଁ ଫୁଟି ବାହାରିବ । ଏହି ପ୍ରକାଶଟାହିଁ ହେଲେ ‘ଆଚରଣର ଠାକୁର !’ ଆଉ, ଏହି ଆଚରଣର ଠାକୁରହିଁ ମୋତେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ କରନ୍ତି ; ମୋତେ ତେଜୋଦୀପ୍ତ କରନ୍ତି, ଉତ୍ସାହିତ କରନ୍ତି । ଆଉ, ଆସନର ଠାକୁର ସେ କ'ଣ କରିବେ ? ଗୋଟେ ଲାଠି କାଖରେ ଜାକି ଉତ୍ସବ –ଅନୁଷ୍ଠାନକୁ ଯାଇ, ନିଜେବି ଗୋଟେ ଆସନ ଯୋଗାଡ଼ କରି, ପରିଚାଳକ ସାଜି ବସି ଲୋକମାନଙ୍କୁ ହୁକୁମ କରିବେ ।

ତା’ହେଲେ, କଥାଟା କୌଣସି ଆସନ ବା ପଦର ନୁହେଁ । ଠାକୁର ନେଇ ଆମେମାନେ ଯେଉଁମାନେ ଚାଲିଛେ, – କଥାଟା ଆମମାନଙ୍କର ପ୍ରତ୍ୟେକଙ୍କର ବ୍ୟକ୍ତିତ୍ୱର ବିକାଶର । ଆଉ ସେହି ବିକାଶ ଯଦି ଠାକୁରଙ୍କର ଆଭାସରେ ହୋଇଥାଏ, ତା’ହେଲେ ଏହି ଜଗତରେ ହଜାର ହଜାର ଠାକୁରଙ୍କ ପ୍ରକାଶ ଦେଖାଯିବ । ‘ଠାକୁର’ କେବଳ କେତେଗୁଡ଼ିଏ ତତ୍ତ୍ଵର ସମଷ୍ଟି ନୁହଁନ୍ତି । ସିଏ ଆମମାନଙ୍କର ପ୍ରତ୍ୟେକଙ୍କର ଆଚରଣର ମଧ್ଯ ଦେଇ ପ୍ରକାଶିତ ହେବାର ବିଷୟ । ଆଉ, ଏହି ପ୍ରକାଶ ସମସ୍ତଙ୍କ ପାଇଁ; ତା’ ସେ ବିଶ୍ଵର ଯେଉଁ ପ୍ରାନ୍ତରହିଁ ବାସିନ୍ଦା ହେଉ, ଆଉ ଆମେମାନେ ସଂସାରର ହଜାର ଜଞ୍ଜାଳ ମଧ୍ୟରେ ରହିବି ଆମମାନଙ୍କର ଆର୍ଥ – ସାମାଜିକ ଅବସ୍ଥାନ ଯା’ହିଁ ହେଉ ନା କାହିଁକି ।

(ଊର୍ଜନା- ମଇ, ୨୦୨୬-ପୃଷ୍ଠା-୫୩୬)

15/08/2026

ଜୟଗୁରୁ 🙏🏻
ମଣିଷକୁ ବର୍ଜନ ନୁହେଁ—ସଂଶୋଧନର ସୁଯୋଗ
୩୪୪ତମ ସତ୍ସଙ୍ଗ ଋତ୍ୱିକ ସମ୍ମେଳନରେ ପରମପୂଜ୍ୟପାଦ ଶ୍ରୀଶ୍ରୀଆଚାର୍ଯ୍ୟଦେବଙ୍କ ଆଶୀର୍ବଚନର .

କିଛି କିଛି ବିଷୟରେ ମୋର ଟିକିଏ ବାତିକ ଅଛି। ଯେପରି—ମୋର ବ୍ୟବହାରର ଜିନିଷପତ୍ର, ତାହା ଜାମାକପଡ଼ା ହେଉ କି ଜୋତା ହେଉ, ଯାହା କିଛି ହେଉ—ସାମାନ୍ୟ ଖରାପ ହୋଇଗଲେ ମୁଁ ସେଗୁଡ଼ିକୁ ରିଫୁ କରି, ମରାମତି କରି ପୁଣି ବ୍ୟବହାର କରିଚାଲେ। ଏଥିପାଇଁ ବେଳେବେଳେ ଘରର ଲୋକମାନଙ୍କୁ ଟିକିଏ ଅସୁବିଧାରେ ପକାଇ ଦିଏ। କିନ୍ତୁ ସହଜରେ ସେଗୁଡ଼ିକୁ ବାତିଲ କରିଦେଇ ପାରେ ନାହିଁ।
କାହିଁକି ଏହି କଥା କହୁଛି?
କିଛିଦିନ ପୂର୍ବରୁ ମୋ ପାଖକୁ ଜଣେ ପିଲା ଆସିଲା। ସେ ଠାକୁରଙ୍କ କୌଣସି ଏକ ମନ୍ଦିରର ପୁରୋହିତ। ସେ କହିଲା—“ମୋର ବହୁତ ମାନସିକ ଚାପ ଚାଲିଥିଲା। ତେଣୁ ଦିନେ ମୁଁ ମଦ ପିଇଥିଲି। ତା’ପରେ ଧରାପଡ଼ିଯିବାରୁ ମନ୍ଦିରରୁ ମୋତେ ବାହାର କରିଦେଲେ। ଏବେ ମୁଁ କ’ଣ କଲେ ପୁଣି ଠାକୁରଙ୍କ ଭୋଗ ଦେଇପାରିବି?”
ମୁଁ ତାକୁ କହିଲି—“ସର୍ବପ୍ରଥମେ ତୁ ତୋର ଏହି ମହାନ ଜ୍ଞାନଟି **World Health Organization (WHO)**କୁ ଯାଇ ଜଣା—ମାନସିକ ଚାପ ସମୟରେ ଟିକିଏ ମଦ ପିଇଲେ ଚାପମୁକ୍ତ ହୋଇହୁଏ!”
ଏହା ଶୁଣି ସେ ବହୁତ ଲଜ୍ଜିତ ହୋଇ ଆଉ କେବେ ଏପରି କରିବ ନାହିଁ ବୋଲି ପ୍ରତିଜ୍ଞା କଲା।
ମୁଁ ତାକୁ କହିଲି—“ଯେଉଁ ମନ୍ଦିରରେ ଠାକୁରଙ୍କ ଭୋଗ ଦେବାର ଦାୟିତ୍ୱ ନେଇ ଏହି କାଣ୍ଡ କରିଛୁ, ସେହି ମନ୍ଦିରକୁ ହିଁ ଫେରିଯା। ସେଠାରେ ହିଁ ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ କର।”
ମନ୍ଦିରର କର୍ମକର୍ତ୍ତାମାନଙ୍କୁ ମୁଁ କହିଲି—“ପିଲା ଯଦି କପଡ଼ାରେ ମଳତ୍ୟାଗ କରିଦିଏ, ମା’ କ’ଣ ତାକୁ ଅଳିଆଗଦାରେ ଫିଙ୍ଗି ଦିଏ? ବରଂ ତାକୁ ପୁଣି ଧୋଇ ସଫା କରି କୋଳରେ ଉଠାଇ ନିଏ। ତୁମେ ମଧ୍ୟ ତାକୁ ବାହାର କରିଦିଅ ନାହିଁ।”
ଏହା ଶୁଣି ସେହି କର୍ମକର୍ତ୍ତାମାନଙ୍କର ଚେତନା ହେଲା। ସେମାନେ କହିଲେ—“ନା ନା, ସେ ଏହି ମନ୍ଦିରରେ ହିଁ ରହୁ। ଏଠାରେ ହିଁ ଠାକୁରଙ୍କ ସେବା କରୁ।”
ତା’ର ଭୁଲ ଥିଲା, କିନ୍ତୁ ଆମର ଦାୟିତ୍ୱ?
ପୁରୋହିତ ଏକ ଗର୍ହିତ କାମ କରିଥିଲା—ଏହା ମାନି ନିଆଯାଇପାରେ। କିନ୍ତୁ ସେ ଯେଉଁ ମନ୍ଦିରରେ ଥିଲା, ସେଠାକାର ଗୁରୁଭାଇ କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ କର୍ମୀମାନେ ତା’ର ଟିକିଏ ଖୋଜଖବର ରଖିବାର ଆବଶ୍ୟକତା କାହିଁକି ଅନୁଭବ କଲେ ନାହିଁ?
ସେ କିପରି ଅଛି? ଠିକ୍ ଭାବରେ ସ୍ନାନ କରୁଛି କି? ଖାଉଛି କି? ତା’ର ଦେହ ଭଲ ଅଛି କି?—କେବେ ସେମାନେ ପଚାରିଥିଲେ କି?
ଏତିକି ପ୍ରେମ ମଧ୍ୟ ସେମାନେ ପୁରୋହିତ ପ୍ରତି କରିପାରିଲେ ନାହିଁ, ଯାହାଦ୍ୱାରା ସେ ନିଜ ମନର ବେଦନା କହି ହାଲୁକା ହୋଇପାରିଥାନ୍ତା।
ନିରନ୍ତର ମାନସିକ ଯନ୍ତ୍ରଣା ସହି ନପାରି ସେ ଦିନେ ଏପରି ଏକ କାମ କରିବସିଲା।
ସେ କ’ଣ କେବଳ ଜଣେ ବେତନଭୋଗୀ କର୍ମଚାରୀ, ଯାହାଙ୍କୁ ଦେଖିବା ପାଇଁ ସେଠାକାର ଗୁରୁଭାଇମାନଙ୍କର ସମୟ ନାହିଁ?
ପୁରୋହିତ ନିଜର ଭୁଲ ସ୍ୱୀକାର କଲା, ତା’ପାଇଁ ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ ମଧ୍ୟ କଲା। କିନ୍ତୁ ଜଣେ ସହକର୍ମୀ ପ୍ରତି ଅନ୍ୟମାନଙ୍କର ଯେଉଁ ଉଦାସୀନତା ଥିଲା, ତା’ର ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ କେଉଁଠାରେ ହେଲା?
ନିଜ ଦିଗକୁ ମଧ୍ୟ ଦେଖିବା ଦରକାର
କର୍ମୀମାନଙ୍କର ଏହି ଭୁଲଟି ବାରମ୍ବାର ହୁଏ। ସମସ୍ତେ ଅନ୍ୟର ଅବସ୍ଥା ଆଡ଼କୁ ଆଙ୍ଗୁଠି ଦେଖାନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ନିଜ ଦିଗକୁ ଥରେ ମଧ୍ୟ ଦେଖନ୍ତି ନାହିଁ।
ମୁଁ ଯଦି ଏହି ମନ୍ଦିର ସହିତ ଜଡ଼ିତ ଜଣେ କର୍ମୀ—ମୁଁ ସମିତି ଭିତରେ ଥାଏ କି ନଥାଏ—ମନ୍ଦିରର ସବୁକିଛି ଦେଖାଶୁଣା କରିବାର ଦାୟିତ୍ୱ ମୋର ମଧ୍ୟ ଅଛି।
ଠାକୁରଙ୍କ କର୍ମୀ ଯଦି ଛତ୍ରଛାୟା ପରି ସମସ୍ତଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରି ପ୍ରଗତିର ପଥରେ ଟାଣି ନେଇ ନଥାଏ, ଯଦି ଅନ୍ୟର କାର୍ଯ୍ୟରେ ସହଯୋଗୀ ନହୁଏ—ତାହେଲେ ଠାକୁରଙ୍କ କର୍ମୀ ହେବାର ଅର୍ଥ କ’ଣ?
କୌଣସି ମଣିଷ କୌଣସି କାରଣରୁ ବିପଥଗାମୀ ହୋଇପାରେ। କିନ୍ତୁ ପ୍ରଥମରୁ ତାକୁ ତ୍ୟାଗ କରିଦିଅନ୍ତୁ ନାହିଁ। ବରଂ କିପରି ତାକୁ ସଂଶୋଧନ କରାଯାଇପାରିବ, ସେହି ଉପାୟ ଖୋଜନ୍ତୁ।
ଅନ୍ତତଃ ଗୋଟିଏ ସୁଯୋଗ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ମିଳିବା ଉଚିତ।
ତା’ସହିତ ଏହା ମଧ୍ୟ ଲକ୍ଷ୍ୟ ରଖନ୍ତୁ—ଯେଉଁ ପ୍ରେମରୁ ଆପଣ ତାକୁ ଆଉ ଥରେ ସୁଯୋଗ ଦେଲେ, ତା’ପରେ ମଧ୍ୟ ସେ ସେହି ଅପରାଧ ପୁଣି କରୁଛି କି ନାହିଁ।
ଯଦି କରୁଛି, ତେବେ ଅନୁସନ୍ଧାନ କରନ୍ତୁ—ତା’ର ଭିତରେ କେଉଁଠାରେ କ’ଣ ଗଲଦ ଜମିଛି, ଯାହା ପାଇଁ ସେ ଠାକୁରଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି ବାରମ୍ବାର ସେହି ଆବର୍ଜନା ଦିଗକୁ ଧାଇଯାଉଛି।
ମୂଳ ବାର୍ତ୍ତା
ମଣିଷର ଭୁଲକୁ ଘୃଣା କରନ୍ତୁ, ମଣିଷକୁ ନୁହେଁ।
ଅପରାଧକୁ ପ୍ରଶ୍ରୟ ଦିଅନ୍ତୁ ନାହିଁ, କିନ୍ତୁ ଅପରାଧୀକୁ ସଂଶୋଧନର ସୁଯୋଗ ଦିଅନ୍ତୁ।
ଅନ୍ୟର ଦୋଷ ଖୋଜିବା ପୂର୍ବରୁ ନିଜର ଦାୟିତ୍ୱକୁ ଦେଖନ୍ତୁ।
ପ୍ରେମ, ସହଯୋଗ ଓ ଆତ୍ମସମୀକ୍ଷା ଦ୍ୱାରା ହିଁ ଜଣେ ମଣିଷକୁ ପୁଣି ପ୍ରଗତିର ପଥରେ ଫେରାଇ ଅଣାଯାଇପାରେ। 🙏🏻
(ଆଲୋଚନା, ଶ୍ରାବଣ ୧୪୩୩, ୭୮ତମ ବର୍ଷ, ୯ମ ସଂଖ୍ୟା।)

*****

জয়গুরু 🙏🏻
(৩৪৪ তম সৎসঙ্গ ঋত্বিক সম্মেলনে পরমপূজ্যপাদ শ্রীশ্রীআচার্য্যদেব আশীর্বচন)

কিছু কিছু ব্যাপারে আমার একটু বাতিক আছে। যেমন, আমি আমার ব্যবহারের জিনিসপত্র যা কিছু ----তা সে জামাকাপড়, জুতো, যা"ই হোক---- একটু আধটু খারাপ হয়ে গেলে সেগুলো কে রিফু ক'রে মেরামত ক"রে মেরামত ক'রে আবার ব্যবহার করতে থাকি। হয়তো এর জন্য আমার ঘরের মানুষদের মাঝেমধ্যে খানিকটা ব্যতিব্যস্ত ক'রে তুলি‌। কিন্তু সহজে ওগুলোকে বাতিল করে দিতে পারি না।
কেন বলছি এই‌ কথা?

কিছুদিন আগে আমার কাছে একটি ছেলে এল; সে ঠাকুরের কোনো- এক মন্দিরের পুরোহিত। সে বলে---- 'আমার খুব মানসিক চাপ চলছিল।তাই আমি একদিন মদ খেয়েছিলাম। তারপর ধরা প'ড়ে যেতে মন্দির থেকে আমাকে তাড়িয়ে দেওয়া হয়েছে। এখন আমি কি করব যাতে আবার ঠাকুরভোগ দিতে পারি?'
আমি তা'কে বললাম ----'সবার আগে তো তুই তোর এই মহান জ্ঞানখানি ওয়ার্ল্ড হেলথ অর্গানাইজেশন (WHO)- কে গিয়ে জানা যে, মানসিক চাপের সময় একটু মদ খেলেই চাপমুক্ত হওয়া যায়।
শুনে সে খুব লজ্জিত হয়ে অঙ্গীকার করল যে, সে আর-কখন ও এরকম করবে না। আমি তা'কে বললাম --- 'যে মন্দিরে ঠাকুরভোগের দায়িত্ব নিয়ে এই কাণ্ড ঘটিয়েছিস, সেখানেই ফিরে যা, সেখানেই প্রায়শ্চিত্ত কর।' আর, সেই মন্দিরের কর্মকর্তাদের বললাম -----'বাচ্চা যদি কাপড়ে পায়খানা ক'রে ফেলে, মা কি তা'কে আস্তাকুড়ে ফেলে দেয়? বরং, তা'কে আবার ধুয়ে -ধায়ে সাফ ক'রে কোলে তুলে নেয়। ওকে ও তোমরা তাড়িয়ে দিও না। ও মন্দিরে প্রায়শ্চিত্ত করুক , তারপর না হয় ওকে অন্য-কোনো মন্দিরে পাঠিয়ে দেওয়া যাবে।'
এই কথা শুনে সেই কর্মকর্তাদের চৈতন্য হ'ল;
তা'রা তখন বলতে লাগল ----'না না, ও এই মন্দিরেই থাকুক। এখানেই ঠাকুরের সেবা করুক!'
এখন, এটা না হয় মানা গেল যে, সেই পুরোহিত একটা গর্হিত কাজ করেছে
কিন্তু, সে যে -মন্দিরে ছিল, সেখানকার গুরুভাইরা বা অন্যান্য কর্মীরাও তো কই তা'র এতটুকু খোঁজখবর রাখবার প্রয়োজন বোধ করেন নি।সে কেমন আছে, সে ঠিকমত স্নান আহার করছে কি না, শরীর ভাল আছে কি না----কখনও জিজ্ঞেস করেছেন কি তাঁরা। এতটুকু প্রেম তো তাঁরা পুরোহিতের সঙ্গে করতে পারলেন না, যাতে, সে তার মনের বেদনার কথা বলে হালকা হতে পারে।
নিরন্তর মানসিক যন্ত্রণা সহ্য করতে না পেরে সে একদিন এরকম একটা কাজ করে বসল।
অথচ ,সে কি একজন বেতনভুক কর্মচারী মাত্র,
যে------সেখানকার গুরু ভাইদের দেখার সময় নেই? পুরোহিত তো তার ভুল কবুল করল, তার জন্য প্রায়শ্চিত্ত করল।
কিন্তু, একজন সহকর্মীর প্রতি অন্যদের এই যে ঔদাসীন্য, তা'র প্রায়শ্চিত্তটা কোথায় হ'ল?

কর্মীদের এই ভুলটাই বারবার হয় ‌। সবাই অন্যের অবস্থার দিকে আঙুল তোলেন , অথচ নিজের দিকে একবার ও তাকান না। আমি যদি এই মন্দিরের সাথে যুক্ত কর্মী
হই----সে আমি সমিতির মধ্যে থাকি বা না থাকি, মন্দিরের সব কিছু দেখভাল করার দায়িত্ব তো আমারই। ঠাকুরের কর্মী যদি ছত্রছায়ার মত সবাই কে রক্ষা করে প্রগতির পথে টেনে নিয়ে না বললেন , যদি অনের কর্মে সহযোগী না হ'লেন, তাহলে কি হল?
কোনো মানুষ কোন কারণে বিপথগামী হয়ে পড়তেই পারে। কিন্তু প্রথমেই তা'কে ত্যাগ ক'রে দেবেন না। বরং কিভাবে তাকে সংশোধন করা যায় তার উপায় দেখুন। অন্তত: একটা সুযোগ তো সকলের পাওয়া উচিত। আর , সেইসঙ্গে এটাও লক্ষ্য রাখবেন যে, তার প্রতি যে প্রেম থেকে আপনি তাকে আরেকবার সুযোগ দিলেন্, তা'র পরেও সে সেই একই অপরাধ আবার করছে কি না। যদি করে, অনুসন্ধান ক'রে দেখুন যে, তা'র ভিতরে কোথায় কী গলদ জমে আছে, যার জন্য সে ঠাকুর কে ফে'লে বারবার ওই আবর্জনার দিকে ছুটে যাচ্ছে ‌।

(আলোচনা শ্রাবণ ১৪৩৩
৭৮ তম বর্ষ ৯ম সংখ্যা)

*****

जयगुरु 🙏🏻
(344वें सत्संग ऋत्विक सम्मेलन में परमपूज्यपाद श्रीश्रीआचार्य्यदेव का आशीर्वचन)

कुछ-कुछ मामलों में मेरी थोड़ी-सी आदत है। जैसे, मेरे इस्तेमाल की चीज़ें—चाहे कपड़े हों, जूते हों या कुछ भी—थोड़ी-बहुत खराब हो जाएँ तो मैं उन्हें रफ़ू करवाकर, मरम्मत करवाकर बार-बार इस्तेमाल करता रहता हूँ। इसके लिए कभी-कभी घर के लोगों को थोड़ी परेशानी भी होती है। लेकिन मैं उन चीज़ों को आसानी से बेकार समझकर फेंक नहीं सकता।
मैं यह बात क्यों कह रहा हूँ?
कुछ दिन पहले मेरे पास एक लड़का आया। वह ठाकुर के किसी मंदिर का पुजारी था। उसने कहा—
“मैं बहुत मानसिक तनाव में था। इसलिए एक दिन मैंने शराब पी ली। उसके बाद पकड़े जाने पर मुझे मंदिर से निकाल दिया गया। अब मैं क्या करूँ, जिससे फिर से ठाकुर को भोग अर्पित कर सकूँ?”
मैंने उससे कहा—
“सबसे पहले तो अपनी इस महान खोज को विश्व स्वास्थ्य संगठन (WHO) को जाकर बता कि मानसिक तनाव के समय थोड़ी शराब पी लेने से तनाव दूर हो जाता है!”
यह सुनकर वह बहुत लज्जित हुआ और उसने संकल्प किया कि वह फिर कभी ऐसा नहीं करेगा।
मैंने उससे कहा—
“जिस मंदिर में ठाकुर को भोग अर्पित करने की जिम्मेदारी लेकर तुमने यह काम किया है, उसी मंदिर में वापस जाओ और वहीं प्रायश्चित्त करो।”
और उस मंदिर के अधिकारियों से मैंने कहा—
“यदि कोई बच्चा अपने कपड़े में गंदगी कर दे, तो क्या माँ उसे कूड़े के ढेर में फेंक देती है? नहीं, बल्कि उसे फिर से धोकर-साफ करके अपनी गोद में उठा लेती है। तुम लोग भी इसे मत निकालो। इसे मंदिर में प्रायश्चित्त करने दो। उसके बाद आवश्यकता हो तो इसे किसी दूसरे मंदिर में भेजा जा सकता है।”
यह बात सुनकर उन अधिकारियों को अपनी भूल का एहसास हुआ। वे कहने लगे—
“नहीं-नहीं, वह इसी मंदिर में रहे। यहीं ठाकुर की सेवा करे!”
अब यह तो माना जा सकता है कि उस पुजारी ने एक निंदनीय कार्य किया था। लेकिन जिस मंदिर में वह रहता था, वहाँ के गुरुभाइयों या अन्य कर्मचारियों ने भी तो उसकी थोड़ी-सी खोज-खबर रखने की आवश्यकता महसूस नहीं की।
क्या उन्होंने कभी पूछा कि वह कैसा है? ठीक से स्नान और भोजन कर रहा है या नहीं? उसका स्वास्थ्य कैसा है?
वे उसके साथ इतना-सा प्रेम भी नहीं कर सके कि वह अपने मन की पीड़ा उनके सामने कहकर हल्का हो सके।
लगातार मानसिक पीड़ा सहन न कर पाने के कारण उसने एक दिन ऐसा काम कर दिया।
लेकिन क्या वह केवल एक वेतनभोगी कर्मचारी था, जिसके लिए वहाँ के गुरुभाइयों के पास उसकी देखभाल करने का समय नहीं था?
पुजारी ने अपनी गलती स्वीकार कर ली और उसका प्रायश्चित्त भी कर लिया।
लेकिन एक सहकर्मी के प्रति दूसरों की इस उदासीनता का प्रायश्चित्त कहाँ हुआ?
अपनी ओर भी देखना चाहिए
कर्मियों से बार-बार यही भूल होती है। सभी दूसरे की स्थिति की ओर उंगली उठाते हैं, लेकिन एक बार भी अपनी ओर देखकर नहीं देखते।
यदि मैं इस मंदिर से जुड़ा हुआ कार्यकर्ता हूँ—चाहे मैं समिति में रहूँ या न रहूँ—मंदिर की हर चीज़ की देखभाल करने की जिम्मेदारी तो मेरी भी है।
ठाकुर का कार्यकर्ता यदि छत्रछाया की तरह सभी की रक्षा करके उन्हें प्रगति के मार्ग पर आगे न ले जाए और दूसरों के कार्य में सहयोग न करे, तो फिर ठाकुर का कार्यकर्ता होने का अर्थ क्या रहा?
कोई भी मनुष्य किसी कारण से विपथगामी हो सकता है। लेकिन पहली ही गलती पर उसे त्याग मत दीजिए। बल्कि यह देखने का प्रयास कीजिए कि उसे कैसे सुधारा जा सकता है।
कम-से-कम एक अवसर तो सभी को मिलना चाहिए।
और साथ ही यह भी ध्यान रखना चाहिए कि जिस प्रेम के कारण आपने उसे एक और अवसर दिया, उसके बाद भी वह वही अपराध दोहरा रहा है या नहीं।
यदि वह फिर वही गलती करता है, तो खोजकर देखिए कि उसके भीतर कहाँ और क्या कमी जमा हो गई है, जिसके कारण वह ठाकुर को छोड़कर बार-बार उसी गंदगी की ओर दौड़ रहा है।
मूल शिक्षा
मनुष्य की गलती देखकर उसे त्याग देना आसान है, लेकिन प्रेमपूर्वक उसे सुधारकर फिर से सही मार्ग पर लाना ही सच्चे सहकर्मी और ठाकुर के कार्यकर्ता का धर्म है।
दूसरे की गलती पर उंगली उठाने से पहले हमें स्वयं से पूछना चाहिए—
“उसके गिरने से पहले उसे संभालने के लिए मैंने क्या किया?”
जयगुरु 🙏🏻
(आलोचना , श्रावण 1433, 78वाँ वर्ष, 9वाँ अंक)

12/08/2026

ନାମ ଯେତେ ମନେ–ମନେ କରାଯାଏ-nerve (ସ୍ନାୟୁ) ଉପରେ pressure (ଚାପ ) ଓ vibration (ସ୍ପନ୍ଦନ ) ସେତେ ବଢ଼ି ଯାଏ – ସେତେ ଦୁନିଆର ଯାହା–କିଛିକୁ pull କରିବାରେ (ଟାଣି ଆଣିବାରେ) ସୁବିଧା ହୁଏ ।

ଜଣେ କହିଲେ – ଏହା ଯେପରି ଏକ vital spiritual formula (ମୂଳ (ବ୍ୟାଖ୍ୟା) କରା ଯାଏ । ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ସୂତ୍ର) - ଯାହା ଦେଇ ସାରା ଦୁନିଆକୁ ବୋଧ କରା ଯାଏ ଓ explain ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରାଯାଏ l
ଆ. ପ୍ର. - 19/18. 10.1950

10/08/2026

06/08/2026

ଆଉ ଜଣେ ହେଲେ ଅନନ୍ତ ନାଥ ରାୟ। ଶ୍ରୀ ଶ୍ରୀ ଠାକୁର ଙ୍କ ବାଲ୍ୟ ସାଥୀ। ଈଶ୍ବର ସାଧନା ଓ ଭଗବତ ଦର୍ଶନ ନିମିତ୍ତ ସେ ଥିଲେ ଅତ୍ଯନ୍ତ ବ୍ୟାକୁଳ। ସେ କଠୋର ସାଧନା କରୁଥିଲେ ଗୋଟିଏ ଛୋଟ କୁଟୀରରେ। ଏକାକୀ ତପସ୍ୟାରେ ରତ ଥିଲେ ନିରବଚ୍ଛିନ୍ନ ଭାବେ। ଏକାଦିକ୍ରମେ ୫-୬ ଧରି ଗୋଟିଏ ନିବୁଜ କୋଠରୀରେ ବସି ରହିଥିଲେ। ତାଙ୍କୁ ମୋଟେ କେହି ଦେଖି ନାହାଁନ୍ତି ଘରୁ ବାହାରକୁ ଆସିବା। ଆହାର ଶୌଚାଦି କରିବାର କେହି ଦେଖି ନାହାଁନ୍ତି। ମନ ଭିତରେ ହତାଶା ଭାବ ଆସିଲା। ଭାବିଲେ ଏତେ ଦିନ ଧରି ତପସ୍ୟା କରି ମଧ୍ଯ ଈଶ୍ବର ଦର୍ଶନ ହେଲା ନାହିଁ। ଏ ଦେହରେ ଆଉ ହେବନାହିଁ। ପରବର୍ତ୍ତୀ ଦେହଧରିଆସିଲେ ହୁଏତ ସମ୍ଭବ ହୋଇପାରେ ଭାବି ଆତ୍ମ ବିସର୍ଜନ ଦେବାର ଚିନ୍ତା କଲେ। ନିଜର ଗଳାକୁ କପଡ଼ାରେ ବାନ୍ଧି ଆତ୍ମହତ୍ଯା କରିବାର ଅପଚେଷ୍ଟା କଲେ। ବାହାରେ ଝଡ଼ ବର୍ଷା ପାଖରେ କେହି ବୋଲି ନାହିଁ। ଏହି ସମୟରେ ଶ୍ରୀ ଶ୍ରୀ ଠାକୁର ଡାକ୍ତର ଡାକ୍ତରଖାନାରେ ବସି ରୋଗୀ ଦେଖୁଛନ୍ତି ଅନେକ ଲୋକ ଅଛନ୍ତି। ସେମାନଙ୍କ ସହ ଆଲେଚନାରେ ବ୍ଯସ୍ତ ଥିଲେ। ହଠାତ୍ ଝଡ଼ବ୍ରୁଷ୍ଟିମଧ୍ୟରେ ଦ୍ରୁତ ବେଗରେ ଦୌଡ଼ି ଦୌଡ଼ି ଆସିଲେ। ଅଳ୍ପ ସମୟ ମଧ୍ଯରେ ସେହି କୁଟୀରରେ ପଦାଘାତ କଲେ। କବାଟ ଖୋଲିଗଲା। ଅନନ୍ତ ନାଥ ଲୁଗାକୁ ଲୁଚାଇବାକୁ ଚେ଼ଷ୍ଟା କଲେ ମଧ୍ଯ ଠାକୁର ଙ୍କ ଆଗରେ ଧରା ପଡିଗଲେ। ଅନନ୍ତ ନାଥ ଙ୍କୁ ସେହି ଲୁଗା ସହ ଧରି ଆଣି ମାତା ମନମୋହନୀଙ୍କ ପାଖକୁ ନେଲେ। ମାତାଙ୍କ ଠାରୁ ସତ ମନ୍ତ୍ର ଗ୍ରହଣ କଲେ। ସେହିଦିନ ଚାରି ଆଡେ ପ୍ରଚାର ହୋଇଗଲା ଶ୍ରୀ ଶ୍ରୀ ଠାକୁର ଅନ୍ତର୍ଯ୍ୟାମୀ ପରମ ଉଦ୍ଧାତା। ତାଙ୍କର ଆଖିକୁ ଭେଦ କରି ସତେଯେପରି କୌଣସି ଘଟଣା ଘଟୁନଥିଲା ...*କ୍ରମଶଃ*
*ଲେଖକ_ ଶ୍ରୀ ନକୁଳ ଚରଣ ଦାସ*

*ଜୟଗୁରୁ🙏🙏*

01/08/2026

*ସିଏ ନିଜର ବାଧାଗୁଡ଼ିକୁ ଅତିକ୍ରମ କରି ଦେଇ ପାରନ୍ତି । ଆମେମାନେ ପାରୁନା । କିନ୍ତୁ, ଆମେମାନେ ଅକପଟ ହୋଇ ତାଙ୍କୁ ଏଇଟା ତ କହିହିଁ ପାରୁ— ‘ଠାକୁର ! ମୁଁ କିନ୍ତୁ ମୋର ଚେଷ୍ଟା ଅଟକାଇବି ନାହିଁ ।’ ଆଉ, ଏହି ଅମଳିନ ଚେଷ୍ଟାହିଁ ଆମମାନଙ୍କର ଏକମାତ୍ର କାମ ।*
-------------------
*୩୪୦ତମ ସସଙ୍ଗ ଋତ୍ବିକ୍—ସମ୍ମଳନରେ ପରମପୂଜ୍ୟପାଦ ଶ୍ରୀଶ୍ରୀଆଚାର୍ଯ୍ୟଦେବଙ୍କ ଆଶୀର୍ବଚନ।*

ଆମେମାନେ ଚେଷ୍ଟାରେ ଅକପଟ ହୋଇପାରୁ ଅନ୍ତତଃ ! ନାମ କରିବା ସମୟରେ ଠାକୁରଙ୍କୁ କହି ତ ପାରୁ — ‘ଠାକୁର ! ମୋର ଅହଙ୍କାରହିଁ ଯେ ମୋର ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ ବାଧା । ମୁଁ ତ ଆଉ ପାରି ଉଠେନା, ପ୍ରଭୁ ! ଗୋଟେ ସୀମା ପରେ 'ଆଉ ଆଗେଇ ପାରେନା । ତେବେ ମୁଁ ଚେଷ୍ଟା କରିଯିବି ଶେଷବିନ୍ଦୁ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ — ତୁମ ଭଳି ହେବା ପାଇଁ !’
ମଣିଷର ଅହଙ୍କାର ତା’କୁ କ୍ରମାଗତ ପଛକୁ ଟାଣିହିଁ ଥାଏ । ତା’କୁ କହିହିଁ ଥାଏ – ‘ତୁ ଏହାଠାରୁ ବେଶୀ ଆଉ ପାରିବୁନି !’ ଏବଂ ମଣିଷ ସେହି କଥା ମାନିବି ନିଏ । କିନ୍ତୁ, ମୋର ଠାକୁର ତ କାହିଁ ହାର ମାନନ୍ତିନି କେବେବି ।
ଠାକୁର ସାରାଜୀବନ ବଙ୍ଗଳାଭାଷାରେ ହିଁ କଥା କହିଛନ୍ତି; କେତେବେଳେ ବି ଗୋଟେ ଗୋଟେ କଥା ଇଂରାଜୀରେ କହି ନାହାଁନ୍ତି । ଋତ୍ଵିକଚାର୍ଯ୍ୟ କୃଷ୍ଣପ୍ରସନ୍ନ ଭଟ୍ଟାଚାର୍ଯ୍ୟ ମହାଶୟ ତାଙ୍କୁ ନିରନ୍ତର ପ୍ରାର୍ଥନା ଜଣେଇ ଚାଲନ୍ତି ଇଂରାଜୀରେ ବାଣୀ ଦେବା ପାଇଁ । ଦିନେ, ସହସାହିଁ ଠାକୁରଙ୍କ ନିକଟରୁ ଇଂରାଜୀରେ ବାଣୀ ଆସିଲା; – ସିଏ ସେତେବେଳେ ପାଇଖାନାରେ ବସିଛନ୍ତି । ସେହି ଅବସ୍ଥାରେହିଁ କେଷ୍ଟଦାଙ୍କୁ ଡ଼ାକି ଆଣି ଅନର୍ଗଳ ବେଗରେ ଠାକୁର କହି ଚାଲିଲେ ସୃଷ୍ଟିତତ୍ତ୍ୱର ଗଭୀରତମ ରହସ୍ୟ – ସେହି ଇଂରାଜୀ ଭାଷାରେ ! ସିଏହିଁ ମୋର ଠାକୁର ! ସିଏ ନିଜର ବାଧାଗୁଡ଼ିକୁ ଅତିକ୍ରମ କରି ଦେଇ ପାରନ୍ତି । ଆମେମାନେ ପାରୁନା । କିନ୍ତୁ, ଆମେମାନେ ଅକପଟ ହୋଇ ତାଙ୍କୁ ଏଇଟା ତ କହିହିଁ ପାରୁ— ‘ଠାକୁର ! ମୁଁ କିନ୍ତୁ ମୋର ଚେଷ୍ଟା ଅଟକାଇବି ନାହିଁ ।’ ଆଉ, ଏହି ଅମଳିନ ଚେଷ୍ଟାହିଁ ଆମମାନଙ୍କର ଏକମାତ୍ର କାମ ।

*(ଊର୍ଜନା- ଅଗଷ୍ଟ, ୨୦୨୫-ପୃଷ୍ଠା-୭୨୧)*
-----------------

26/07/2026

ଶ୍ରୀଶ୍ରୀଠାକୁର ଅନୁକୂଳଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ବିଚାର ଓ ଦର୍ଶନ ଆଧାରରେ ଶ୍ରୀଜଗନ୍ନାଥ, ପୁରୀ ଧାମ, ମହାପ୍ରସାଦ ଏବଂ ଜଗନ୍ନାଥ ସଂସ୍କୃତିର ଏକ ଗଭୀର ଓ ବିଶ୍ଳେଷଣ......

୧. ଜଗନ୍ନାଥ ତତ୍ତ୍ୱ: ସାର୍ବଭୌମତା ଓ ସମନ୍ୱୟର କେନ୍ଦ୍ରବିନ୍ଦୁ
ଶ୍ରୀଶ୍ରୀଠାକୁରଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟିରେ ଶ୍ରୀଜଗନ୍ନାଥ କେବଳ କୌଣସି ଏକ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଧର୍ମ, ଗୋଷ୍ଠୀ ବା ସମ୍ପ୍ରଦାୟର ସୀମିତ ଦେବତା ନୁହଁନ୍ତି। ସେ ହେଉଛନ୍ତି ‘ଜଗତର નાଥ’।

ସର୍ବଧର୍ମର ମିଳନପୀଠ: ପୁରୀର ଜଗନ୍ନାଥ ସଂସ୍କୃତିରେ ବୈଦିକ ଆର୍ଯ୍ୟ ଧାରା, ଶବର (ଆଦିବାସୀ) ସଂସ୍କୃତି, ବୌଦ୍ଧ, ଜୈନ, ଶାକ୍ତ, ଶୈବ ଏବଂ ବୈଷ୍ଣବ ସାଧନାର ଏକ ସୁନ୍ଦର ବିଲୟ ଘଟିଛି।

ସମ୍ପ୍ରଦାୟହୀନ ସର୍ବଜନୀନତା: ସେଠାରେ କୌଣସି ପାର୍ଥକ୍ୟ ନାହିଁ। ଶ୍ରୀଶ୍ରୀଠାକୁର ସଦାସର୍ବଦା ମଣିଷ-ମଣିଷ ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ପ୍ରାଚୀରକୁ ଭାଙ୍ଗିବାକୁ କହିଛନ୍ତି, ଏବଂ ଶ୍ରୀଜଗନ୍ନାଥ ହେଉଛନ୍ତି ସେହି ବିଶ୍ୱ-ଭ୍ରାତୃତ୍ୱର ଜୀବନ୍ତ ଉଦାହରଣ।

୨. ମହାପ୍ରସାଦ: ସାମାଜିକ ସାମ୍ୟବାଦ ଓ ପ୍ରେମର ପ୍ରତୀକ
ଜଗନ୍ନାଥ ସଂସ୍କୃତିର ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ ବିଶେଷତ୍ୱ ହେଉଛି ମହାପ୍ରସାଦ। ଶ୍ରୀଶ୍ରୀଠାକୁର ଏହାର ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ଓ ସାମାଜିକ ଗୁରୁତ୍ୱକୁ ସୁନ୍ଦର ଭାବେ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରିଛନ୍ତି:

ଜାତିଭେଦର ବିଲୋପ: ପୁରୀ ଆନନ୍ଦବଜାରରେ ବ୍ରାହ୍ମଣଠାରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ଚଣ୍ଡାଳ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ, ଉଚ୍ଚ-ନୀଚ, ଧନୀ-ଦରିଦ୍ର ସମସ୍ତେ ଗୋଟିଏ ସ୍ଥାନରେ ବସି ଗୋଟିଏ ପାତ୍ରରୁ ମହାପ୍ରସାଦ ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତି।

ସାମାଜିକ ସଂହତି: ଏହା ଦର୍ଶାଏ ଯେ ଈଶ୍ୱରଙ୍କ ଦରବାରରେ ସମସ୍ତେ ସମାନ। ମହାପ୍ରସାଦ କେବଳ ଶରୀରର ଆହାର ନୁହେଁ, ଏହା ମାନବ ଆତ୍ମାକୁ ଏକତା ଓ ପ୍ରେମ ଡୋରରେ ବାନ୍ଧିବାର ଏକ ମାଧ୍ୟମ।

୩. 'ପୁରୁଷୋତ୍ତମ' ତତ୍ତ୍ୱର ଗଭୀର ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ଅର୍ଥ
ଶ୍ରୀଶ୍ରୀଠାକୁର ‘ପୁରୁଷୋତ୍ତମ’ ଶବ୍ଦଟିର ବ୍ୟାପକ ସଂଜ୍ଞା ଦେଇଛନ୍ତି:

ଜୀବନ୍ତ ଆଦର୍ଶ: ଯିଏ ନିଜର ଚରିତ୍ର, ଆଚରଣ, ପ୍ରେମ ଓ ସଦ୍-ଉପଦେଶ ଦ୍ୱାରା ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ଜୀବନ ଓ ସତ୍ତାକୁ ସଂରକ୍ଷିତ ଏବଂ ବିକଶିତ କରନ୍ତି, ସେହିଁ ‘ପୁରୁଷୋତ୍ତମ’।

ପୁରୀ ଧାମର ମାହାତ୍ମ୍ୟ: ଶ୍ରୀଜଗନ୍ନାଥ ହେଉଛନ୍ତି ସେହି ପୁରୁଷୋତ୍ତମ ତତ୍ତ୍ୱର ପ୍ରତୀକ। ସେଥିପାଇଁ ପୁରୀକୁ ‘ପୁରୁଷୋତ୍ତମ କ୍ଷେତ୍ର’ କୁହାଯାଏ, ଯାହା ମାଧ୍ୟମରେ ମଣିଷ ନିଜ ଜୀବନକୁ ସତ୍-ଗୁଣ ଓ ଇଷ୍ଟମୁଖୀ ଆଚରଣ ଦ୍ୱାରା ଗଢ଼ିବାର ପ୍ରେରଣା ପାଏ।

୪. ରଥଯାତ୍ରା: ଜୀବନର ଗତିଶୀଳତା ଓ ଇଷ୍ଟ-ସାନିଧ୍ୟ
ରଥଯାତ୍ରା କେବଳ ଏକ ପର୍ବ ନୁହେଁ, ଏହା ମାନବ ଜୀବନର ଏକ ଗଭୀର ଦାର୍ଶନିକ ପ୍ରତୀକ:

ଜୀବନର ରଥ: ମଣିଷର ଶରୀର ଓ ମନ ହେଉଛି ଗୋଟିଏ ରଥ। ଯେପରି ରଥ ଚାଲିଲେ ହିଁ ଗନ୍ତବ୍ୟ ସ୍ଥଳରେ ପହଞ୍ଚିହୁଏ, ସେହିପରି ମଣିଷ ନିଜ ଜୀବନର ଶରୀରରୂପୀ ରଥକୁ ସତ୍-କର୍ମ ଓ ଇଷ୍ଟମୁଖୀ ଚିନ୍ତାରେ କର୍ମଚଞ୍ଚଳ କରି ଆଗେଇ ନେବା ଉଚିତ୍।

ଜନସାଧାରଣଙ୍କ ନିକଟକୁ ଆଗମନ: ଶ୍ରୀଜଗନ୍ନାଥ ରଥଯାତ୍ରା ଦିନ ନିଜର ରତ୍ନସିଂହାସନ ଛାଡ଼ି ବାହାରକୁ ଆସନ୍ତି, ଯେପରି ସର୍ବସାଧାରଣ, ପାପୀ-ତାପୀ, ରୋଗୀ-ଶୋକୀ ସମସ୍ତେ ସାକ୍ଷାତ୍ ଦର୍ଶନ ପାଇପାରିବେ। ଏହା ଭଗବାନଙ୍କର ଅପାର କରୁଣା ଓ ଭକ୍ତପ୍ରେମର ଚରମ ନିଦର୍ଶନ।

5. ନାମ ଓ ରୂପ: ଦାରୁବ୍ରହ୍ମ ଓ ଅରୂପର ସାକାର
ଦାରୁବ୍ରହ୍ମ ତତ୍ତ୍ୱ: ଶ୍ରୀଶ୍ରୀଠାକୁରଙ୍କ ବ୍ୟାଖ୍ୟାନୁସାରେ, କାଠ (ଦାରୁ) ହେଉଛି ବୃକ୍ଷର ଅଂଶ—ଯାହା ଶାଖା-ପ୍ରଶାଖା ବିସ୍ତାର କରି ଅନ୍ୟକୁ ଛାୟା, ଫଳ ଓ ଜୀବନ ଦିଏ। ଶ୍ରୀଜଗନ୍ନାଥଙ୍କ ‘ଦାରୁବ୍ରହ୍ମ’ ରୂପ ଶିଖାଏ ଯେ, ଭଗବାନ ହେଉଛନ୍ତି ସମସ୍ତଙ୍କର ପରିପୋଷକ ଓ ଜୀବନଦାତା।

ଅସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ରୂପର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଆଧ୍ୟାତ୍ମ: ଶ୍ରୀଜଗନ୍ନାଥଙ୍କ ବିଗ୍ରହର କାନ, ହାତ ବା ପାଦର ପୂର୍ଣ୍ଣାଙ୍ଗ ଗଢ଼ଣ ନଥାଏ। ଏହାର ପ୍ରତୀକାତ୍ମକ ଅର୍ଥ ହେଉଛି—ସେ ସସୀମ ନୁହଁନ୍ତି, ଅସୀମ। ସେ ଶବ୍ଦ ନକରି ବି ସବୁ ଶୁଣନ୍ତି (ଶୂନ୍ୟକର୍ଣ୍ଣ), ବିନା ଚରଣରେ ଗମନ କରନ୍ତି ଏବଂ ବିନା ହାତରେ ସାରା ଜଗତକୁ କୋଳେଇ ନିଅନ୍ତି।

6. ତ୍ରିମୂର୍ତ୍ତି ଓ ସୃଷ୍ଟିର ସନ୍ତୁଳନ (ସୁଭଦ୍ରା, ବଳଭଦ୍ର, ଜଗନ୍ନାଥ)
ଶ୍ରୀଶ୍ରୀଠାକୁରଙ୍କ ଦର୍ଶନରେ ଜୀବନର ବିକାଶ ପାଇଁ ଶକ୍ତି, ବଳ ଏବଂ ପ୍ରେମ/ଜ୍ଞାନର ସମାହାର ଆବଶ୍ୟକ:

ଶ୍ରୀବଳଭଦ୍ର (ଜ୍ଞାନ ଓ ବଳ): ସେ ହେଉଛନ୍ତି ସଜ୍ଜନ ବଳ, କୃଷି, ସୃଷ୍ଟିର ସ୍ଥିରତା ଓ ଜ୍ଞାନର ପ୍ରତୀକ।

ମା’ ସୁଭଦ୍ରା (ମଙ୍ଗଳମୟୀ ଶକ୍ତି): ସେ ହେଉଛନ୍ତି ଶକ୍ତି, ଯିଏ ଦୁଇ ଭ୍ରାତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସନ୍ତୁଳନ ରଖନ୍ତି—ସଂସାରର କଲ୍ୟାଣ ଓ ସୁରକ୍ଷାର ପ୍ରତୀକ।

ଶ୍ରୀଜଗନ୍ନାଥ (ପରମ ପ୍ରେମ): ସେ ହେଉଛନ୍ତି ସମଗ୍ର ସୃଷ୍ଟିର ଆକର୍ଷଣ ଓ ଆନନ୍ଦର କେନ୍ଦ୍ରବିନ୍ଦୁ।

7. 'ନବକଳେବର' ଓ ଆତ୍ମାର ଅମରତ୍ୱ
ଶ୍ରୀଶ୍ରୀଠାକୁର ସଦାସର୍ବଦା ଜୀବନ ଓ ସତ୍ତାର ସଂରକ୍ଷଣ (Preservation of Existence) ବିଷୟରେ କହିଛନ୍ତି।

ଶରୀର ପରିବର୍ତ୍ତନ: ଜଗନ୍ନାଥଙ୍କ ‘ନବକଳେବର’ ପ୍ରକ୍ରିୟା ଶ୍ରୀମଦ୍‌ଭଗବଦ୍‌ଗୀତାର «ବାସାଂସି ଜୀର୍ଣ୍ଣାନି ଯଥା ବିହାୟ» ଶ୍ଲୋକର ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ଉଦାହରଣ।

ନିତ୍ୟ ଆତ୍ମା: ପୁରାତନ ଦାରୁଶରୀର ବଦଳିଯାଏ, କିନ୍ତୁ ଭିତରର ‘ବ୍ରହ୍ମପଦାର୍ଥ’ (ଆତ୍ମା) ଅପରିବର୍ତ୍ତିତ ରହେ। ଏହା ମଣିଷକୁ ମନେପକାଇ ଦିଏ ଯେ ଶରୀର ନଶ୍ୱର, କିନ୍ତୁ ଆତ୍ମା ଓ ଇଷ୍ଟଚେତନା ଅମର।

8. ପୁରୁଷୋତ୍ତମ ଲୀଳା ଓ ଇଷ୍ଟବୃତ୍ତି
ଶ୍ରୀଶ୍ରୀଠାକୁରଙ୍କ ପ୍ରବର୍ତ୍ତିତ ‘ଇଷ୍ଟବୃତ୍ତି’ ଓ ‘ଜାଜନ’ର ମୂଳ ଲକ୍ଷ୍ୟ ହେଉଛି ଇଷ୍ଟଙ୍କୁ କେନ୍ଦ୍ର କରି ସମାଜକୁ ସୁସଂଗଠିତ କରିବା।

ନିତ୍ୟ କର୍ମ ଓ ସେବା: ଜଗନ୍ନାଥ ମନ୍ଦିରର ଛାପନ୍ନ ଭୋଗ, ଦୈନନ୍ଦିନ ନୀତିକାନ୍ତି ଏବଂ ଛତିଶା ନିଯୋଗର ସେବା ବ୍ୟବସ୍ଥା ଦର୍ଶାଏ ଯେ, ଗୋଟିଏ କେନ୍ଦ୍ର (ଇଷ୍ଟ/ଜଗନ୍ନାଥ)ଙ୍କୁ ଘେରି ସମଗ୍ର ସମାଜର ଲୋକେ ନିଜ ନିଜର ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ କର୍ମ କରି ସମାଜକୁ ଚଳଞ୍ଚଳ ରଖିପାରନ୍ତି।

9. ଜଗନ୍ନାଥ କ୍ଷେତ୍ର ଓ ବର୍ଣ୍ଣାଶ୍ରମର ପ୍ରକୃତ ସ୍ୱରୂପ
ଶ୍ରୀଶ୍ରୀଠାକୁର ‘ବର୍ଣ୍ଣାଶ୍ରମ’ (ସମାଜର ବୃତ୍ତିଗତ ବିଭାଜନ)କୁ କୌଣସି ଶୋଷଣର ମାଧ୍ୟମ ନୁହେଁ, ବରଂ ଗୁଣ ଓ କର୍ମସମ୍ପନ୍ନ ସହଯୋଗର ମାଧ୍ୟମ ଭାବେ ଦେଖିଛନ୍ତି।

ପୁରୀର ସାମାଜିକ ଗଠନ: ପୁରୀ ମନ୍ଦିରରେ ନାପିତ, ମାଳୀ, କୁମ୍ଭାର, ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଦୈତାପତି (ଆଦିବାସୀ ବଂଶାନୁକ୍ରମ) ସମସ୍ତଙ୍କର ନିଜ ନିଜର ସମ୍ମାନଜନକ ସେବା ରହିଛି। ଜଗନ୍ନାଥଙ୍କ ସେବାରେ ସମସ୍ତ ବର୍ଣ୍ଣ ଓ ବୃତ୍ତିର ସମାନ ଗୁରୁତ୍ୱ ରହିଛି—ଯାହା ଶ୍ରୀଶ୍ରୀଠାକୁରଙ୍କ ସାମାଜିକ ଦର୍ଶନର ଅନ୍ୟତମ ମୂଳଭିତ୍ତି।

20/07/2026

*ଶ୍ରୀ ଶ୍ରୀ ବଡ଼ମା’ଙ୍କ କଥା*……
ମହାସମୁଦ୍ରର ଶାନ୍ତ ରୂପ ଭଳି ଥିଲେ ସେ। ଯାହାଙ୍କ ସଂସ୍ପର୍ଶରେ ଆସିଲେ ମଣିଷ ଶୀତଳ ହୋଇଯାଏ, ମନରେ ଏକ ଗଭୀର ଆଶ୍ରୟ ଓ ସ୍ନିଗ୍ଧତା ଅନୁଭବ କରେ। ଶ୍ରୀଶ୍ରୀ ବଡ଼ମା’ଙ୍କ ପାଖରେ ଠିଆ ହେଲେ ଏହିପରି ଅନୁଭୂତି ହେଉଥିଲା।
ମୋର ମନେ ଥିବା କିଛି ଘଟଣା କହୁଛି। ଜଣେ ସନ୍ତାନହୀନ ମା’ ଦୁଃଖ ଓ ବେଦନାରେ ଅନ୍ତରରୁ ଭାଙ୍ଗି ପଡ଼ିଥିଲେ। ମା’ ହୋଇପାରିନଥିବାର ଅଭାବରେ ତାଙ୍କର ଅନେକ ଆକ୍ଷେପ ଥିଲା। ବହୁତ ଧନ-ସମ୍ପତ୍ତି ଥିଲା, କିନ୍ତୁ କୋଳ ଭରିବା ପାଇଁ ଏକ ସୁନ୍ଦର ସନ୍ତାନ ନଥିଲା।
ସେହି ଦମ୍ପତି ଶ୍ରୀଶ୍ରୀ ବଡ଼ମା’ଙ୍କ ପାଖକୁ ଆସିଲେ। ମାତୃହୃଦୟ ତୁରନ୍ତ ଗଳିଗଲା। ମା’ ନ ହୋଇପାରିବାର ହୃଦୟର ଯନ୍ତ୍ରଣା ଏବଂ ମା’ ହେବାର ଆନନ୍ଦ— ଏହାର ମୂଲ୍ୟ ସେ ହିଁ ଜାଣନ୍ତି। ସେହି ବେଦନାଭରା ହୃଦୟକୁ ସାନ୍ତ୍ୱନା ଦେଇ ଆଶୀର୍ବାଦ କଲେ— “ନିଶ୍ଚୟ ସନ୍ତାନ ପାଇବୁ।” ମା’ଙ୍କ ଆଶୀର୍ବାଦରେ ସେହି ଦମ୍ପତି ସନ୍ତାନର ଅଧିକାରୀ ହେଲେ। ଏଭଳି ଘଟଣା ଗୋଟିଏ-ଦୁଇଟି ନୁହେଁ, ଅନେକ ଅଛି।
ଥରେ ପୂଜନୀୟ ଛୋଟଦା ଥିଏଟର କରିବେ। ଶ୍ରୀଶ୍ରୀ ବଡ଼ମା ନ ଆସିଲେ ଆରମ୍ଭ କରିପାରୁନଥିଲେ। ଏପଟେ ସମୟ ଗଡ଼ି ଯାଉଥିଲା। ଛୋଟଦା ଜଣେ ଲୋକଙ୍କୁ ମା’ଙ୍କ ପାଖକୁ ପଠାଇଲେ। ସେତେବେଳେ ମଧ୍ୟ ଶ୍ରୀଶ୍ରୀ ଠାକୁରଙ୍କ ଭୋଗ ହୋଇନଥିଲା। ଶ୍ରୀଶ୍ରୀ ବଡ଼ମା ସେହି ଲୋକଙ୍କୁ କହି ପଠାଇଲେ—
“ଠାକୁରଙ୍କ ଭୋଗ ନ ହେବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଯମ ଆସିଲେ ମଧ୍ୟ କେଉଁଠି ଯିବ ନାହିଁ।”
ଶ୍ରୀଶ୍ରୀ ଠାକୁରଙ୍କ ପାଇଁ ସେ ପ୍ରତ୍ୟେକ ପ୍ରହର ଜଣେ ସତର୍କ ପ୍ରହରୀ ପରି ଜାଗ୍ରତ ରହୁଥିଲେ।
ଦୁମକାରେ ଥରେ ଶ୍ରୀଶ୍ରୀ ଠାକୁର ଥିଲେ। ଠାକୁର ବାହାରେ ତମ୍ବୁ ଭିତରେ ଶୋଇଥିଲେ। ଲୋକମାନେ କିଏ କେଉଁଠି ପାହାରା ଦେଉଥିଲେ ଜଣା ନଥିଲା। କିନ୍ତୁ ଶ୍ରୀଶ୍ରୀ ବଡ଼ମା କାହାକୁ କିଛି ନ କହି ବାରଣ୍ଡାରେ ଜାଗି ରହିଥିଲେ। ସେ ନିଜେ ପାହାରା ଦେଉଥିଲେ ଏବଂ ଠାକୁରଙ୍କ ପ୍ରତି ସତର୍କ ଦୃଷ୍ଟି ରଖିଥିଲେ।
ସେଥିପାଇଁ କହୁଥିଲି— ଶ୍ରୀଶ୍ରୀ ବଡ଼ମା’ଙ୍କ ବିଷୟରେ ଆଉ କ’ଣ କହିବି? ସେ ଶ୍ରୀଶ୍ରୀ ଠାକୁରଙ୍କର ଅନ୍ୟ ଏକ ରୂପ ଥିଲେ। ସ୍ଥିର ପ୍ରକୃତି ମଧ୍ୟରେ ଗତିଶୀଳ ପ୍ରକୃତିର ନିରବତା ଥିଲା ତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ। ତେଣୁ ଚିନ୍ତା କଲେ ଶ୍ରୀଶ୍ରୀ ବଡ଼ମା ଓ ଶ୍ରୀଶ୍ରୀ ଠାକୁରଙ୍କୁ ଅଲଗା କରି ଭାବିବା ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ।
ସେ ନିଜକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବରେ ଶ୍ରୀଶ୍ରୀ ଠାକୁରଙ୍କ ଚରଣରେ ସମର୍ପିତ କରିଥିଲେ। ନିଜ ପାଇଁ କୌଣସି ଚାହିଦା ନଥିଲା, ଚାହିଁ ମଧ୍ୟ ନଥିଲେ— ଯେପରି ଅନ୍ୟ ସାଧାରଣ ନାରୀମାନଙ୍କ ଜୀବନ ହୋଇଥାଏ, ସେପରି ତାଙ୍କର ଜୀବନ ହୋଇନଥିଲା।
ଶ୍ରୀଶ୍ରୀ ଠାକୁରଙ୍କ ଠାରୁ ଆମେ ଅନେକଥର ଶ୍ରୀଶ୍ରୀ ବଡ଼ମା’ଙ୍କ ବିଷୟରେ ଶୁଣିଛୁ। ଏହି ପ୍ରସଙ୍ଗରେ ଗୋଟିଏ ଘଟଣା ମନେ ପଡ଼େ।
ସେତେବେଳେ ଶ୍ରୀଶ୍ରୀ ବଡ଼ମା ପାର୍ଲାର ପଶ୍ଚିମ ପଟର ଘରେ ରହୁଥିଲେ। ସେ ବାତ ରୋଗର ଯନ୍ତ୍ରଣାରେ ପୀଡ଼ିତ ଥିଲେ। ଏହି ରୋଗ ଭଲ କରିବା ପାଇଁ ଠାକୁର କେତେ ଔଷଧ ଓ କେତେ ବ୍ୟବସ୍ଥା କରିଥିଲେ, କିନ୍ତୁ କୌଣସି ଫଳ ହେଉନଥିଲା।
ଦିନେ କଲକାତାରୁ ଜଣେ ବ୍ୟକ୍ତି ଆସି ମାସାଜ କରି ଗଲେ। କିନ୍ତୁ ତା’ପରଠାରୁ ଶ୍ରୀଶ୍ରୀ ବଡ଼ମାଙ୍କର ଭୟଙ୍କର ଯନ୍ତ୍ରଣା ଆରମ୍ଭ ହେଲା। ଏତେ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଥିଲା ଯେ ସେ ଆଉ ସହିପାରୁନଥିଲେ।
ଶ୍ରୀଶ୍ରୀ ଠାକୁର ଯେତେବେଳେ ତାଙ୍କ ପାଖକୁ ଗଲେ, ବଡ଼ମା କାନ୍ଦି ପଡ଼ିଲେ ଏବଂ ନିଜ ଯନ୍ତ୍ରଣାର କଥା କହିଲେ। ଠାକୁର କିଛି ସମୟ ସେଠାରେ ବସି ରହିଲେ, ପରେ ନିଜ ଆସନକୁ ଫେରିଗଲେ। ନୀରବ ହୋଇ ବସି ରହିଲେ। ତାଙ୍କ ମନ ବହୁତ ଖରାପ ହୋଇଗଲା।
କିଛି ସମୟ ଚୁପ୍ ରହି କହିଲେ—
“ବଡ଼ବୋଉ ମୋ ପାଖରେ ଜୀବନରେ କେବେ କିଛି ମାଗିନାହାନ୍ତି। ଆଜି ସହି ନ ପାରି ଏମିତି କାନ୍ଦି ପକାଇଲେ।”
ବିବାହିତ ଜୀବନର ପ୍ରଥମ ଦିନରୁ ଆଜି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ— ଯେମାନେ ଶ୍ରୀଶ୍ରୀ ବଡ଼ମା’ଙ୍କ ଜୀବନକୁ ଜାଣନ୍ତି, ସେମାନେ ଭାବି ଦେଖିପାରିବେ ଯେ ସଂସାରର ଅସଂଖ୍ୟ ଝଡ଼-ଝଞ୍ଜା, ଆଘାତ-ପ୍ରତିଘାତ ଓ ବେଦନା ମଧ୍ୟରେ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କୁ କେହି ବିଚଳିତ ହେଉଥିବା ଦେଖିନଥିଲେ।
କୌଣସି ଅଭିଯୋଗ ନଥିଲା, କୌଣସି ଅଭିମାନ ନଥିଲା। ସବୁକିଛି ନୀରବରେ ସହି ଯାଇଥିଲେ। କେବେ ଥମି ଯାଇନଥିଲେ। କେବଳ ନିଜ ସ୍ୱାମୀଙ୍କ ମୁହଁକୁ ଚାହିଁ ଜୀବନ ଦେଇ ଯାଇଥିଲେ— ଶ୍ରୀଶ୍ରୀ ଠାକୁରଙ୍କ ପାଇଁ, ସମସ୍ତଙ୍କ ପାଇଁ। କେବେ କିଛି ଚାହିଁନଥିଲେ। କିନ୍ତୁ ଆଜି ତାଙ୍କର କାନ୍ଦିବା ଯେଉଁ ଅସହ୍ୟ ଯନ୍ତ୍ରଣାରୁ ଥିଲା— ତାହା କେବଳ ଠାକୁର ହିଁ ଜାଣୁଥିଲେ।
ଶ୍ରୀଶ୍ରୀ ଠାକୁର ଦୀର୍ଘ ସମୟ ନୀରବ ହୋଇ ବସି ରହିଲେ। ପରେ ଧୀରେ ଧୀରେ ତମାକୁ ସେବନ କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ।
ବଡ଼ମା’ଙ୍କ ଜୀବନରେ ଥିଲେ କେବଳ ଠାକୁର ଓ ଠାକୁର। ଠାକୁରଙ୍କ ବିନା ତାଙ୍କର ଜୀବନରେ ଆଉ କିଛି ନଥିଲା। ଠାକୁର ଯାହା ଚାହୁଁନଥିଲେ, ତାହା ତାଙ୍କ ଜୀବନରେ ମଧ୍ୟ ନଥିଲା।
ଏଭଳି ଅନେକ ବିଶେଷ ଘଟଣା ଶ୍ରୀଶ୍ରୀ ବଡ଼ମା’ଙ୍କ ଜୀବନରେ ଦେଖିବାକୁ ମିଳେ।
ପାବନାରେ ଥିବା ସମୟରେ ଅମୂଲ୍ୟ ଘୋଷଦା ଶ୍ରୀଶ୍ରୀ ବଡ଼ମା’ଙ୍କ ସହିତ ବସି ଖାଉଥିଲେ। ମା’ ଓ ପୁଅ ରୋଷେଇ ଘରେ ପାଖାପାଖି ବସି ପ୍ରତିଦିନ ଖାଉଥିଲେ।
ଦିନେ ମାତା ମନମୋହିନୀ ଏହା ଦେଖି ଶ୍ରୀଶ୍ରୀ ବଡ଼ମାଙ୍କୁ ତିରସ୍କାର କଲେ। ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ରୋଷେଇ ଘରେ ଅବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ଭୋଜନ ନିୟମ ନୁହେଁ ବୋଲି କହିଲେ। ବଡ଼ମା ଚୁପ୍ ରହିଲେ। କିନ୍ତୁ ତାଙ୍କର ହୃଦୟ ଅମୂଲ୍ୟଦାଙ୍କୁ ବାରଣ୍ଡାରେ ଅଲଗା ବସାଇ ଖାଇବାକୁ ଦେବାକୁ ମାନିଲା ନାହିଁ। ସେ ତାଙ୍କୁ ସାଙ୍ଗରେ ନେଇ ଖାଇବାକୁ ବସିଲେ।
ସଂସ୍କାର ମନରେ ଥାଏ। ମା’ ଓ ପୁଅର ସମ୍ପର୍କ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଅଲଗା। ତା’ଛଡ଼ା ଜଗଜ୍ଜନନୀଙ୍କ ଲୀଳା ସମସ୍ତଙ୍କୁ ନେଇ। ତାଙ୍କର ସ୍ନେହ-ମମତାର ବାହାରେ କିଏ ଅଛି? ଏହା ହିଁ ତାଙ୍କର ପ୍ରକୃତ ପରିଚୟ।
କିନ୍ତୁ ଶ୍ରୀଶ୍ରୀ ବଡ଼ମା’ଙ୍କ ଜଗଜ୍ଜନନୀ ରୂପ ପ୍ରକାଶ ପାଇଲା ପ୍ରଥମେ ସେହି ଦିନ, ଯେଦିନ ସେ ପୂଜ୍ୟପାଦ ବଡ଼ଦାଙ୍କୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ। ସେହି ଦିନଠାରୁ ସେ ମା’ଙ୍କ ଆସନରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ହେଲେ।
ଦିନେ ମୁଁ ଖର ଘରେ ଶ୍ରୀଶ୍ରୀ ଠାକୁରଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଠିଆ ଥିଲି। ଠାକୁର ମୋ ପାଖକୁ ଚାହିଁ ହସି ହସି କହିଲେ—
“ବଡ଼ଖୋକା ଯେଦିନ ଜନ୍ମ ନେଲା, ସେଦିନ ବଡ଼ବୋଉଙ୍କ ମା’ ହେବାର ସୌଭାଗ୍ୟ ହେଲା।”
କାହିଁକି ସେହି ଦିନ ସେ ହଠାତ୍ ମୋତେ ଏହି କଥା କହିଥିଲେ ମୁଁ ଜାଣିନି। ଅନେକଥର ଏହା ଭାବିଛି। କିନ୍ତୁ ଶ୍ରୀଶ୍ରୀ ବଡ଼ମା’ଙ୍କ ଜୀବନ ବିଷୟରେ ଯେତେ ଚିନ୍ତା କରିଛି, ସେତେବେଳେ ଠାକୁରଙ୍କ ସେହି କଥାର ଗଭୀର ଅର୍ଥ ବୁଝିପାରିଛି।
ଶ୍ରୀଶ୍ରୀ ବଡ଼ମା’ଙ୍କ ବିଷୟରେ ଲେଖିବାକୁ ଯାଇ ମନର ଭାବକୁ ଠିକ୍ ଭାବରେ ପ୍ରକାଶ କରିପାରିନି। ତଥାପି ବଡ଼ମା’ଙ୍କ ଏହି ପବିତ୍ର ଜନ୍ମଦିନରେ କିଛି କହିପାରି ନିଜକୁ ଭାଗ୍ୟବାନ ମନେ କରୁଛି।
ମା’ଙ୍କ ବିଷୟରେ ସନ୍ତାନର ମୁଖରୁ ଯାହା ପ୍ରକାଶ ପାଏ, ସେହି ହିଁ ତାଙ୍କର ଆରାଧନା, ତାଙ୍କର ପୂଜା।
ଆଜି ଏହି ମହାପବିତ୍ର ଜନ୍ମଦିନରେ ମା’ଙ୍କ ଚରଣରେ କୋଟି କୋଟି ପ୍ରଣାମ ଜଣାଇ ମୋର ଏହି କ୍ଷୁଦ୍ର ଲେଖନୀ ସମାପ୍ତ କରୁଛି।
ଜଗଜ୍ଜନନୀ ଶ୍ରୀଶ୍ରୀ ବଡ଼ମା
ଲେଖକ: ଶ୍ରୀ ପରେଶ ଭୋରା

*****

16/07/2026

ଶ୍ରୀଜଗନ୍ନାଥ ଙ୍କୁ ବୁଝିବାକୁ ହେଲେ ସଦଗୁରୁ ଙ୍କୁ ଗ୍ରହଣ କରିବାର ଆବଶ୍ୟକତା ଅଛି .
-----
ଜଗତର ନାଥ ଶ୍ରୀଶ୍ରୀଜଗନ୍ନାଥ ଙ୍କର ସଂସ୍କୃତି ଓ ଜୀବନନାଥ ଶ୍ରୀଶ୍ରୀଠାକୁର ଅନୁକୁଳ ଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କର ପ୍ରବର୍ତ୍ତିତ ସତସଙ୍ଗ ।
ହରି ଅନନ୍ତ , ହରି କଥା ଅନନ୍ତା । ସେ ହିଁ ତାଙ୍କର କଥା ବୁଝାଇପାରନ୍ତି । ଏଇ ଛାର ମଣିଷ ପ୍ରଭୁଙ୍କର କି ଗୁଣ ବର୍ଣ୍ଣନା କରି ପାରିବ ।
ଶ୍ରୀଶ୍ରୀଠାକୁରଙ୍କ ଭାଷାରେ :-
ପୁରୁଷୋତ୍ତମ ଙ୍କ କୃତି ଆଚରଣ
ସେ ନ ବୁଝାଇଲେ ବୁଝେ କେଉଜନ ।
ତେଣୁ ତାଙ୍କରି ଆଶୀର୍ବାଦ କୁ ପାଥେୟ କରି , ତାଙ୍କରି ଦୟାରେ ତାଙ୍କରି କଥା କିଛି ଆଲୋଚନା କରିବା ପାଇଁ ଚେଷ୍ଟା କରୁଅଛି ।
ଭକ୍ତ ପ୍ରାର୍ଥନା କରେ -
ମନ୍ନାଥଃ ଶ୍ରୀ ଜଗନ୍ନାଥୋ
ମଦଗୁରୁଃ ଶ୍ରୀ ଜଗଦ୍-ଗୁରୁଃ ,
ମଦାତ୍ମା ସର୍ବ ଭୂତାତ୍ମା
ତସ୍ମୈ ଶ୍ରୀଗୁରବେ ନମଃ ।
ଅର୍ଥାତ , ମୋର ପ୍ରଭୂ ଜଗତର ପ୍ରଭୂ , ମୋର ଗୁରୁ ଜଗତର ଗୁରୁ , ମୋର ଆତ୍ମା ସର୍ବଭୂତର ଆତ୍ମା , ଏଇ ଜ୍ଞାନଦାତା ଗୁରୁଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରେ ।
ତେଣୁ ଯିଏ ଜୀବନନାଥ ସେହିଁ ଜଗନ୍ନାଥ । ଯିଏ ଜୀବନ ର ସ୍ୱାମୀ ସେହିଁ ଜଗତର ସ୍ୱାମୀ । ସେ ହେଉଛନ୍ତି ଜୀଵ ଜଗତ ଜୀବନ କାରଣ କରୁଣାମୟ ପ୍ରଭୁ ।
ସତସଂଗର ପ୍ରଥମ ପ୍ରଧାନ ଆଚାର୍ଯ୍ୟ ଦେବ ଯୁଗାଚାର୍ୟ୍ଯ ପରମ ପୂଜ୍ୟପାଦ ଶ୍ରୀଶ୍ରୀବଡ଼ଦା ଙ୍କୁ ଜନୈକ ଭକ୍ତ ପ୍ରଶ୍ନ କରିଥିଲେ :- ଶ୍ରୀଶ୍ରୀଠାକୁର ଅନୁକୁଳ ଚନ୍ଦ୍ର ଏବଂ ଶ୍ରୀଶ୍ରୀଜଗନ୍ନାଥଦେବ ଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଫରକ କଣ ? ଶ୍ରୀଶ୍ରୀବଡ଼ଦା ଏକ ଶବ୍ଦରେ ଉତ୍ତର ଦେଲେ କେବଳ ରଙ୍ଗର ଫରକ । ଅର୍ଥାତ ଶ୍ରୀଶ୍ରୀଜଗନ୍ନାଥ ହେଉଛନ୍ତି କଳା ଓ ଶ୍ରୀଶ୍ରୀଠାକୁର ହେଉଛନ୍ତି ଗୋରା ।
ପ୍ରକାଶ ଥାଉକି ଓଡିଶା ଗ୍ରସ୍ତ ସମୟରେ ଶ୍ରୀଶ୍ରୀବଡ଼ଦା ମହାପ୍ରଭୁ ଶ୍ରୀଶ୍ରୀଜଗନ୍ନାଥ ଙ୍କର ଶ୍ରୀମନ୍ଦିରର ପତିତପାବନ ବାନା କୁ ବହୁ ଦୂରରେ ଦର୍ଶନ ମାତ୍ରକେ ହିଁ ପ୍ରଣାମ କରୁଥିଲେ ।
ଶ୍ରୀଶ୍ରୀଠାକୁର ଙ୍କର ମନ୍ତ୍ରଶିଷ୍ୟ ଓଡ଼ିଶାର ଭୁତପୂର୍ବ ମାନ୍ୟବର ମୁଖ୍ୟମନ୍ତ୍ରୀ ତଥା ଆସାମ ର ରାଜ୍ୟପାଳ ଶ୍ରୀ ଜାନକୀ ବଲ୍ଲଭ ପଟ୍ଟନାୟକ ଠିକ ଏହି ପ୍ରଶ୍ନ ର ଉତ୍ତର ଦିଅନ୍ତି ଶ୍ରୀଶ୍ରୀଜଗନ୍ନାଥ ହେଉଛନ୍ତି ଦାରୁବ୍ରହ୍ମ ଏବଂ ଶ୍ରୀଶ୍ରୀଠାକୁର ହେଉଛନ୍ତି ନରବ୍ରହ୍ମ ।
ଶ୍ରୀଶ୍ରୀଜଗନ୍ନାଥଦେବ ଙ୍କୁ ତାଙ୍କର ଭକ୍ତ ମାନେ ପୁରୁଷୋତ୍ତମ ସମ୍ବୋଧନ କରନ୍ତି ଆଉ
ଶ୍ରୀଶ୍ରୀଠାକୁର ଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କର ଭକ୍ତ ବା ଅନୁଯାୟୀ ମାନେ ପୁରୁଷୋତ୍ତମ ସମ୍ବୋଧନ କରନ୍ତି ।
ସେ ଜଡ ଓ ଚେତନ ଉଭୟ ଠାରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ହେତୁ ପୁରୁଷୋତ୍ତମ ।
ଶ୍ରୀଶ୍ରୀଜଗନ୍ନାଥଦେବ ଓଡ଼ିଆ ଜାତିର ଆରାଧ୍ୟ ଦେବତା , ସେ ବଡ଼ ଠାକୁର ,ତାଙ୍କର ଦାଣ୍ଡ ବଡ଼ଦାଣ୍ଡ , ତାଙ୍କର ପ୍ରସାଦ ମହାପ୍ରସାଦ , ତାଙ୍କର କ୍ଷେତ୍ର ପୁରୁଷୋତ୍ତମ କ୍ଷେତ୍ର । ତାଙ୍କରି ରଥଯାତ୍ରା କୁ ଜାତି - ଧର୍ମ , ବର୍ଣ୍ଣ ନିର୍ବିଶେଷରେ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଉପଭୋଗ କରି ଥାଆନ୍ତି । ସେ ସଭିଙ୍କର ।
ଶ୍ରୀଶ୍ରୀଠାକୁର ଅନୁକୁଳ ଚନ୍ଦ୍ର କହନ୍ତି ଜଣେ ମଣିଷ ପାଇଁ ସାମ୍ରାଜ୍ୟ ତ୍ୟାଗ କରିଦେଇ ପାରେ ।
ମଣିଷ ଆପଣା ଟଙ୍କା ପର , ଯେତେ ପାରୁଛ ମଣିଷ ଧର । କିଏ ଅଛ ଆର୍ଯ୍ୟ ଆତ୍ମଜ ସନ୍ତାନ ମୋତେ ମନୁଷ୍ୟ ଭିକ୍ଷା ଦେବ । କି ଆକୁଳ ଆହ୍ୱାନ ତାଙ୍କର ।
ତ୍ରେତୟା ଯୁଗରେ ମର୍ଯ୍ୟାଦା ପୁରୁଷୋତ୍ତମ ଶ୍ରୀରାମଚନ୍ଦ୍ର , ଦ୍ଵାପର ଯୁଗରେ ଲୀଳା ପୁରୁଷୋତ୍ତମ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଚନ୍ଦ୍ର ଙ୍କ ପରେ କଳି ଯୁଗରେ ପୁରୁଷୋତ୍ତମ କ୍ଷେତ୍ର ରେ ପ୍ରଭୁ ଶ୍ରୀଜଗନ୍ନାଥ ପୁରୁଷୋତ୍ତମ ଭାଵଧାରାର ପ୍ରତୀକାତ୍ମକ ଭାବେ ବିରାଜମାନ କରିଛନ୍ତି ।ଏଠାରେ ସର୍ଵଧର୍ମ ର ସମନ୍ୱୟ ହୋଇଛି । ଶୈବ , ଶାକ୍ତ , ହିନ୍ଦୁ , ବୌଦ୍ଧ , ଜୈନ , ଖ୍ରୀଷ୍ଟିଆନ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଙ୍କର ତୀର୍ଥ ସ୍ଥଳରେ ପରିଣତ ହୋଇଛି ।
ଶ୍ରୀଶ୍ରୀଠାକୁର ଙ୍କର ପ୍ରବର୍ତ୍ତିତ ସତସଂଗରେ ମଧ୍ୟ ଦେଖିବାକୁ ମିଳୁଛି ସବୁ ଜାତି , ଧର୍ମ , ବର୍ଣ୍ଣ ,ସମ୍ପ୍ରଦାୟର ମଣିଷ ପବିତ୍ର ସତଦୀକ୍ଷା ଗ୍ରହଣ କରୁଛନ୍ତି । ସମସ୍ତ ସମ୍ପ୍ରଦାୟର ମଣିଷ ଶ୍ରୀଶ୍ରୀଠାକୁର ଙ୍କ ଠାରେ ନିଜର ଇଷ୍ଟ ଦେବଙ୍କର ଆଦର୍ଶ ଙ୍କୁ ଖୋଜି ପାଇଛନ୍ତି । କୌଣସି ଅନ୍ୟ ସମ୍ପ୍ରଦାୟ ପ୍ରତି ବିଦ୍ଵେଷ ଭାଵ ଆସୁନାହିଁ । ସମସ୍ତେ ଏକ ସୁତରେ ବାନ୍ଧି ହେଉଛନ୍ତି । ସତସଙ୍ଗ ଆଜି ଏକ ସାର୍ଵଜନିକ ସ୍ଥଳ ( common platform )ରେ ପରିଣତ ହୋଇଛି , ମଣିଷର ବିଶ୍ୱାସ ର କେନ୍ଦ୍ର ହୋଇ ଉଠିଛି ।
ଶ୍ରୀଜଗନ୍ନାଥ ବାସ କରନ୍ତି ନୀଳାଚଳରେ , ନୀଳ ବାରିଧି ତଟରେ , ନୀଳ ବନାନୀ ଘେରା ପ୍ରାକୃତିକ ପରିବେଶ ମଧ୍ୟରେ । ସେ ସ୍ଥାବର ଜଙ୍ଗମ ପ୍ରତ୍ୟେକଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ରହିବାକୁ ଭଲ ପାଆନ୍ତି । ଯେମିତି ସେ କାହାରିକୁ ଛାଡି ରହି ପାରନ୍ତିନି ।
ଶ୍ରୀଶ୍ରୀଠାକୁର ମଧ୍ୟ ସତସଙ୍ଗ ଆଶ୍ରମ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରନ୍ତି ଏକ ପ୍ରାକୃତିକ ପରିବେଶ ରେ , ବାଂଲାଦେଶ ପାବନା ଜିଲ୍ଲାର ପଦ୍ମାନଦୀ ତଟରେ । ସେ ମଣିଷ କାଙ୍ଗାଳ । ମଣିଷ କୁ ଛାଡି ସେ ରହି ପାରୁ ନଥିଲେ । ତାଙ୍କରି ପଶୁ ,ପକ୍ଷୀ , ଗଛ, ଲତା ,ମଣିଷ ସଭିଙ୍କ ପ୍ରତି ଅଗାଧ ପ୍ରେମ ।
ପୁଣି ଶ୍ରୀଶ୍ରୀଠାକୁର ଝାରଖଣ୍ଡ ରାଜ୍ୟର ଦେଓଘର କୁ ଆଗମନ କରନ୍ତି । ଏଠାରେ ମଧ୍ୟ ପ୍ରାକୃତିକ ପରିବେଶ ଭିତରେ ଆଶ୍ରମ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରନ୍ତି । ସାନ୍ତାଳ ପ୍ରଗଣା ର ଦାରୁଆ ନଦୀ କୂଳରେ । ଅନୁନ୍ନତ ପରିବେଶ । ଏଠି ଚୋର , ଗୁଣ୍ଡା , ବଦମାସ , ଆଦି ମଣିଷ ଙ୍କର ପାଦୁର୍ଭାଵ । ପ୍ରତିକୂଳ ପରିସ୍ଥିତି କୁ ଅନୁକୁଳ ରେ ପରିଣତ କରନ୍ତି ପରମ ଦୟାଲ । ସାନ୍ତାଳ ପ୍ରଗଣା ହୋଇଉଠେ ପବିତ୍ର ସତସଙ୍ଗ ନଗର ।
ଶ୍ରୀଜଗନ୍ନାଥ ଙ୍କ ମନ୍ଦିର କୁ ଶ୍ରୀମନ୍ଦିର କୁହାଯାଏ । ଶ୍ରୀଶ୍ରୀଠାକୁର କହନ୍ତି ପ୍ରତ୍ୟେକ ମଣିଷର ଶରୀର ହିଁ "ଶ୍ରୀ ବିଗ୍ରହ - ମନ୍ଦିର " । ଏହାକୁ ସୁସ୍ଥ ଓ ସହନ ପଟୁ ରଖି ଯତ୍ନଶୀଳ ହେବାକୁ ପଡିବ । ଶରୀର ସୁସ୍ଥ ରହିଲେ ମନ ସୁସ୍ଥ ରହେ । ଏଥିପାଇଁ ସାତ୍ଵିକ ବା ଶାକାହାରୀ ଆହାର ଗ୍ରହଣ ଆବଶ୍ୟକ ।
ପ୍ରଭୁ କୃଷ୍ଣଚନ୍ଦ୍ର ମଧ୍ୟ ଶ୍ରୀମଦ ଭାଗବତ ଗୀତା ରେ କହିଛନ୍ତି ସାତ୍ଵିକ ଆହାର ହିଁ ଗ୍ରହଣୀୟ ।
ପ୍ରଭୁ ଶ୍ରୀଜଗନ୍ନାଥ ଶ୍ରୀମନ୍ଦିର ରେ ସେହି ସାତ୍ଵିକ ଆହାରର ପ୍ରଚଳନ କରିଛନ୍ତି । ହଜାର ହଜାର ଭକ୍ତ ପ୍ରତିଦିନ " ମହାପ୍ରସାଦ " କୁ ଆନନ୍ଦ ସହକାରେ ଗ୍ରହଣ କରିଥାନ୍ତି ।
ଶ୍ରୀଶ୍ରୀଠାକୁର କହିଛନ୍ତି :-
ମାଛ , ମାଂସ ଖାସନେ ଆର ,
ପିଆଜ ରସୁଣ ମାଦକ ଛାଡ଼ ।
ଶ୍ରୀଶ୍ରୀଠାକୁର ମାଛ , ମାଂସ ଜାତୀୟ ଖାଦ୍ୟ ଗ୍ରହଣ କରିବାକୁ ନିଷେଧ କରିଛନ୍ତି । ମାନସିକ ସଦାଚାର ଦୃଷ୍ଟି ରୁ ପିଆଜ ରସୁଣ ଓ ମାଦକ ଦ୍ରବ୍ୟ ମଧ୍ୟ ବାରଣ କରିଛନ୍ତି ।
ଶ୍ରୀଜଗନ୍ନାଥ ମନ୍ଦିରରେ ସବୁ ଦେବା ଦେବୀ ପୂଜିତ ହୁଅନ୍ତି । ସବୁ ଦେବା ଦେବୀ ଙ୍କ ଦର୍ଶନ ପରେ ଶ୍ରୀଜଗନ୍ନାଥ ଙ୍କ ଦର୍ଶନ କରାଯାଏ । ସତେ ଯେମିତି ସେ ହିଁ ଆକର୍ଷଣ । ସେ ହିଁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ । ତାଙ୍କ ପାଖରେ ସର୍ଵ ମତର ମିଳନ । ତାଙ୍କ ଦର୍ଶନ ପରେ ଆଉ ଦର୍ଶନ ନାହିଁ ।
ଶ୍ରୀଶ୍ରୀଠାକୁର ଙ୍କର ଶ୍ରୀମୁଖ ରୁ ନିସୃତ ବାଣୀ ରେ ଦେଖିବାକୁ ପାଉଁ ,
ସବୁ ଦେବତାଙ୍କ ସମାହାର ରେ
ପୁରୁଷୋତ୍ତମ ଙ୍କ ସୃଷ୍ଟି ,
ସହଜ ମଣିଷ ନର ରୂପେ
କରନ୍ତି ସେ ଧୃତି ବୃଷ୍ଟି ।
ଶ୍ରୀଶ୍ରୀଜଗନ୍ନାଥ ଶ୍ରୀମନ୍ଦିରରେ ଜ୍ୟେଷ୍ଠ ଭ୍ରାତା ଶ୍ରୀବଳରାମ , ଭଗିନୀ ଶୁଭଦ୍ରା , ସ୍ୱୟଂ ପୁରୁଷୋତ୍ତମ ଶ୍ରୀଜଗନ୍ନାଥ ମହା ପ୍ରଭୁଙ୍କ ବିଗ୍ରହ ଶୋଭା ପାଆନ୍ତି । ପାର୍ଶ୍ଵରେ ଜଗତ ଜନନୀ ମା ମହାଲକ୍ଷ୍ମୀ ଙ୍କର ଶ୍ରୀମନ୍ଦିର । ରଥ ଯାତ୍ରାରେ ମହାପ୍ରଭୁ ମାଉସୀ ଙ୍କ ଘରକୁ ଯାତ୍ରା କରନ୍ତି । ପ୍ରଭୁ ଜଗନ୍ନାଥ ପ୍ରତ୍ୟେକ ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କୁ ଆଦର୍ଶ ପରିବାର ର ଚିତ୍ର ଦେଇଛନ୍ତି ।
ଶ୍ରୀଶ୍ରୀଠାକୁର ମଧ୍ୟ ବ୍ୟକ୍ତି ଜୀବନ , ପରିବାର ଜୀବନ , ରାଷ୍ଟ୍ର ଜୀବନ ର କଥା କହିଛନ୍ତି । ଆଦର୍ଶ ସମାଜ ପାଇଁ ଦୀକ୍ଷା , ଶିକ୍ଷା ଓ ସୁସଂଗତ ବିବାହ ଉପରେ ଗୁରୁତ୍ୱ ଦେଇଛନ୍ତି ।
ସତସଙ୍ଗ ଶ୍ରୀମନ୍ଦିର , କେନ୍ଦ୍ର , ବିହାର , ଉପଯୋଜନା କେନ୍ଦ୍ର ରେ, ଘରେ ବା ସତସଙ୍ଗ ଅଧିବେଶନ ରେ ଯୁଗ ପୁରୁଷୋତ୍ତମ ଶ୍ରୀଶ୍ରୀଠାକୁର , ଲୀଳାସଙ୍ଗିନୀ ଶ୍ରୀଶ୍ରୀବଡ଼ମା , ଜ୍ୟେଷ୍ଠ ଆତ୍ମଜ ଶ୍ରୀଶ୍ରୀବଡ଼ଦା ଓ ପ୍ରପୌତ୍ର ଶ୍ରୀଶ୍ରୀଦାଦା ଙ୍କର ବିଗ୍ରହ ପୂଜିତ ହୁଅନ୍ତି । ଏହା ଏକ ଆଦର୍ଶ ପରିବାର ର ଦୃଷ୍ଟାନ୍ତ ।
ଶ୍ରୀଶ୍ରୀଜଗନ୍ନାଥ ଙ୍କର ଶ୍ରୀମନ୍ଦିରରେ ମହାପ୍ରସାଦ ସେବନ ବିଶ୍ଵମୈତ୍ରୀର ପରିଚାୟକ । ଆବ୍ରହ୍ମ ଚାଣ୍ଡାଳ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏଠାରେ ମହାପ୍ରସାଦ ଗ୍ରହଣ କରିଥାନ୍ତି । ଜାତି ଧର୍ମ ର ପ୍ରଶ୍ନ ଉଠେ ନାହିଁ ।
ଠିକ୍ ସେହିପରି ଶ୍ରୀଶ୍ରୀଠାକୁର ଙ୍କ ସତସଙ୍ଗ " ଆନନ୍ଦବଜାର " ରେ ମଧ୍ୟ ସେହିପରି ସବୁ ସମ୍ପ୍ରଦାୟର ମଣିଷ ଏକତ୍ର ବସି ପ୍ରସାଦ ସେବନ କରିଥାନ୍ତି । ଏହା ଆଧୁନିକ ଯୁଗରେ ସାମ୍ୟବାଦ ର ଏକ ଅପୂର୍ବ ପରମ୍ପରା ସୃଷ୍ଟି କରିଛି ।
ଶ୍ରୀଶ୍ରୀଜଗନ୍ନାଥ ଙ୍କର ମୁକ୍ତି ମଣ୍ଡପ ,ପଣ୍ଡିତ ସଭା ସମସ୍ତ ସନ୍ଦେହ ମୋଚନ କରନ୍ତି ।
ସେହିପରି ଶ୍ରୀଶ୍ରୀଠାକୁର ଙ୍କ ସତସଙ୍ଗ ଅଧିବେଶନ ଅନୁଷ୍ଠାନ ରେ ବହୁ ପ୍ରଶ୍ନ ର ସମାଧାନ ଓ ସନ୍ଦେହ ମୋଚନ କରିଥାଏ ।
ମହାପ୍ରଭୁ ଚକାଡୋଳା । ତାଙ୍କପରି ଆଉ କେହି ନାହାନ୍ତି ସଂସାରରେ । ତାଙ୍କର କେଡେ ସୁନ୍ଦର ଗୋଲ ଦିବ୍ୟ ନେତ୍ର ରେ ଚାହିଁ ରହିଛନ୍ତି ପ୍ରଭୁ । ତାଙ୍କର ପଲକ ପଡେନି ,ଅପଲକ ନେତ୍ର । ଅର୍ଥାତ ସେ ଚୀର ଜାଗ୍ରତ । ସେ ଶୋଇ ପଡ଼ନ୍ତି ନାହିଁ । ସେ ଶୋଇ ପଡିଲେ ସଂସାର ବି ଶୋଇ ପଡିବ ଅର୍ଥାତ ସମାପ୍ତ ହୋଇ ଯିବ । ତାଙ୍କ ସୃଷ୍ଟି କୁ ରକ୍ଷା କରିବା ପାଇଁ ସେ ଜାଗ୍ରତ ହୋଇ ଦିନ ରାତି ଜଗି ବସି ରହିଛନ୍ତି ।
ଶ୍ରୀଶ୍ରୀଠାକୁର କହନ୍ତି :- ପୁରୁଷୋତ୍ତମ ଚୀର ଅତନ୍ଦ୍ର । ଅର୍ଥାତ ଚୀର ଜାଗ୍ରତ । ସେ କେବେ ବି ନିଦ୍ରା ଯାଆନ୍ତି ନାହିଁ । ଥରେ ଶ୍ରୀଶ୍ରୀବଡ଼ଦା ବ୍ରହ୍ମ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ଇଷ୍ଟଭୃତି କରିବା ପ୍ରସଙ୍ଗରେ ଶ୍ରୀଶ୍ରୀଠାକୁର ଙ୍କୁ ଜିଜ୍ଞାସା କଲେ , ଆପଣଂକୁ ଅତି ପ୍ରତ୍ୟୁଷ ରୁ ଉଠିବାକୁ ପଡିବ । ଆପଣଂକୁ ବହୁତ କଷ୍ଟ ହେଉଥିବ । ସେଦିନ ଶ୍ରୀଶ୍ରୀଠାକୁର ମୃଦୁ ହସିଦେଇ ଭକ୍ତଶ୍ରେଷ୍ଠ ବଡ଼ଦା ଙ୍କୁ କହିଥିଲେ ମୁଁ କେବେ ବି ଶୋଇନଥାଏ ।
ଶ୍ରୀଶ୍ରୀଠାକୁର ଭାଵ ବାଣୀ ରେ କହିଛନ୍ତି ମୁଁ ଏକ ଅଚାନକ ପ୍ରାଣୀ । ମୋ ପରି କେହି ହେବେ ନା ଆଗରୁ ଥିଲେ ।
ଶ୍ରୀଶ୍ରୀ ଜଗନ୍ନାଥ ମହାପ୍ରଭୁ ଙ୍କର ପାର୍ଥିବ ଗୀତା ରେ ଲେଖା ଅଛି ।
ରୂପ ରେଖ ମୋର ପ୍ରକାଶ ପାଇଛି
ରେଖ ରୂପ ନାହିଁ ମୋର ।
କର, ଚରଣ ବା ପାଦ ନାହିଁ ମୋର
ଭଜିବ କେଉଁ ପ୍ରକାର ।।
କର୍ଣ୍ଣ, ନାସା, ନେତ୍ର ନାହିଁ ତ ମୋହର
ଭଜିବ ସେ କେଉଁ ରୂପ ।
ସଦଗୁରୁ ଚରଣେ ଯେ ଚିତ୍ତ ରଖିବ
ତେବେ ଯିବ ତାର ଦୁଃଖ ।।
ଅତଃ, ସଦଗୁରୁ ଙ୍କର ଉପାସନା କଲେ ହିଁ ଶ୍ରୀ ଜଗନ୍ନାଥ ଙ୍କର ଉପାସନା ହୁଏ ।
ଶ୍ରୀଶ୍ରୀଠାକୁର ପବିତ୍ର ସତ୍ୟାନୁସରଣ ଗ୍ରଂଥ ରେ ଲେଖିଛନ୍ତି "ଗୁରୁ ହିଁ ଭଗବାନଙ୍କର ସାକାର ମୂର୍ତ୍ତି , ଆଉ ସେ ହିଁ ଅଖଣ୍ଡ ( Absolute ) " ।
ତେଣୁ ଜୀବନରେ ଗୁରୁଗ୍ରହଣ ର ଆବଶ୍ୟକତା ରହିଛି । ଗୁରୁ ବା ସଦଗୁରୁ ହେଉଛନ୍ତି ସିଏ , ଯିଏ କି ହାତ ଧରି ଚାଲିବାର କୌଶଳ ଶିଖେଇ ଦିଅନ୍ତି । ଆଉ ତାଙ୍କ ସହିତ ଯୁକ୍ତ ହେବାର ବିଧାନ ହେଲା ସତଦୀକ୍ଷା ।
ତେଣୁ ଶ୍ରୀଶ୍ରୀଠାକୁର ସତ୍ୟାନୁସରଣ ରେ ଲେଖିଛନ୍ତି :-
ସଦଗୁରୁ ଙ୍କର ଶରଣାପନ୍ନ ହୁଅ , ସତନାମ ମନନ କର ଆଉ ସତସଙ୍ଗ ର ଆଶ୍ରୟ ଗ୍ରହଣ କର , ମୁଁ ନିଶ୍ଚୟ କରି କହୁଛି ତୁମକୁ ଆଉ ତୁମର ଉନ୍ନୟନ ପାଇଁ ଭାବିବାକୁ ହେବ ନାହିଁ ।
ଯେଉଁମାନେ ଶ୍ରୀଶ୍ରୀଠାକୁର ଙ୍କୁ ଗୁରୁ ବା ଇଷ୍ଟ ଭାବରେ ଗ୍ରହଣ କରିଛନ୍ତି , ସେମାନଙ୍କ ଜୀବନରେ ଅନେକ ପରିବର୍ତ୍ତନ ଘଟିଛି । ସେମାନେ ସତସଙ୍ଗ ର ଦର୍ଶନ କୁ ବୁଝି ପୂର୍ବ ଅବତାର - ପୁରୁଷୋତ୍ତମ ଙ୍କୁ ଠିକରୁପେ ବୁଝି ପାରିଛନ୍ତି । ସମସ୍ତ ଦେବା ଦେବୀ ଙ୍କୁ ଉପଯୁକ୍ତ ଭକ୍ତି ଶ୍ରଦ୍ଧା କରିଛନ୍ତି ।
ତେଣୁ ମହାନ ଜଗନ୍ନାଥ ସଂସ୍କୃତି କୁ ବାସ୍ତବ ଭାବରେ ବୁଝିବାକୁ ହେଲେ ଯୁଗ ପୁରୁଷୋତ୍ତମ ସଦଗୁରୁ ଶ୍ରୀଶ୍ରୀଠାକୁର ଙ୍କ ଭାଵଧାରାରେ ଅନୁପ୍ରାଣିତ ହୋଇ ତାଙ୍କ ପ୍ରଦର୍ଶିତ ମାର୍ଗରେ ଜୀବନର ପ୍ରତ୍ୟେକ କର୍ମକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରିତ କରିବା ହିଁ ସହଜ ଓ ସରଳ ପନ୍ଥା । ନାନ୍ୟ ପନ୍ଥା ବିଦ୍ୟତେ ଅୟନାୟ
।। ବନ୍ଦେ ପୁରୁଷୋତ୍ତମମ୍