Baba Farid Center For Special Children

07/04/2026

ਆਟੀਜ਼ਮ ਵਿੱਚ ਦਿਮਾਗ, ਨੀਂਦ ਅਤੇ ਨਰਵਸ ਸਿਸਟਮ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਦੀ ਲੋੜ

ਆਟੀਜ਼ਮ ਵਾਲੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਲਈ ਸਿਰਫ਼ behavior ਵੇਖਣਾ ਕਾਫ਼ੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਕਈ ਵਾਰ ਬੱਚੇ ਦੀ ਅਸਲ ਕਹਾਣੀ ਉਸਦੀ speech, hyperactivity ਜਾਂ sensory issues ਤੋਂ ਵੀ ਡੂੰਘੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਉਸਦੇ ਪਿੱਛੇ ਦਿਮਾਗ ਦੀ ਥਕਾਵਟ, ਨੀਂਦ ਦੀ ਗੜਬੜ, ਨਰਵਸ ਸਿਸਟਮ ਦਾ overload, ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਜਮਿਆ ਖਿਚਾਅ ਅਤੇ poor regulation ਵੀ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ।

Baba Farid Center for Special Children ਵਿੱਚ ਅਸੀਂ ਇਸ ਗੱਲ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਮਹੱਤਵ ਦੇਂਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ symptoms ਨਾਲ ਨਾ ਵੇਖਿਆ ਜਾਵੇ, ਸਗੋਂ ਉਸਦੇ brain, body, sleep, digestion ਅਤੇ nervous system ਨੂੰ ਇਕੱਠੇ ਸਮਝਿਆ ਜਾਵੇ। ਕਈ ਆਟੀਜ਼ਮ ਵਾਲੇ ਬੱਚਿਆਂ ਵਿੱਚ ਨੀਂਦ ਠੀਕ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ, ਸਰੀਰ ਜਲਦੀ overwhelm ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, sensory overload ਵੱਧ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, digestion ਵੀ unstable ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਬੱਚੇ ਨੂੰ settle ਹੋਣ ਵਿੱਚ ਮੁਸ਼ਕਲ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਇਸੇ ਲਈ brain restoration ਅਤੇ nervous system support ਦੀ ਗੱਲ ਬਹੁਤ ਜ਼ਰੂਰੀ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਇਸ ਸੰਦਰਭ ਵਿੱਚ glymphatic drainage ਨੂੰ ਸਮਝਣਾ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੈ। ਸੌਖੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿੱਚ, glymphatic drainage ਦਿਮਾਗ ਦੀ ਕੁਦਰਤੀ ਸਫ਼ਾਈ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਆਪਣਾ waste ਬਾਹਰ ਕੱਢਣ ਦੀ ਲੋੜ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਿਮਾਗ ਨੂੰ ਵੀ ਆਪਣੀ ਅੰਦਰਲੀ ਸਫ਼ਾਈ ਦੀ ਲੋੜ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਦਿਮਾਗ ਸਾਰਾ ਦਿਨ signals ਦਿੰਦਾ ਹੈ, emotions process ਕਰਦਾ ਹੈ, ਸਰੀਰ ਨੂੰ regulate ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਸਾਰੀ activity ਨਾਲ ਅੰਦਰੂਨੀ waste ਵੀ ਬਣਦਾ ਹੈ। ਜੇ brain ਨੂੰ proper rest ਅਤੇ clearing ਲਈ support ਨਾ ਮਿਲੇ, ਤਾਂ ਬੱਚਾ heavy, irritable, tired ਜਾਂ poorly regulated ਲੱਗ ਸਕਦਾ ਹੈ।

ਇੱਥੇ ਨੀਂਦ ਦੀ ਮਹੱਤਤਾ ਬਹੁਤ ਵੱਧ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਆਟੀਜ਼ਮ ਵਾਲੇ ਕਈ ਬੱਚਿਆਂ ਵਿੱਚ sleep disturbance ਆਮ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਕਈ ਬੱਚੇ ਰਾਤ ਨੂੰ ਦੇਰ ਨਾਲ ਸੁੰਦੇ ਹਨ, ਵਾਰ-ਵਾਰ ਜਾਗਦੇ ਹਨ, ਜਾਂ ਸਵੇਰੇ ਵੀ fresh ਨਹੀਂ ਲੱਗਦੇ। ਨੀਂਦ ਸਿਰਫ਼ ਸਰੀਰ ਦੇ ਆਰਾਮ ਲਈ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ, ਇਹ ਦਿਮਾਗ ਅਤੇ nervous system ਦੀ repair ਦਾ ਸਮਾਂ ਵੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਜਦੋਂ deep sleep ਠੀਕ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ behavior, learning, digestion, mood ਅਤੇ sensory tolerance ਸਭ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ Baba Farid Center for Special Children ਵਿੱਚ sleep ਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਇਕ ਛੋਟੀ ਸਮੱਸਿਆ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਬੱਚੇ ਦੀ overall recovery ਦਾ ਬਹੁਤ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹਿੱਸਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਇਸਦੇ ਨਾਲ vagus nerve ਨੂੰ ਵੀ ਸਮਝਣਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ। Vagus nerve brain ਅਤੇ body ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸੰਪਰਕ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ digestion, heart rate, breathing, relaxation ਅਤੇ emotional regulation ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਜਦੋਂ vagus nerve supportive state ਵਿੱਚ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਬੱਚਾ ਹੋਰ calm, settled ਅਤੇ regulated ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਜਦੋਂ nervous system ਲਗਾਤਾਰ stress, fear ਜਾਂ overload ਵਿੱਚ ਰਹੇ, ਤਾਂ sleep, feeding, digestion, sensory response ਅਤੇ emotional settling ਵਿੱਚ ਮੁਸ਼ਕਲ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਕਈ ਵਾਰ ਬੱਚਾ ਬਾਹਰੋਂ sirf restless ਦਿਖਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਅੰਦਰੋਂ ਉਸਦਾ system safety ਲੱਭ ਰਿਹਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

ਇਸੇ ਲਈ autism care ਵਿੱਚ ਸਿਰਫ਼ symptoms ਨੂੰ ਦਬਾਉਣਾ ਕਾਫ਼ੀ ਨਹੀਂ। ਬੱਚੇ ਦੇ nervous system ਨੂੰ support ਕਰਨਾ, ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਹਲਕਾ ਕਰਨਾ ਅਤੇ regulation ਵੱਲ ਲਿਆਉਣਾ ਵੀ ਬਹੁਤ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ broader approach ਵਿੱਚ ਕੁਝ supportive therapies ਲਾਭਦਾਇਕ ਹੋ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ।

ਡਾ. ਲਾਜਪਤ ਰਾਏ ਮਹਿਰਾ Neurotherapy ਨੂੰ nervous system support ਦੇ angle ਨਾਲ ਸਮਝਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਆਟੀਜ਼ਮ ਵਾਲੇ ਬੱਚਿਆਂ ਵਿੱਚ brain-body coordination, focus, sensory response ਅਤੇ neurological organization ਕਈ ਵਾਰ uneven ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਐਸੇ ਵਿੱਚ neurotherapy ਇੱਕ supportive modality ਵਜੋਂ ਮਦਦ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਸਧੀ ਗੱਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਜਦੋਂ ਦਿਮਾਗ ਅਤੇ ਸਰੀਰ ਦੀ ਗੱਲਬਾਤ ਸੁਚੱਜੀ ਹੋਣ ਲੱਗਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਬੱਚੇ ਦੀ response quality ਵਿੱਚ ਵੀ ਸੁਧਾਰ ਆ ਸਕਦਾ ਹੈ।

Panchkarma ਨੂੰ ਸਰੀਰ ਦੇ ਸੰਤੁਲਨ ਅਤੇ ਅੰਦਰੂਨੀ support ਦੇ angle ਨਾਲ ਸਮਝਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਜਿੱਥੇ heaviness, digestive imbalance ਜਾਂ overload ਹੋਵੇ, ਓਥੇ ਇਹ body balance ਲਈ ਇੱਕ supportive ਸੋਚ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਇਸਨੂੰ miracle ਵਾਂਗ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ broader body support ਦੇ ਇੱਕ ਹਿੱਸੇ ਵਜੋਂ ਦੇਖਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

Osteopathy ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਇੱਕ ਪੂਰੇ unit ਵਜੋਂ ਵੇਖਦੀ ਹੈ। Structure, posture, fascia, joints ਅਤੇ circulation ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਆਟੀਜ਼ਮ ਵਾਲੇ ਕਈ ਬੱਚਿਆਂ ਵਿੱਚ body stiffness, asymmetry ਜਾਂ movement restriction ਵੇਖੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਸੰਦਰਭ ਵਿੱਚ osteopathy ਨੂੰ body mechanics ਅਤੇ overall balance ਲਈ ਸਹਾਇਕ ਢੰਗ ਨਾਲ ਵੇਖਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।

Deep Tissue Massage ਸਰੀਰ ਦੀਆਂ ਡੂੰਘੀਆਂ muscles ਅਤੇ fascia ਵਿੱਚ ਜਮੀ tightness ਨੂੰ ਘਟਾਉਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਸਰੀਰ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ stress ਅਤੇ tension ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਹ body heaviness ਅਤੇ discomfort ਵਧਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਠੀਕ case selection ਨਾਲ deep tissue massage relaxation, circulation ਅਤੇ tissue ease ਲਈ ਮਦਦਗਾਰ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਸਰੀਰ ਦਾ ਖਿਚਾਅ ਘਟਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ nervous system ਨੂੰ ਵੀ settle ਹੋਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਮਿਲ ਸਕਦੀ ਹੈ।

Craniosacral Therapy, ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ biodynamic style, ਇੱਕ ਬਹੁਤ gentle ਅਤੇ respectful approach ਹੈ। ਇਹ nervous system settling, cranial balance, fluid support ਅਤੇ internal stillness ਨੂੰ support ਕਰਨ ਲਈ ਵਰਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਆਟੀਜ਼ਮ ਵਾਲੇ ਉਹਨਾਂ ਬੱਚਿਆਂ ਵਿੱਚ, ਜੋ ਜਲਦੀ overwhelm ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, forceful approaches ਹਮੇਸ਼ਾਂ suitable ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀਆਂ। ਇਸ ਲਈ craniosacral therapy ਦਾ soft ਅਤੇ listening-based model ਕਈ ਵਾਰ ਬਹੁਤ meaningful ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ।

ਇਹ ਸਾਰੀਆਂ therapies ਸਾਨੂੰ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਗੱਲ ਸਮਝਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ —
ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ behavior ਨਾਲ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ brain, body, sleep, digestion ਅਤੇ nervous system ਦੇ ਪੂਰੇ angle ਨਾਲ ਸਮਝਣ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ।

ਆਟੀਜ਼ਮ ਵਿੱਚ ਸਿਰਫ਼ speech ਜਾਂ behavior improvement ਹੀ ਕਾਫ਼ੀ ਨਹੀਂ। ਸਾਨੂੰ ਇਹ ਵੀ ਵੇਖਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ:

ਕੀ ਬੱਚਾ ਡੂੰਘੀ ਨੀਂਦ ਲੈ ਰਿਹਾ ਹੈ?

ਕੀ ਉਸਦਾ nervous system settle ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ?

ਕੀ digestion stable ਹੈ?

ਕੀ ਸਰੀਰ stress holding ਵਿੱਚ ਹੈ?

ਕੀ ਉਸਨੂੰ regulation ਲਈ ਸੱਚਾ support ਮਿਲ ਰਿਹਾ ਹੈ?

ਇਹ broader thinking ਹੀ autism care ਨੂੰ ਹੋਰ meaningful ਬਣਾਉਂਦੀ ਹੈ।

Baba Farid Center for Special Children ਵਿੱਚ ਸਾਡੀ ਸੋਚ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਜਦੋਂ ਬੱਚੇ ਦੇ brain, body, sleep, digestion ਅਤੇ nervous system ਨੂੰ ਇਕੱਠੇ ਸਮਝਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ care ਦੀ quality ਹੋਰ ਡੂੰਘੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਕਈ ਵਾਰ healing sirf medicine ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੀ, ਕਈ ਵਾਰ ਉਹ sleep, touch, regulation, body support ਅਤੇ deeper understanding ਨਾਲ ਵੀ ਆਉਂਦੀ ਹੈ।

ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ ਗੱਲ ਬਹੁਤ ਸਧੀ ਹੈ:
ਜਿੱਥੇ ਬੱਚੇ ਦੇ nervous system ਨੂੰ safety ਮਿਲਦੀ ਹੈ, ਓਥੇ regulation ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਵੱਧਦੀ ਹੈ।
ਜਿੱਥੇ ਨੀਂਦ, flow ਅਤੇ body support ਨੂੰ ਮਹੱਤਵ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਓਥੇ recovery ਦੀ ਉਮੀਦ ਹੋਰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਅਤੇ ਇਹੀ ਉਹ ਸੋਚ ਹੈ ਜਿਸਦੀ ਆਟੀਜ਼ਮ care ਵਿੱਚ ਅੱਜ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਲੋੜ ਹੈ।

ਪ੍ਰਿਤਪਾਲ ਸਿੰਘ
Baba Farid Center for Special Children
BNYS, M.Sc. Diet and Nutrition, Diploma in Ayurveda Pharmacy, NTP, SEP, AIT Practitioner.
9888914658

15/03/2026

Autism, ADHD ਅਤੇ ਸੁਣਨ ਦਾ ਸੰਬੰਧ

Auditory Integration Training Series – Episode 3

Autism ਵਿੱਚ ਕਿਉਂ ਕੁਝ ਬੱਚੇ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਤੋਂ ਡਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਕੁਝ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਸੁਣਦੇ ਹੀ ਨਹੀਂ?

Autism ਅਤੇ ADHD ਵਾਲੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਮਾਪੇ ਅਕਸਰ ਇੱਕ ਅਜੀਬ ਗੱਲ ਦੱਸਦੇ ਹਨ।

ਕਈ ਵਾਰ ਬੱਚਾ ਬਹੁਤ ਛੋਟੀ ਆਵਾਜ਼ ਤੋਂ ਵੀ ਡਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ — ਜਿਵੇਂ ਮਿਕਸਰ, ਵੈਕਿਊਮ ਕਲੀਨਰ ਜਾਂ ਸਕੂਲ ਦੀ ਬੈਲ।

ਪਰ ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਕਈ ਵਾਰ ਉਹ ਬੱਚਾ ਆਪਣਾ ਨਾਮ ਵੀ ਨਹੀਂ ਸੁਣਦਾ ਜਾਂ ਮਾਪਿਆਂ ਦੀ ਗੱਲ ਦਾ ਜਵਾਬ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦਾ।

ਇਸ ਕਾਰਨ ਕਈ ਵਾਰ ਲੋਕ ਇਹ ਵੀ ਸੋਚ ਲੈਂਦੇ ਹਨ ਕਿ ਸ਼ਾਇਦ ਬੱਚਾ ਸੁਣਦਾ ਹੀ ਨਹੀਂ।
ਪਰ ਹਕੀਕਤ ਵਿੱਚ ਕਈ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਸਮੱਸਿਆ ਸੁਣਨ ਦੀ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ auditory processing ਦੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

Brain ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਤਰਜੀਹ ਦਿੰਦਾ ਹੈ?

ਸਾਡਾ ਦਿਮਾਗ ਹਰ ਸੈਕੰਡ ਵਿੱਚ ਹਜ਼ਾਰਾਂ sensory signals ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।

ਇਸ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ:

• ਆਵਾਜ਼ਾਂ
• ਰੋਸ਼ਨੀ
• ਛੂਹ
• ਸਰੀਰ ਦੀ ਸਥਿਤੀ

ਜੇ ਦਿਮਾਗ ਇਹ ਸਾਰੀਆਂ ਜਾਣਕਾਰੀਆਂ ਇਕੱਠੇ ਪ੍ਰੋਸੈਸ ਕਰਨ ਲੱਗੇ ਤਾਂ nervous system overload ਹੋ ਜਾਵੇ।ਇਸ ਲਈ brain ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ —ਉਹ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਤਰਜੀਹ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।

ਉਦਾਹਰਨ ਲਈ —

ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਇੱਕ ਭੀੜ ਵਾਲੀ ਜਗ੍ਹਾ ’ਤੇ ਹੋ ਅਤੇ ਕੋਈ ਤੁਹਾਡਾ ਨਾਮ ਬੁਲਾਉਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਤੁਹਾਡਾ ਦਿਮਾਗ ਉਸ ਆਵਾਜ਼ ’ਤੇ ਤੁਰੰਤ ਧਿਆਨ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।

ਇਸ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਨੂੰ auditory filtering ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।Autism ਵਿੱਚ Filtering ਦੀ ਸਮੱਸਿਆ

Autism ਵਿੱਚ ਕਈ ਵਾਰ ਇਹ auditory filtering ਸਿਸਟਮ ਠੀਕ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਕੰਮ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ।ਇਸ ਕਰਕੇ ਦੋ ਕਿਸਮ ਦੀਆਂ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਵੇਖੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।

Auditory Hypersensitivity

ਕੁਝ ਬੱਚਿਆਂ ਵਿੱਚ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਬਹੁਤ ਤੀਖੀਆਂ ਮਹਿਸੂਸ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ।ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਇਹ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਬਰਦਾਸ਼ਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀਆਂ:

• ਮਿਕਸਰ
• ਵੈਕਿਊਮ ਕਲੀਨਰ
• ਸਕੂਲ ਬੈਲ
• ਭੀੜ

ਕਿਉਂਕਿ ਦਿਮਾਗ ਇਹਨਾਂ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਖਤਰੇ ਵਾਲਾ ਸੰਕੇਤ ਸਮਝ ਸਕਦਾ ਹੈ।ਇਸ ਕਰਕੇ nervous system fight-or-flight mode ਵਿੱਚ ਚਲਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਫਿਰ ਬੱਚਾ: • ਕੰਨਾਂ ’ਤੇ ਹੱਥ ਰੱਖ ਲੈਂਦਾ ਹੈ
• ਰੋਣ ਲੱਗ ਜਾਂਦਾ ਹੈ
• ਉਸ ਜਗ੍ਹਾ ਤੋਂ ਭੱਜਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ

Auditory Hyposensitivity

ਕੁਝ ਬੱਚਿਆਂ ਵਿੱਚ ਇਸਦਾ ਉਲਟ ਵੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਆਮ ਗੱਲਬਾਤ ਵੀ ਸਪਸ਼ਟ ਨਹੀਂ ਲੱਗਦੀ।

ਉਹ:• ਆਪਣਾ ਨਾਮ ਨਹੀਂ ਸੁਣਦੇ
• instructions follow ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ
• ਬਾਰ-ਬਾਰ ਗੱਲ ਦੋਹਰਾਉਣੀ ਪੈਂਦੀ ਹੈ

ਇਸ ਕਰਕੇ ਕਈ ਵਾਰ ਇਹ ਗਲਤਫਹਮੀ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਬੱਚਾ ਜ਼ਿੱਦੀ ਹੈ ਜਾਂ ਧਿਆਨ ਨਹੀਂ ਦੇ ਰਿਹਾ।

ਪਰ ਕਈ ਵਾਰ ਇਹ ਵੀ auditory processing ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ।

Auditory System ਅਤੇ Nervous System ਦਾ ਗਹਿਰਾ ਸੰਬੰਧ

Auditory system ਸਿੱਧਾ brainstem ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Brainstem nervous system ਦਾ ਬਹੁਤ ਪੁਰਾਣਾ ਅਤੇ ਬੁਨਿਆਦੀ ਹਿੱਸਾ ਹੈ।

ਇਹ ਨਿਯੰਤਰਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ:

• alertness
• attention
• emotional reactions
• stress response

ਇਸ ਕਰਕੇ ਜਦੋਂ auditory system imbalance ਵਿੱਚ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਉਸਦਾ ਅਸਰ ਬੱਚੇ ਦੇ:

• behavior
• attention
• emotional regulationਤੇ ਵੀ ਪੈਂਦਾ ਹੈ।

Auditory Integration Training ਦੀ ਭੂਮਿਕਾAuditory Integration Training ਦਾ ਮਕਸਦ auditory system ਨੂੰ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਸੰਤੁਲਿਤ ਕਰਨਾ ਹੈ।

ਇਸ ਵਿੱਚ ਬੱਚੇ ਨੂੰ specially filtered music ਸੁਣਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।ਇਹ music ਵੱਖ-ਵੱਖ frequencies ਵਿੱਚ ਮੋਡੀਫਾਈ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਜੋ auditory pathways ਨੂੰ ਦੁਬਾਰਾ train ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕੇ।

Baba Farid Center for Special Children ਵਿੱਚ ਇਹ ਥੈਰੇਪੀ 2008 ਤੋਂ ਕੀਤੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ।ਇੱਥੇ Berard Auditory Integration Training machine ਵਰਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਜੋ Dr. Carin Smit ਵੱਲੋਂ Baba Farid Center for Special Children ਨੂੰ ਤੋਹਫ਼ੇ ਵਜੋਂ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ।ਇਹ ਸਿਸਟਮ Berard AIT International ਦੇ ਮਾਪਦੰਡਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Baba Farid Center ਦਾ 12 ਦਿਨ ਦਾ Protocol Baba Farid Center for Special Children ਵਿੱਚ Auditory Integration Training ਦਾ ਇੱਕ ਸਪਸ਼ਟ protocol ਹੈ।

ਬੱਚਾ 12 ਦਿਨ ਲਗਾਤਾਰ center ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਹਰ ਦਿਨ:• ਦੋ sessions
• ਹਰ session ਲਗਭਗ 30 ਮਿੰਟ

ਇਸ ਦੌਰਾਨ specially filtered music ਸੁਣਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਕਈ ਮਾਪਿਆਂ ਦੇ ਅਨੁਭਵ ਵਿੱਚ ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕੁਝ ਬੱਚਿਆਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਸੁਧਾਰ ਵੇਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ:

• sound sensitivity ਵਿੱਚ ਘਟਾਅ
• attention ਵਿੱਚ ਸੁਧਾਰ
• communication ਵਿੱਚ ਸੁਧਾਰ
• anxiety ਵਿੱਚ ਕਮੀ

ਇੱਕ ਛੋਟਾ ਉਦਾਹਰਨ

ਕਈ ਮਾਪੇ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਬੱਚਾ ਪਹਿਲਾਂ:
• ਮਿਕਸਰ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਤੋਂ ਡਰ ਜਾਂਦਾ ਸੀ
• ਸਕੂਲ ਦੀ ਬੈਲ ’ਤੇ meltdown ਕਰ ਜਾਂਦਾ ਸੀ
• ਭੀੜ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਰਹਿ ਸਕਦਾ ਸੀ

ਪਰ therapy ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ nervous system calm ਹੋਣ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਬੱਚਾ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਬਿਹਤਰ ਢੰਗ ਨਾਲ ਬਰਦਾਸ਼ਤ ਕਰਨ ਲੱਗਦਾ ਹੈ।
ਅਗਲੇ ਲੇਖ ਵਿੱਚ
Series ਦੇ ਅਗਲੇ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਅਸੀਂ ਇੱਕ ਹੋਰ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਵਿਸ਼ੇ ਦੀ ਚਰਚਾ ਕਰਾਂਗੇ:
ਕੀ auditory processing language delay ਅਤੇ speech delay ਨਾਲ ਵੀ ਜੁੜਿਆ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ?

ਅਸੀਂ ਇਹ ਵੀ ਵੇਖਾਂਗੇ ਕਿ ਕਈ ਵਾਰ speech therapy ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ auditory system ਨੂੰ ਸਮਝਣਾ ਕਿਉਂ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Dt. Pritpal Singh
MSc Food and Nutrition
Auditory Integration Training Practitioner
BCST Therapist
Somatic Experiencing Practitioner
DAP

📞 9888914655

14/03/2026

Autism, ADHD ਅਤੇ ਸੁਣਨ ਦਾ ਸੰਬੰਧ
Auditory Integration Training Series – Episode 2

ਬੱਚੇ ਦਾ ਦਿਮਾਗ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਪ੍ਰੋਸੈਸ ਕਰਦਾ ਹੈ?

ਜਦੋਂ ਅਸੀਂ “ਸੁਣਨ” ਬਾਰੇ ਸੋਚਦੇ ਹਾਂ ਤਾਂ ਅਕਸਰ ਅਸੀਂ ਇਹ ਮੰਨ ਲੈਂਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਜੇ ਬੱਚਾ ਆਵਾਜ਼ ਸੁਣ ਸਕਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਉਸਦਾ ਸੁਣਨ ਠੀਕ ਹੈ। ਪਰ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਸੁਣਨ ਸਿਰਫ਼ ਕੰਨਾਂ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਸੁਣਨ ਦਾ ਅਸਲੀ ਕੰਮ ਦਿਮਾਗ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਆਵਾਜ਼ ਸਾਡੇ ਕੰਨ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਮਕੈਨਿਕਲ ਵਾਈਬ੍ਰੇਸ਼ਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਵਾਈਬ੍ਰੇਸ਼ਨ ਕੰਨ ਦੇ ਅੰਦਰਲੇ ਹਿੱਸੇ (cochlea) ਵਿੱਚ ਬਿਜਲੀ ਸੰਕੇਤਾਂ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਫਿਰ auditory nerve ਰਾਹੀਂ ਦਿਮਾਗ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਦੀ ਹੈ।
ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦਿਮਾਗ ਇਹ ਫੈਸਲਾ ਕਰਦਾ ਹੈ:

ਇਹ ਕਿਹੜੀ ਆਵਾਜ਼ ਹੈ

ਕਿੱਥੋਂ ਆ ਰਹੀ ਹੈ

ਕੀ ਇਹ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੈ ਜਾਂ ਨਹੀਂ

ਇਸ ਪੂਰੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਨੂੰ auditory processing ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
Auditory Processing ਅਤੇ Behavior

ਕਈ ਬੱਚਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸੁਣਨ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਤਾਂ ਠੀਕ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਪਰ ਦਿਮਾਗ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਠੀਕ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਪ੍ਰੋਸੈਸ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ।
ਇਸਦਾ ਸਿੱਧਾ ਅਸਰ behavior ’ਤੇ ਪੈਂਦਾ ਹੈ।

ਉਦਾਹਰਨ ਲਈ — ਕਲਾਸ ਵਿੱਚ ਅਧਿਆਪਕ ਬੋਲ ਰਹੇ ਹਨ।
ਇੱਕ ਆਮ ਬੱਚੇ ਦਾ ਦਿਮਾਗ ਅਧਿਆਪਕ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ’ਤੇ ਧਿਆਨ ਕੇਂਦ੍ਰਿਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਬਾਕੀ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਫਿਲਟਰ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।ਪਰ ਕੁਝ ਬੱਚਿਆਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਫਿਲਟਰਿੰਗ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ।ਦਿਮਾਗ ਵਿੱਚ ਇਕੱਠੇ ਇਹ ਸਾਰੀਆਂ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਦਾਖਲ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ:
• ਫੈਨ ਦੀ ਆਵਾਜ਼
• ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਹਿਲਜੁਲ
• ਬਾਹਰ ਦੀ ਟ੍ਰੈਫਿਕ
• ਕੁਰਸੀਆਂ ਦੀ ਖੜਕ

ਇਸ ਨਾਲ ਦਿਮਾਗ overload ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।Sensory Overload ਕੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ?
ਜਦੋਂ ਦਿਮਾਗ ਇੱਕ ਸਮੇਂ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ sensory ਜਾਣਕਾਰੀ ਪ੍ਰੋਸੈਸ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ ਤਾਂ nervous system stress ਦੀ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਚਲਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਇਸ ਹਾਲਤ ਨੂੰ sensory overload ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।ਇਸ ਵੇਲੇ ਬੱਚਿਆਂ ਵਿੱਚ

ਇਹ ਲੱਛਣ ਵੇਖੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ:
• ਕੰਨਾਂ ’ਤੇ ਹੱਥ ਰੱਖਣਾ
• ਗੁੱਸਾ ਜਾਂ meltdown
• ਧਿਆਨ ਨਾ ਲੱਗਣਾ
• ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਤੋਂ ਡਰਨਾ
• ਕੁਝ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਬਿਲਕੁਲ ਬਰਦਾਸ਼ਤ ਨਾ ਕਰ ਸਕਣਾ
ਕਈ ਵਾਰ ਮਾਪੇ ਜਾਂ ਅਧਿਆਪਕ ਇਸਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ behavior problem ਸਮਝ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।ਪਰ ਕਈ ਵਾਰ ਇਹ ਸਮੱਸਿਆ auditory system ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
Autism ਅਤੇ Auditory Sensitivity
Autism ਵਿੱਚ auditory sensitivity ਇੱਕ ਆਮ ਗੱਲ ਹੈ।
ਕਈ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਇਹ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਬਹੁਤ ਤੀਖੀਆਂ ਮਹਿਸੂਸ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ:
• ਵੈਕਿਊਮ ਕਲੀਨਰ
• ਮਿਕਸਰ
• ਸਕੂਲ ਬੈਲ
• ਭੀੜ
ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਕੁਝ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਆਮ ਗੱਲਬਾਤ ਵੀ ਠੀਕ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਸਮਝ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੀ।ਇਸ ਨਾਲ ਉਹਨਾਂ ਦੀ language development ਅਤੇ social interaction ’ਤੇ ਵੀ ਅਸਰ ਪੈਂਦਾ ਹੈ।Hearing ਅਤੇ Behavior ਦਾ ਸੰਬੰਧਪਿਛਲੇ ਕਈ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਗੱਲ ਸਾਹਮਣੇ ਆਈ ਹੈ ਕਿ ਬੱਚੇ ਦਾ behavior ਕਈ ਵਾਰ ਉਸਦੇ hearing system ਨਾਲ ਗਹਿਰਾਈ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

ਜਦੋਂ auditory system ਠੀਕ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਕੰਮ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ ਤਾਂ ਬੱਚਾ:

ਚਿੜਚਿੜਾ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ
ਧਿਆਨ ਨਹੀਂ ਲਗਾ ਸਕਦਾ
instructions follow ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ
ਇਸ ਕਰਕੇ ਕਈ ਵਾਰ behavior therapy ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ sensory systems ਨੂੰ ਸਮਝਣਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
Auditory System ਅਤੇ Nervous System
Auditory system ਸਿੱਧਾ brainstem ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
Brainstem ਸਰੀਰ ਦੀਆਂ ਬੁਨਿਆਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆਵਾਂ ਨੂੰ ਨਿਯੰਤਰਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ:
• alertness
• attention
• emotional response
• stress response
ਇਸ ਕਰਕੇ auditory imbalance ਸਿਰਫ਼ ਸੁਣਨ ਦੀ ਸਮੱਸਿਆ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ, ਇਹ ਪੂਰੇ nervous system ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹੈ।
Auditory Integration Training ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ
Auditory Integration Training ਦਾ ਮੂਲ ਉਦੇਸ਼ auditory system ਨੂੰ ਸੰਤੁਲਿਤ ਕਰਨਾ ਹੈ।
ਇਸ ਵਿੱਚ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਖਾਸ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ modified music ਸੁਣਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਜੋ ਵੱਖ-ਵੱਖ frequencies ਵਿੱਚ filter ਕੀਤੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਇਸ ਨਾਲ ਦਿਮਾਗ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਨਵੇਂ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਪ੍ਰੋਸੈਸ ਕਰਨਾ ਸਿੱਖਦਾ ਹੈ।
Baba Farid Center for Special Children ਵਿੱਚ ਇਹ ਥੈਰੇਪੀ 2008 ਤੋਂ ਲਗਾਤਾਰ ਕੀਤੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ।
ਇੱਥੇ Berard Auditory Integration Training machine ਵਰਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਜੋ Dr. Carin Smit ਵੱਲੋਂ ਤੋਹਫ਼ੇ ਵਜੋਂ Baba Farid Center for Special Children ਨੂੰ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ।
ਇਹ ਮਸ਼ੀਨ Berard AIT protocol ਅਨੁਸਾਰ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਦੀ ਟ੍ਰੇਨਿੰਗ Berard AIT International ਦੇ ਮਾਪਦੰਡਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।
Baba Farid Center ਦਾ 12 ਦਿਨ ਦਾ Protocol
Baba Farid Center for Special Children ਵਿੱਚ Auditory Integration Training ਦਾ ਇੱਕ ਸਪਸ਼ਟ protocol ਫੋਲੋ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਇਸ ਵਿੱਚ ਬੱਚਾ:
12 ਦਿਨ ਤੱਕ ਲਗਾਤਾਰ center ਆਉਂਦਾ ਹੈ।
ਹਰ ਦਿਨ:
ਦੋ session ਹੁੰਦੇ ਹਨ
ਹਰ session ਲਗਭਗ 30 ਮਿੰਟ ਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ
ਇਸ ਦੌਰਾਨ ਬੱਚਾ specially filtered music ਸੁਣਦਾ ਹੈ।
ਕਈ ਮਾਪਿਆਂ ਦੇ ਅਨੁਭਵ ਵਿੱਚ ਇਹ ਵੇਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਕੁਝ ਬੱਚਿਆਂ ਵਿੱਚ ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ:
• ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਸੁਧਾਰ
• communication ਵਿੱਚ ਸੁਧਾਰ
• anxiety ਵਿੱਚ ਕਮੀ
• sound sensitivity ਵਿੱਚ ਘਟਾਅ
ਵੇਖਣ ਨੂੰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।
ਇੱਕ ਛੋਟਾ ਉਦਾਹਰਨ
ਕਈ ਵਾਰ ਮਾਪੇ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਬੱਚਾ ਪਹਿਲਾਂ:
ਸਕੂਲ ਬੈਲ ਤੋਂ ਡਰ ਜਾਂਦਾ ਸੀ
ਵੈਕਿਊਮ ਕਲੀਨਰ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਨਹੀਂ ਸਹਾਰਦਾ ਸੀ
ਭੀੜ ਵਾਲੀ ਜਗ੍ਹਾ ’ਤੇ meltdown ਕਰ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਪਰ therapy ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ nervous system ਸ਼ਾਂਤ ਹੋਣ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਬੱਚਾ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਬਿਹਤਰ ਢੰਗ ਨਾਲ ਬਰਦਾਸ਼ਤ ਕਰਨ ਲੱਗਦਾ ਹੈ।
Dt. Pritpal Singh
MSc Food and Nutrition
Auditory Integration Training Practitioner
BCST Therapist
Somatic Experiencing Practitioner
DAP
📞 9888914655

11/03/2026

ਆਟਿਜ਼ਮ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਬਾਰੇ ਮੇਰਾ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ
23 ਸਾਲਾਂ ਦੀ practice ਤੋਂ ਬਣੀ ਇੱਕ holistic ਸਮਝ
ਪਿਛਲੇ ਛੱਬੀ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ special children ਨਾਲ ਕੰਮ ਕਰਦਿਆਂ ਮੇਰੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆਟਿਜ਼ਮ ਬਾਰੇ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸਵਾਲ ਬਾਰ-ਬਾਰ ਆਇਆ ਹੈ। ਕੀ autism ਸਿਰਫ ਦਿਮਾਗ ਦੀ ਇੱਕ neurological condition ਹੈ, ਜਾਂ ਇਹ ਮਨੁੱਖੀ ਸਰੀਰ ਦੇ ਕਈ biological systems ਦੇ interaction ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਤਸਵੀਰ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ?
ਪੁਰਾਣੀ medical understanding ਵਿੱਚ ਆਟਿਜ਼ਮ ਨੂੰ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ‘ਤੇ brain development ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਇੱਕ condition ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਇਸ ਵਿੱਚ communication difficulties, social interaction challenges ਅਤੇ repetitive behaviors ਨੂੰ ਮੁੱਖ symptoms ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ understanding ਕੁਝ ਹੱਦ ਤੱਕ ਸਹੀ ਹੈ, ਪਰ ਮੇਰੇ ਤਜਰਬੇ ਅਨੁਸਾਰ ਇਹ ਪੂਰੀ ਤਸਵੀਰ ਨਹੀਂ ਦਿਖਾਉਂਦੀ।
ਜਦੋਂ autism ਵਾਲੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਨਾਲ observe ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਕਈ ਵਾਰ ਸਿਰਫ behavioral differences ਹੀ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ physiological patterns ਵੀ ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਕੁਝ ਬੱਚਿਆਂ ਵਿੱਚ digestive disturbances, food sensitivities, immune reactions, sleep disturbances ਅਤੇ sensory regulation difficulties ਵੀ ਵੇਖੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ observations ਇਸ ਗੱਲ ਵੱਲ ਇਸ਼ਾਰਾ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ ਕਿ autism ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਲਈ ਸਾਨੂੰ ਦਿਮਾਗ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਵੀ ਦੇਖਣਾ ਪਵੇਗਾ।
ਮਨੁੱਖੀ ਸਰੀਰ ਇੱਕ interconnected biological system ਹੈ। brain, immune system, metabolism ਅਤੇ digestive system ਇਕੱਠੇ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਜੇ ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕਿਸੇ ਇੱਕ system ਵਿੱਚ imbalance ਆ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਉਸਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਹੋਰ systems ਉੱਤੇ ਵੀ ਪੈ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਸੇ ਕਾਰਨ neurological development ਨੂੰ ਵੀ broader biological context ਵਿੱਚ ਸਮਝਣ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ।
ਮੇਰੇ ਤਜਰਬੇ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ factor gut-brain connection ਹੈ। digestive system ਸਿਰਫ ਖਾਣਾ ਹਜ਼ਮ ਕਰਨ ਲਈ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਇਹ immune system, metabolism ਅਤੇ nervous system ਨਾਲ ਵੀ ਗਹਿਰਾ ਸੰਬੰਧ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। human gut ਵਿੱਚ trillions microorganisms ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ ਜੋ collectively microbiome ਕਹੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ microbes digestion, nutrient absorption ਅਤੇ immune regulation ਵਿੱਚ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਉਂਦੇ ਹਨ।
ਜੇ digestive system ਵਿੱਚ microbial imbalance ਹੋ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਇਸਦਾ ਅਸਰ ਸਰੀਰ ਦੇ ਹੋਰ systems ਉੱਤੇ ਵੀ ਪੈ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਸੇ ਕਾਰਨ ਹੁਣ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਵਿੱਚ gut health ਅਤੇ neurological development ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਸੰਭਾਵਿਤ connection ਉੱਤੇ ਕਾਫ਼ੀ research ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ।
ਇਸਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ metabolism ਅਤੇ nutrition ਵੀ brain development ਵਿੱਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਉਂਦੇ ਹਨ। brain body ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ energy-demanding organ ਹੈ। neurons ਨੂੰ continuous energy supply ਦੀ ਲੋੜ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। cellular metabolism, mitochondrial function ਅਤੇ nutrient availability nervous system function ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ।
ਇੱਕ ਹੋਰ factor ਜਿਸਨੂੰ ਅਕਸਰ overlook ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਉਹ ਹੈ body ਦਾ detoxification system। human body toxins ਨੂੰ eliminate ਕਰਨ ਲਈ liver, kidneys ਅਤੇ metabolic pathways ਵਰਤਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਇਹ detoxification pathways overload ਹੋ ਜਾਣ ਤਾਂ body chemistry ਵਿੱਚ imbalance ਆ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਹ imbalance nervous system function ਨੂੰ ਵੀ influence ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਇਹ ਸਾਰੇ factors — digestion, metabolism, immune regulation ਅਤੇ brain function — ਇਕ-ਦੂਜੇ ਨਾਲ interconnected ਹਨ। ਇਸ ਲਈ autism ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਲਈ ਇੱਕ holistic ਅਤੇ systems-based perspective ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ।
ਪਿਛਲੇ ਕਈ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ Punjab ਵਿੱਚ Baba Farid Center for Special Children ਵਿੱਚ special children ਨਾਲ ਕੰਮ ਕਰਦਿਆਂ ਅਸੀਂ ਇੱਕ multidisciplinary model follow ਕਰਦੇ ਹਾਂ। ਸਾਡਾ ਮੰਨਣਾ ਹੈ ਕਿ developmental challenges ਵਾਲੇ ਬੱਚਿਆਂ ਲਈ ਇੱਕ single therapy ਕਾਫ਼ੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ। ਬੱਚੇ ਦੀ development ਨੂੰ support ਕਰਨ ਲਈ ਕਈ approaches ਨੂੰ ਇਕੱਠੇ ਵਰਤਣਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ।
ਇਸ holistic model ਵਿੱਚ functional nutrition protocols, neurotherapy, biodynamic craniosacral therapy, deep tissue massage, speech therapy, occupational therapy, auditory integration training, special education, applied behavior analysis (ABA), MNRI reflex integration ਅਤੇ ਹੋਰ supportive therapies ਨੂੰ integrate ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।
ਇਸ approach ਦਾ goal ਸਿਰਫ symptoms ਨੂੰ manage ਕਰਨਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਸਾਡੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਇਹ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਬੱਚੇ ਦੀ neurological development, sensory regulation ਅਤੇ functional independence ਨੂੰ support ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ। ਇਸਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ parents ਦੀ education ਵੀ ਬਹੁਤ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ family environment ਬੱਚੇ ਦੀ growth ਵਿੱਚ central role play ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਮੇਰੇ ਅਨੁਸਾਰ autism ਇੱਕ complex condition ਹੈ ਜਿਸਨੂੰ ਇੱਕ single cause ਨਾਲ explain ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ। ਇਸਨੂੰ ਸਮਝਣ ਲਈ brain, body ਅਤੇ environment ਤਿੰਨਾਂ ਨੂੰ ਇਕੱਠੇ ਵੇਖਣਾ ਪਵੇਗਾ। ਜਿਵੇਂ-ਜਿਵੇਂ science ਅੱਗੇ ਵਧ ਰਹੀ ਹੈ, ਇਹ ਸਮਝ ਹੋਰ ਵੀ ਸਪਸ਼ਟ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ ਕਿ human biology ਇੱਕ interconnected network ਹੈ।
ਭਵਿੱਖ ਦੀ research ਸ਼ਾਇਦ ਸਾਨੂੰ ਇਹ ਹੋਰ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਮਝਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰੇਗੀ ਕਿ human body ਦੇ ਇਹ interconnected systems neurological development ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਪਰ ਇੱਕ ਗੱਲ ਸਪਸ਼ਟ ਹੈ — autism ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਲਈ ਸਾਨੂੰ narrow definitions ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਵਧ ਕੇ ਇੱਕ holistic ਅਤੇ integrated perspective ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ।
Author
Pritpal Singh
Dietitian & Functional Nutrition Practitioner
Baba Farid Center for Special Children
Punjab, India

07/03/2026

https://youtu.be/GA74XlXmXL4?si=qo49hNx8keMIINCo

RItesh Lakhi Unplugged is a venture sustained and managed by Ritesh Lakhi. Join this channel to get access to perks:https://www.youtube.com/channel/UCLEsbfwK...

06/02/2026

I got over 1,000 reactions on my posts last week! Thanks everyone for your support! 🎉

01/02/2026

01/02/2026

25/01/2026

ਆਟੀਜਮ ਇੱਕ ਭਿਆਨਕ ਬੀਮਾਰੀ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਰਹੀ ਹੈ। ਨਵੇਂ ਆਕੜਿਆਂ ਮੁਤਾਬਕ 2050 ਤੱਕ ਹਰ ਤੀਸਰੇ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਇਹ ਦਿਮਾਗੀ ਸਮੱਸਿਆ ਹੋਵੇਗੀ।
ਪੂਰੀ ਦੁਨੀਆਂ ਇਸਦੇ ਇਲਾਜ ਲਈ ਦੋ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਇੱਕ ਸਕੂਲ ਆਫ ਥਾਟ ਦੇ ਕਹਿਣ ਮੁਤਾਬਕ ਇਹ ਮਾਨਸਿਕ ਵਿਕਾਸ ਹੈ ਕਾਰਣ ਭਾਵੇਂ ਕੋਈ ਵੀ ਹੋਵੇ ਜੀਨੈਟਿਕ ਜਾਂ ਦਿਮਾਗੀ ਸੰਰਚਨਾ। ਇਸਨੂੰ ਟਰੇਂਡ ਹੀ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹੈ ਠੀਕ ਨਹੀਂ।
ਦੂਸਰਾ ਵਰਗ ਕਹਿ ਰਿਹਾ ਕਿ ਇਹ ਦਿਮਾਗ ਵਿੱਚ ਚੱਲਣ ਵਾਲੀ ਰਸਾਇਣਕ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆਵਾਂ ਦਾ ਵਿਗਾੜ ਹੈ। ਅਗਰ ਤੁਸੀਂ ਇਸਨੂੰ ਸਮਝ ਕੇ ਠੀਕ ਕਰਦੇ ਹੋ ਤਾਂ ਕਾਫੀ ਹੱਦ ਤੱਕ ਇਲਾਜ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹੈ। ਭਾਵੇਂ ਹਰ ਇੱਕ ਬੱਚਾ ਵੱਖਰਾ ਪਰ ਉਸਦਾ ਇਲਾਜ ਵੀ ਵੱਖਰਾ ਵੱਖਰਾ ਹੋਵੇਗਾ। ਸਭ ਤੋਂ ਜਰੂਰੀ ਹੈ ਉਸਦੀ ਖੁਰਾਕ ਲੜੀ ਨੂੰ ਸਮਝਣਾ ।
ਏਸ ਵਕਤ ਪੂਰੀ ਦੁਨੀਆਂ ਵਿੱਚ 13 ਪ੍ਕਾਰ ਦੀਆਂ ਇਹਨਾਂ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀਆਂ ਖੁਰਾਕਾਂ ਪ੍ਚਲਿਤ ਹਨ, ਪਰ ਹਰ ਬੱਚੇ ਲਈ ਉਸਦੀ ਸਮੱਸਿਆ ਮੁਤਾਬਕ ਹੀ ਪ੍ਰਯੋਗ ਕੀਤੀ ਜਾਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਅਸੀ 21 ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਇਹਨਾਂ ਖੁਰਾਕਾਂ ਤੇ ਹੀ ਗੱਲ ਕਰ ਰਹੇ ਹਾਂ, ਇੱਕ ਵਕਤ ਸੀ ਜਦ ਭਾਰਤ ਦਾ ਮੈਡੀਕਲ ਜਗਤ ਏਸ ਗੱਲ ਨੂੰ ਸਿਰੇ ਤੋਂ ਹੀ ਨਕਾਰ ਰਿਹਾ ਸੀ ਕਿ ਖੁਰਾਕ ਦਾ ਕੋਈ ਪ੍ਭਾਵ ਨਹੀ ਪਰ ਸਾਡੇ ਵਰਗੇ ਕਿੰਨੇ ਹੀ ਹੋਰ ਖੁਰਾਕ ਮਾਹਿਰਾਂ ਦੀ ਅਥਕ ਮਿਹਨਤ ਸਦਕਾ ਹੁਣ ਮੈਡੀਕਲ ਜਗਤ ਇਸ ਗੱਲ ਵੱਲ ਮੁੜਿਆ ਹੈ ਕਿ ਖੁਰਾਕ ਦਾ ਆਟੀਜਮ ਦੇ ਇਲਾਜ ਵਿੱਚ ਅਹਿਮ ਯੋਗਦਾਨ ਹੈ।
ਅਸੀਂ ਗੱਲ ਨੂੰ ਹੋਰ ਅੱਗੇ ਵਧਾਉਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਾਂ । ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਮਾ ਬਾਪ ਨੂੰ ਹੀ ਟਰੇਂਡ ਕਰਨ ਲਈ ਲਗਾਤਾਰ ਵਰਕਸ਼ਾਪ ਲਗਾ ਕਿ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਡਰ, ਸ਼ਿਕਵੇ ਅਤੇ ਸ਼ੱਕ ਨੂੰ ਗਹਿਰਾਈ ਨਾਲ ਦੂਰ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ।
ਮੇਰਾ ਤੁਹਾਡੇ ਨਾਲ ਵਾਅਦਾ ਹੈੈ ਕਿ ਮੈਂ ਕੋਈ ਪ੍ਰੋਡਕਟ ਨਹੀਂ ਵੇਚਣਾ, ਨਾ ਹਾ ਤੁਹਾਨੂੰ ਡਰਾਉਣਾ ਹੈ ਸਗੋ ਤੁਹਾਡੇ ਡਰ ਨੂੰ ਆਸਾਨੀ ਚ ਬਦਲਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਾਂਗੇ ਕਿ ਕਿੰਨਾ ਸੋਖਾ ਹੈ ਇਹ।
ਇਸ ਵਾਰ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਮੇਰੇ ਸਹਿਯੋਗੀ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨੀ ਮਿਸ ਤਾਰੀਨੀ ਜੈਨ ਵੀ ਹੋਵੇਗੀ। ਜੋ ਮਾ ਬਾਪ ਦੇ ਸਟਰੈਸ ਦਾ ਬੱਚਿਆਂ ਉਪਰ ਕੀ ਪ੍ਭਾਵ ਹੈ ਇਸ ਤੇ ਵੀ ਗੱਲ ਕਰੇਗੀ।
ਤੁਹਾਡੇ ਤੋਂ ਉਮੀਦ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਇਸਨੂੰ ਜਿਆਦਾ ਤੋਂ ਜਿਆਦਾ ਸ਼ੇਅਰ ਕਰੋ ਤੇ ਖੁਦ ਵੀ ਪਹੁੰਚੇ

24/01/2026

I got over 50 reactions on my posts last week! Thanks everyone for your support! 🎉