19/09/2026
1890 ರಲ್ಲಿ ಬಳ್ಳಾರಿಯ ಜಿಲ್ಲಾಧಿಕಾರಿಯಾಗಿ ಬಂದ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಅಧಿಕಾರಿ ರಾಬರ್ಟ್ ಸೀವೆಲ್ ಅವರು, ಹಿಂದೊಮ್ಮೆ ವಿಜಯನಗರ ಎಂಬ ಭವ್ಯ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ರಾಜಧಾನಿಯಾಗಿ ಮೆರೆದಿದ್ದ 'ಹಂಪಿ'ಯ ಹಾಳಾದ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಕಂಡು ತೀವ್ರ ಆಘಾತಕ್ಕೊಳಗಾದರು.!
ಏಕೆಂದರೆ, ಸೀವೆಲ್ ಅವರು ಕೇವಲ ಸಾಮಾನ್ಯ ಅಧಿಕಾರಿಯಾಗಿರಲಿಲ್ಲ; ಅವರೊಬ್ಬ ಆಳವಾದ ಇತಿಹಾಸಕಾರ ಮತ್ತು ಪುರಾತತ್ವ ತಜ್ಞರಾಗಿದ್ದರು.
ಅವರು ಹಂಪಿಯ ಅವಶೇಷಗಳಿಗೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಿದಾಗ ಅಲ್ಲಿ ಮೈಲುಗಟ್ಟಲೆ ಹರಡಿದ್ದ ಭವ್ಯ ವಿಗ್ರಹಗಳು ವಿರೂಪಗೊಂಡಿರುವುದನ್ನು, ರಾಜಪ್ರಸಾದಗಳು ಕುಸಿದಿರುವುದನ್ನು ಮತ್ತು ಅಪ್ರತಿಮ ಶಿಲ್ಪಕಲೆಯ ದೇವಸ್ಥಾನಗಳು ಹಾಳುಬಿದ್ದಿರುವುದನ್ನು ಕಂಡು ಅವರ ಮನಸ್ಸು ಅತ್ಯಂತ ಮರುಗಿತು.
ಇವೆಲ್ಲಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಸೀವೆಲ್ ಅವರಿಗೆ ದೊಡ್ಡ ಆಘಾತ ತಂದಿದ್ದು ಮತ್ತೊಂದು ವಿಷಯ. ಅದೇನೆಂದರೆ, ಸ್ವತಃ ಸ್ಥಳೀಯ ಭಾರತೀಯರಿಗೇ ತಮ್ಮದೇ ಹಿತ್ತಲಿನಲ್ಲಿ ಅಡಗಿದ್ದ ಈ ಮಹಾನ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಭವ್ಯತೆ ಮತ್ತು ಇತಿಹಾಸದ ಬಗ್ಗೆ ಕಿಂಚಿತ್ತೂ ಅರಿವಿರಲಿಲ್ಲ. ಶತಮಾನಗಳ ನಿರ್ಲಕ್ಷ್ಯದಿಂದಾಗಿ ವಿಜಯನಗರದ ನೆನಪುಗಳು ಜನರ ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಅಳಿಸಿಹೋಗಿದ್ದವು.
ಸ್ಥಳೀಯ ಜನರಿಗೆ ಹಂಪಿ ಎಂಬುದು ಕೇವಲ ಕಾಡಿನ ಮಧ್ಯದ ಹಳೆಯ ದೇವಸ್ಥಾನಗಳ ಗುಂಪಾಗಿತ್ತೇ ಹೊರತು, ಒಂದು ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಇಡೀ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತವನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಿದ ಜಗತ್ತಿನ ಅತ್ಯಂತ ಶ್ರೀಮಂತ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ರಾಜಧಾನಿ ಎಂಬುದು ಗೊತ್ತೇ ಇರಲಿಲ್ಲ. ಈ ನಿಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ, ತಮ್ಮ ಅಧಿಕೃತ ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕ ಜವಾಬ್ದಾರಿಗಳ ನಡುವೆಯೂ ಅವರು ಹಂಪಿಯ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಮಹತ್ವವನ್ನು ಜಗತ್ತಿಗೆ ಪರಿಚಯಿಸಲು ಸಂಕಲ್ಪ ಮಾಡಿದರು.
ಇದಕ್ಕೂ ಒಂದು ಶತಮಾನದ ಮುನ್ನ, ಅಂದರೆ 1800 ರಲ್ಲಿ, ಭಾರತದ ಮೊದಲ ಸರ್ವೇಯರ್ ಜನರಲ್ ಆಗಿದ್ದ ಕಾಲಿನ್ ಮೆಕೆಂಜಿ ಅವರು ಹಂಪಿಗೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಿ, ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಅದರ ನಕ್ಷೆಯನ್ನು ಸಿದ್ಧಪಡಿಸಿದ್ದರು ಮತ್ತು ಕೆಲವು ಹಸ್ತಪ್ರತಿಗಳನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸಿದ್ದರು. ಆದರೆ ಮೆಕೆಂಜಿಯವರ ಆ ಕೆಲಸ ದಾಖಲೆಗಳ ಕೋಣೆಯಲ್ಲೇ ಧೂಳು ಹಿಡಿಯುತ್ತಿತ್ತು.
ಇದನ್ನು ಅರಿತ ಸೀವೆಲ್, ಮೆಕೆಂಜಿ ಬಿಟ್ಟುಹೋದ ಕೆಲಸವನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸಲು ನಿರ್ಧರಿಸಿದರು. 1894 ರ ಡಿಸೆಂಬರ್‌ನಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ನಾಗರಿಕ ಸೇವೆಯಿಂದ ನಿವೃತ್ತರಾಗಿ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ಗೆ ಮರಳುವ ಮುನ್ನವೇ, ಅವರು ಸ್ಥಳೀಯ ಶಾಸನಗಳನ್ನು ದಾಖಲಿಸುವ ಮತ್ತು ಹಂಪಿಯ ಕಟ್ಟಡಗಳು ಮತ್ತಷ್ಟು ನಾಶವಾಗದಂತೆ ರಕ್ಷಿಸುವ ಕೆಲಸಕ್ಕೆ ಗಟ್ಟಿ ಬುನಾದಿ ಹಾಕಿದ್ದರು.
ಕೇವಲ ಹಂಪಿಗೆ ಸೀಮಿತವಾಗದ ರಾಬರ್ಟ್ ಸೀವೆಲ್ ಅವರು, ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ರಾಜವಂಶಗಳ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಕಾಲಗಣನೆಯನ್ನು ಕರಾರುವಕ್ಕಾಗಿ ಪತ್ತೆಹಚ್ಚಲು 'ಭಾರತೀಯ ಕ್ಯಾಲೆಂಡರ್‌ಗಳ' ಬಗ್ಗೆ ಆಳವಾದ ಸಂಶೋಧನೆ ನಡೆಸಿದರು.
ಶಾಸನಗಳಲ್ಲಿ ದಾಖಲಾಗಿರುವ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಹಿಂದೂ ಮತ್ತು ಮುಸ್ಲಿಂ ಪಂಚಾಂಗಗಳ ದಿನಾಂಕಗಳನ್ನು ಆಧುನಿಕ ಇಸವಿಗೆ (A.D.) ಪರಿವರ್ತಿಸಲು ನೆರವಾಗುವಂತೆ ಅವರು 1896 ರಲ್ಲಿ 'ದಿ ಇಂಡಿಯನ್ ಕ್ಯಾಲೆಂಡರ್' (The Indian Calendar) ಎಂಬ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಗ್ರಂಥವನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿದರು. ಭಾರತೀಯ ರಾಜವಂಶಗಳ ವಂಶಾವಳಿ ಹಾಗೂ ಶಾಸನಗಳ ಕಾಲವನ್ನು ನಿಖರವಾಗಿ ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು ಇಂದಿಗೂ ಇವರ ಈ ಕ್ಯಾಲೆಂಡರ್ ಸಂಶೋಧನೆಗಳು ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಮುಖ ಆಧಾರವಾಗಿವೆ.
ಇವರು ರಚಿಸಿದ "ಎ ಸ್ಕೆಚ್ ಆಫ್ ದ ಡೈನಾಸ್ಟೀಸ್ ಆಫ್ ಸದರ್ನ್ ಇಂಡಿಯಾ" ಕೃತಿಯು ಚೋಳರು, ಪಾಂಡ್ಯರು, ಚಾಲುಕ್ಯರು ಮುಂತಾದ ದಕ್ಷಿಣದ ಪ್ರಮುಖ ರಾಜವಂಶಗಳ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು ನೆರವಾಗುತ್ತದೆ
ನಿವೃತ್ತಿಯ ನಂತರ ಲಂಡನ್‌ನಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿದ ಸೀವೆಲ್ ಅವರು ಹಂಪಿಯ ಬಗ್ಗೆ ವಿದೇಶಿ ದಾಖಲೆಗಳನ್ನು ಕಲೆ ಹಾಕಲು ಸಾಕಷ್ಟು ಸಮಯ, ಹಣ ವ್ಯಯ ಮಾಡಿದರು. 16ನೇ ಶತಮಾನದ ಪೋರ್ಚುಗೀಸ್ ಪ್ರವಾಸಿಗರಾದ ಡೊಮಿಂಗೊ ಪಯಾಸ್ ಮತ್ತು ಫೆರ್ನಾವ್ ನೂನಿಜ್ ಅವರ ದಿನಚರಿಗಳನ್ನು ಆಳವಾಗಿ ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಿದರು. ಇದರ ಫಲವಾಗಿ 1900 ರಲ್ಲಿ ಅವರಿಂದ ಮೂಡಿ ಬಂದಿದ್ದೇ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಗ್ರಂಥ "ಎ ಫಾರ್ಗಾಟನ್ ಎಂಪೈರ್: ವಿಜಯನಗರ" (A Forgotten Empire: Vijayanagar). ಈ ಕೃತಿಯ ಮೂಲಕ ಅವರು ವಿಜಯನಗರದ ಭವ್ಯ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ಇಡೀ ಜಗತ್ತಿಗೆ ಉಡುಗೊರೆಯಾಗಿ ನೀಡಿದರು.
ಅವರು ಹಚ್ಚಿದ ಈ. ಜ್ಞಾನದ ಜ್ಯೋತಿ ಹಂಪಿಗೆ ಜಾಗತಿಕ ಮನ್ನಣೆ ತಂದುಕೊಟ್ಟಿತು.1986 ರಲ್ಲಿ ಯುನೆಸ್ಕೋ (UNESCO) ಹಂಪಿಯನ್ನು ಜಗತ್ತಿನ ಅತ್ಯಮೂಲ್ಯ 'ಜಾಗತಿಕ ಪರಂಪರೆಯ ತಾಣ' ಎಂದು ಘೋಷಿಸಿತು.
1890 ರಲ್ಲಿ ರಾಬರ್ಟ್ ಸೀವೆಲ್ ಅವರು ಹಂಪಿಯ ಕಲ್ಲುಗಳ ನಡುವೆ ನಿಂತಿದ್ದಾಗ ಅದು ಅನಾಥವಾಗಿತ್ತು. ಆದರೆ ಇಂದು ಸೀವೆಲ್ ಅವರ ಶ್ರಮದ ಫಲವಾಗಿ ಹಂಪಿ ಜಗತ್ತಿನಾದ್ಯಂತ ಲಕ್ಷಾಂತರ ಇತಿಹಾಸ ಪ್ರೇಮಿಗಳನ್ನು ಆಕರ್ಷಿಸುವ ಜಾಗತಿಕ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ರಾಜಧಾನಿಯಾಗಿ ಮರುಜನ್ಮ ಪಡೆದಿದೆ.
