31/01/2026
အပိုင်း(၂)
"ရိုဟင်ဂျာဆိုများ၏ လုပ်ဇာတ်များနှင့် သမိုင်းဖြစ်ရပ်များ"
----------------------------------------------------------------------------------------
"ရိုဟင်ဂျာဆိုများ၏ လုပ်ဇာတ်များနှင့် သမိုင်းဖြစ်ရပ်များ"
ဒေါက်တာအေးချမ်း (ရက္ခဝံသ၊ ရက္ခိတ)
ပါမောက္ခ၊ ခန်းဒါး နိုင်ငံတကာလေ့လာရေးတက္ကသိုလ်၊ ဂျပန်နိုင်ငံ၊ ၏ စာအုပ်မှ အခန်း(၁)ကို ကူးယူဖော် ပြအပ်ပါသည်။
-------------------------------------------------------
ဘာသာရေးနှင့် ဇာတိမြေ
---------------------------------------
အေဒီ ၈ ရာစုအထိ ရောက်ရှိလာသော ကုန်သည်များတွင် ပါရှန်းနှင့် အာရပ်တို့မှာ အများဆုံးဖြစ်သော်လည်း၊ သူတို့တို့အားလုံးကား မူဆလင်များ မဟုတ်ကြပါ။ ၎င်းတို့ထဲတွင် ခရစ်ယာန်၊ ရေဝတီနှင့် ဇိုရိုစတာ (Zoroastrian) ဘာသာဝင်များလည်း အမြောက်အမြား ပါဝင်ကြသည်။ သူတို့၏ ဇာတိမြေမှာလည်း ယီမင်၊ အိုမန်နှင့် ဟာဒရာမောတ်(Hadramawt) အရပ်ဒေသများ ဖြစ်ကြသည်”ဟူ၍ ဖော်ပြထားပါသည်။
သို့ဖြစ်လျှင် အနှီသင်္ဘောပျက်ပုံပြင်ကို ပြောဆိုသူများသည် အဘယ်ကြောင့် မူဆလင်အာရပ် တို့၏ သင်္ဘောများကိုသာ ရခိုင်ကမ်းခြေ၌ ပျက်ခိုင်းရပါသနည်း? ဤသည်မှာ စဉ်းစားစရာပင် ဖြစ်တော့သည်။
အခြေချနေထိုင်မှု သမိုင်းအမှန်
------------------------------------------
ပုံပြင်ဆရာများက အာရပ်ကုန်သည်များသည် အေဒီ ၈ ရာစုကပင် အရှေ့တောင်အာရှတွင် အခြေချနေထိုင်ခဲ့ကြောင်း၊ တိုင်းရင်းသားများနှင့် အကြောင်းပါ၍ အစ္စလာမ်သာသနာ သက်ဝင်ယုံကြည်စေခဲ့ကြောင်း, အစ္စလမ်လူနေမှုဘဝကို ထူထောင်နိုင်ခဲ့ကြကြောင်း ရေးသားကြသော်လည်း၊ စမ္ပနိုင်ငံ( ဗီယက်နမ်တောင်ပိုင်း)နှင့်စူမတြာတွင်သာ တိုင်းရင်းသားများနှင့် အနည်းအကျဉ်းသာ လက်ထပ်ပေါင်းသင်းခဲ့သော်လည်း လူ့အဖွဲ့အစည်းအတွင်း ရောနှောနေထိုင်လေ့မရှိကြောင်း ဗြိတိသျှ သမိုင်းပညာရှင် ဒီဂျီအီးဟော (D.G.E. Hall) က ရေးသား၏။
ခိုင်လုံသော အထောက်အထားများကို ကိုးကား၍ ဆိုပါမည်။ အာရပ်လူမျိုးများ အရှေ့တောင်အာရှသို့ အခြေချပြောင်းရွှေ့နေထိုင်ခြင်းမှာ လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၂၀၀ ဝန်းကျင် သို့မဟုတ် (၁၈ ရာစုနှောင်းပိုင်းနှင့် ၁၉ ရာစု) တွင်မှ စတင်ခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။
• ယနေ့ စင်ကာပူမြို့နှင့် အင်ဒိုနီးရှားပြည်ရှိ အာချေးပြည်နယ်၊ စူမတြာတောင်ပိုင်းရှိ ပါလန်းဘန်းမြို့နှင့် ဂျာဗားကျွန်းရှိ ဆူရာဘာယာမြို့များတွင် လမ်းလျှောက်သွားလျှင် ဘဟာဆာအင်ဒိုနီးရှားစကားတွင် အာရပ်ဘာသာဝေါဟာရကို ညှပ်ပြီး ပြောလေ့ရှိသော အရှေ့အလယ်ပိုင်းနွယ်ဖွား ရုပ်သဏ္ဍန်ရှိသူများကို တွေ့ရတတ်ပါသည်။
အာရပ်မှတ်တမ်းများနှင့် ဝေသာလီခေတ် သမိုင်းအမှန်
--------------------------------------------------------------
သူတို့တို့နှင့် စကားပြောကြည့်လျှင် ၎င်းတို့သည် ဘိုးဘွားများလက်ထက်ကတည်းက အင်ဒိုနီးရှားတွင် လာရောက်အခြေစိုက်ခဲ့ကြသော အာရပ်နွယ်ဖွားများဖြစ်ကြောင်း၊ မျိုးရိုးအားဖြင့် မည်သို့ ခေါ်ကြောင်း၊ နှစ်ပေါင်းမည်မျှ ကြာခဲ့ပြီဖြစ်ကြောင်း၊ သူတို့၏ ဘိုးဘွားများ၏ ဇာတိမြေမှာ အာရေဗျကျွန်းဆွယ်တောင်ပိုင်းရှိ ယခု ယီမင်နိုင်ငံ (Yemen)၊ ဟာဒရာမော့ (Hadramawt) ဒေသဖြစ်ကြောင်း ဂုဏ်ယူဝင့်ကြွားစွာ ရှင်းပြကြပါလိမ့်မည်။ ထိုသူတို့မှတစ်ပါး အရှေ့တောင်အာရှတွင် အာရပ်လူမျိုးများ အခြေချနေထိုင်ခဲ့သည့် သမိုင်းဝင်မှတ်တမ်း မရှိပါ။
အာရပ်ရေကြောင်းပြ (မာလိန်မှူး) တို့၏ မှတ်တမ်းများ
--------------------------------------------------------------
အာရပ်သင်္ဘော မာလိန်မှူး (Pilots) ဆိုသူတို့သည် ရောက်လေရာတွင် မူဆလင်မြို့ရွာများအကြောင်းကို မှတ်တမ်းတင်လေ့ရှိကြသည်။ ထိုမူဆလင်တို့၏ ကွဲပြားသော အကျင့်စရိုက်များကိုလည်း ပေါ်လွင်အောင် ရေးမှတ်လေ့ရှိသည်။ ဥပမာ- အိဗ်မ်မာဂျစ် (Ibn Majid) သည် မလက္ကာရှိ မူဆလင်တို့၏ လူနေမှုဓလေ့ထုံးစံများကို ပြင်းပြင်းထန်ထန် ဝေဖန်ရှုတ်ချပြီး ရေးမှတ်သွားခဲ့သည်။
ရခိုင်ပြည်တွင် အခြေစိုက်သည်ဆိုသော အာရပ်လူမျိုးများအကြောင်းကို အာရပ်မှတ်တမ်းများတွင် လိုက်ရှာကြည့်သောအခါ-
• အာရပ်မာလိန်မှူးတို့သည် အိန္ဒိယသမုဒ္ဒရာကို ဖြတ်၍ အရှေ့တောင်အာရှသို့ ရွက်လွှင့်လာလျှင် စစ်တကောင်းမြို့ အကြောင်းကို စုံစုံလင်လင် မှတ်တမ်းတင်ပြီးနောက် မလေးကျွန်းဆွယ်သို့ ရောက်သည်အထိ မည်သည့်မြို့ရွာအကြောင်းကိုမျှ ဟုတ်တိပတ်တိ မှတ်တမ်းမတင်ခဲ့ကြတော့ချေ။
၁၅ ရာစုအလယ် ရခိုင်ပြည်အကြောင်းကို သမန်ကာရှန်ကာ ရေးမှတ်သွားသူ အာရပ်မာလိန်မှူး နှစ်ဦးသာရှိ၏။ အိဗင်မာဂျစ် နှင့် ဆူလေမန် တို့ ဖြစ်ကြသည်။ ၎င်းတို့နှစ်ဦးစလုံးက ရခိုင်ပြည်၏ မြို့တော်သို့သွားရာ ရေလမ်းမှာ ကျောက်ဆောင်ထူပြော၍ ရေကြောင်း ရှုပ်ထွေးကြောင်းကိုသာ ရေးသားထားခဲ့ကြလေသည်။ ဤအချက်သည်ပင်လျှင် တစ်ဆင့်စကားကို မှတ်တမ်းတင်သွား ခြင်းဖြစ်ကြောင်း ထင်ရှားသည်။ သို့ဖြစ်ရာ ရခိုင်မင်းနိုင်ငံခေတ်တွင် အာရပ်တို့နှင့် ဆက်ဆံရေးရှိခဲ့သည်ဟု လည်းကောင်း၊ အာရပ်တို့ တွင်ကျယ်နေကြသော ရေကြောင်းကုန်သွယ်ရေးနှင့် ရခိုင်ပြည် ချိတ်ဆက်မိခဲ့သည်ဟုပင် ကောက်ချက်ချရန် အလွန်ခဲယဉ်းပေသည်။
ဝေသာလီမြို့ဟောင်းနှင့် ရှေးဟောင်းသုတေသန
--------------------------------------------------------
ဝေသာလီ (Vesali) ကား အေဒီ ၁၀ ရာစုနှောင်းပိုင်းတွင် ပျက်စီးခဲ့ဟန်တူသည်။ ဝေသာလီပျက်ခြင်းသည် ဧရာဝတီမြစ်ဝှမ်းသို့ မြန်မာတို့ ဝင်ရောက်လာခြင်းနှင့် ဆက်စပ်မှုရှိနိုင်သည်ဟု တခါက စာတမ်းတစ်စောင် ကျွန်တော် ရေးသားခဲ့ဖူးပါသည်။ သင်္ဘောပျက်ပုံပြင်ဆရာများသည် ထိုစာတမ်းကို ဆုပ်ကိုင်၍ မိမိတို့အလိုကျ ကောက်ချက်ချခဲ့ဘူးကြသည်။
၎င်းတို့က ဝေသာလီတွင် မူဆလင်များ စတင်နေထိုင်ခဲ့ပြီဖြစ်ကြောင်း အဓမ္မကောက်ချက် ဆွဲယူကြလေသည်။ သို့သော် ယခုအခါ ဝေသာလီမြို့ဟောင်း ကို ရှေးဟောင်းသုတေသန ဦးစီးဌာနမှ တူးဖော်ပြီးဖြစ်ရာ-
• အစ္စလာမ်ဘာသာ ထွန်းကားခဲ့ကြောင်း သက်သေခံ အထောက်အထား တစ်စုံတစ်ရာမျှ မတွေ့ရှိရကြောင်း ကွယ်လွန်သူ ခေါင်းဆောင်ကြီး အဗ္ဗဒူလ်ဂါးဖား သိခွင့်မရသွားရှာပေ။ သူ၏ နောက်လိုက်များမှာကား သိသော်လည်း မသိကျိုးကျွံ ပြုနေကြပေလိမ့်မည်။
(ခ) မွတ်စလင်ကမ္ဘာနှင့် ရေကြောင်းကုန်သွယ်မှု
--------------------------------------------------
မြောက်ဦးခေတ် ရခိုင်ပြည်၏ ကြွယ်ဝချမ်းသာပုံကို ဥရောပတိုက်သားများ၏ ခရီးသွားမှတ်တမ်းများတွင် မှတ်တမ်းတင်ရှိသည်ကို အထူးတလည် တင်ပြရန်လိုမည် မဟုတ်ချေ။ တြိပူရနယ်မှ မော်တင်စွန်းအထိ ဘင်္ဂလားပင်လယ်အော်၏ အရှေ့ဘက်ကမ်းခြေတစ်လျှောက်လုံးကို စိုးမိုးထားနိုင်ခဲ့သည်ဖြစ်ရာ အိန္ဒိယသမုဒ္ဒရာ ရေကြောင်းကူးသန်းရောင်ဝေမှုအပေါ် အကျိုးအမြတ် ဖြစ်ထွန်းနေခြင်းမှာ အံ့သြဖွယ်ရာ မဟုတ်ခဲ့ပါ။
ရခိုင်သမိုင်းကို လေ့လာသူများအနေဖြင့် အေဒီ ၁၆ နှင့် ၁၇ ရာစုအတွင်း ထိုသို့သော မင်းနိုင်ံငယ်တစ်ခုက တဟုန်ထိုး ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်လာရခြင်း အကြောင်းအရင်းများသည် ၁၇ ရာစုနှောင်းပိုင်းနှင့် ၁၈ ရာစုအတွင်း တဟုန်ထိုး ပြန်လည်ကျဆင်းသွားရသည့်အကြောင်းများနှင့် ဆက်စပ်နေကြောင်း အခိုင်အမာ သုံးသပ်မိနိုင်ကြပေလိမ့်မည်။
ရေကြောင်းကုန်သွယ်မှု အလှည့်အပြောင်း
-------------------------------------------------------
အိန္ဒိယသမုဒ္ဒရာ ကုန်သွယ်ရေးတွင် အေဒီ ၁၅၁၁ ခုနှစ်၌ ပေါ်တူဂီတို့ မလက္ကာ (Malacca) ကို သိမ်းယူခြင်းသည် အာရှရေကြောင်း ကုန်သွယ်ရေး၏ ခေတ်တစ်ခုကို စတင်ပြီး၊ ၁၆၄၄ ခုနှစ်တွင် ဒတ်ခ်ျ (Dutch) တို့က ပေါ်တူဂီတို့ထံမှ မလက္ကာကို ပြန်လည်သိမ်းယူခြင်းသည် ထိုခေတ်ကို အဆုံးသတ်စေခဲ့သည်။ အကြမ်းဖျင်းအားဖြင့် ပြောရသော် ထိုရာစုနှစ်တစ်ခုခွဲခန့်သည် ရခိုင်ပြည်အား ကြွယ်ဝချမ်းသာသော ခေတ်တစ်ခုဆီသို့ ပို့ဆောင်ပေးခဲ့လေသည်။
ပေါ်တူဂီတို့၏ ကုန်သန်းရောင်းဝယ်ရေးမူဝါဒသည် ဆိပ်ကမ်းကုန်သန်းရောင်းဝယ်ရေးအပေါ် အခြေပြု၏။ ကျွန်းပိုင်း အရှေ့တောင်အာရှ၏ ဆိပ်ကမ်းအခြေပြု နိုင်ငံငယ်လေးများနှင့် ကုန်သန်းရောင်းဝယ်ကြသည်။ ဤကာလတွင် ရခိုင်ပြည်သည် လယ်ယာစိုက်ပျိုးရေးနှင့် တွဲဖက်၍ ရေကြောင်းကုန်သန်းရောင်းဝယ်မှုအပေါ် အခြေခံသော နိုင်ငံတစ်ခုအဖြစ် ပြောင်းလဲ ရပ်တည်လာခဲ့သည်။
ဘာသာရေးနှင့် ဟင်းခတ်အမွှေးအကြိုင် ကုန်သွယ်မှု
------------------------------------------------------------
အစ္စလာမ်ဘာသာဝင်များဖြစ်ကြသော မလေးနှင့် စုမတြကျွန်းသားများသည် မလက္ကာကဲ့သို့သော မူဆလင်နိုင်ငံကို ဘာသာရေးအယူဝါမတူသော ပေါ်တူဂီတို့က သိမ်းပိုက်လိုက်သည်ကို မနှစ်မြို့ကြပေ။ ထို့ပြင်လည်း ဘုရားသခင်က ထိုဟင်းခတ်အမွှေးအကြိုင်တို့ကို မိမိတို့အား ကောင်းချီးပေးခြင်းမျှသာ ဖြစ်ကြောင်း ယုံကြည်ကြသည်။ ၁၆ ရာစုဆန်းတွင် ကျွန်းပိုင်း အရှေ့တောင်အာရှသားတို့ ခံယူထားကြပုံကို ပေါ်တူဂီခရီးသွား တောင်မေပီရက်စ် (Tome Pires) က ဤသို့ မှတ်တမ်းတင်ခဲ့သည်မှာ----
“မလေးလူမျိုးတို့တွင် ဆိုရိုးစကားရှိသည်။ ဘုရားသခင်သည် တီမောကျွန်းကို သစ်မွှေးတို့ပေါက်ရောက်စေရန်၊ ဘန်ဒါကျွန်းကိုမူကား ငရုတ်ကောင်း၊ မော်လုကကျွန်းကို လေးညှင်းပွင့်တို့ ပေါက်ရောက်စေရန် ဖန်တီးခဲ့သည်။ ၎င်းတို့ကို ကမ္ဘာ့အခြားဒေသများတွင် ရှာ၍ မတွေ့မည်ကား သေချာ၏။”
ပေါ်တူဂီတို့သည် အာချေး (Aceh) တို့နှင့် ရာစုနှစ်နှင့်ချီ၍ စစ်ပွဲများ ဆင်နွှဲခဲ့ရလေသည်။ ဒတ်ခ်ျတို့က အရှေ့အိန္ဒိယကျွန်းစုများကို ဒတ်ခ်ျတို့ ကိုလိုနီအဖြစ် သိမ်းယူပြီး ဟင်းခတ်အမွှေးအကြိုင် ကုန်သွယ်မှုကို လက်ဝါးကြီးအုပ်လိုက်သည်အထိ အာချေးနှင့် မလက္ကာကုန်သည်တို့၏ ဖရသု (Paratus) ခေါ် သင်္ဘောများသည် မြောက်ဦးဆိပ်ကမ်းသို့ ဝင်လာမစဲရှိခဲ့သည်။ ဤသည်မှာ မွတ်စလင်ကမ္ဘာနှင့် မြောက်ဦးမင်းနိုင်ငံ၏ ကုန်သွယ်မှုအစပင် ဖြစ်သည်။
ဥရောပသားတို့၏ အမြင်နှင့် မြောက်ဦးရှိ မွတ်စလင်များ
----------------------------------------------------------------
ဤနေရာတွင် စကားမစပ် ပြောစရာတစ်ခုရှိ၏။ ထိုခေတ်က ဥရောပသားအတော်များများသည် မြောက်ဦးကို အင်းဝမင်းနိုင်ငံ၏ ဆိပ်ကမ်းမြို့အဖြစ် မှားယွင်းဖော်ပြလေ့ရှိကြောင်းကို မလက္ကာမြို့တွင် သူ့၏ ခရီးသွားမှတ်တမ်းကို ၁၅၁၂ မှစ၍ ၁၅၁၅ခုနှစ်အထိ ရေးသားခဲ့သော တောင်မေပီရက်စ်က ထောက်ပြခဲ့သည်။ ပီရက်စ်သည် မလက္ကာမြို့တွင် သူတွေ့ခဲ့ရသော ဆန်ကုန်သည် ရခိုင်လူမျိုးတစ်ဦးအကြောင်းကိုပင် မှတ်တမ်းတင်သွားခဲ့လေသည်။ သူသည် ရခိုင်ပြည်နှင့် ပဲခူးအကြောင်းကို အသေးစိတ် ရေးမှတ်သွားခဲ့လေသည်။ သို့ဖြစ်ရာ ပဲခူးသို့ရောက်သော အာရပ်နှင့် မြောက်ဦးသို့ ရောက်သော အာရပ်လည်း မှားနိုင်သေးသည်။ မည်သို့ဆိုစေ မြောက်ဦးဆိပ်ကမ်း၌ကား မွတ်စလင်ကုန်သည်တို့၏ အရေအတွက်သည် ကူးသန်းရောင်ဝယ်မှုအပေါ် အဖြေပြုကာ အတိုးအဆုတ်ရှိ၏။ တောမေပီရက်စ်က----
• ၁၅၁၀ ပြည့်လွန်နှစ်များတွင် မြောက်ဦး၌ ကလိင်္ဂ (Kalinga) တိုင်းသားများနှင့် ဘင်္ဂါလီ ကုန်သည် အမြောက်အမြားကို တွေ့ခဲ့ရသည်ဟုဆို၏။
• ဘုရင့်အမှုတော်ကို ထမ်းဆောင်နေကြသော မွတ်စလင်အမြောက်အများလည်း ရှိကြသည်။ တူရကီလူမျိုး တစ်ဦးဆိုလျှင် ဘုရင့်၏ အကြံပေးအရာရှိအဖြစ် အမှုထမ်းနေကြောင်း သိရ၏။
• မင်းခမောင်း (King Min Khamoung) လက်ထက်တွင် မွတ်စလင်ကုန်သည် အမြောက်အမြား လာရောက်ရောင်းဝယ်ကြရာ ပါရှန်း၊ အာရပ်၊ မာသူလီပတမ် (Masulipatnam) နှင့် ဂိုလကွန်ဒါ (Golconda) တို့မှ လာရောက်ကြသူ များလေသည်။
Arakan Historical Research Society(AHRS)
ရခိုင်သမိုင်းသုတေသနအဖွဲ့(ရသသဖ)
ပညာရေးနှင့်ထုတ်ဝီရေးဌာန
၃၁ . ၁. ၂၀၂၆
