Gangai Agro - कृषी संशोधन,मार्गदर्शन आणि प्रशिक्षण

  • Home
  • India
  • Chikhli
  • Gangai Agro - कृषी संशोधन,मार्गदर्शन आणि प्रशिक्षण

Gangai Agro - कृषी संशोधन,मार्गदर्शन आणि प्रशिक्षण Contact information, map and directions, contact form, opening hours, services, ratings, photos, videos and announcements from Gangai Agro - कृषी संशोधन,मार्गदर्शन आणि प्रशिक्षण, Nonprofit Organization, Chikhli.

कृषी संशोधन, मार्गदर्शन आणि प्रशिक्षणासाठी समर्पित व्यासपीठ
✅पिक सुधारणा व तंत्रज्ञान उत्पादनवाढीसाठी वैज्ञानिक सल्ला
✅शेतकरी प्रशिक्षण कार्यक्रम
💡 शाश्वत / नफ्याची शेती
📍 शेतकरी, विद्यार्थी व कृषी उद्योजकांसाठी उपयुक्त माहिती

🔅🌱 *एल-नीनो परिस्थिती | कमी व अनिश्चित पाऊस | खतांचा तुटवडा आणि वाढलेले भाव — अशा परिस्थितीत करा असे सोयाबीनचे खत व्यवस्...
13/06/2026

🔅🌱 *एल-नीनो परिस्थिती | कमी व अनिश्चित पाऊस | खतांचा तुटवडा आणि वाढलेले भाव — अशा परिस्थितीत करा असे सोयाबीनचे खत व्यवस्थापन!!!* 🌱🔅

✍🏻 डॉ. अनंत इंगळे सर
(कृषि संशोधक व मार्गदर्शक)

🌦️ *परिस्थितीचे आकलन (२०२६)*
२०२६ मध्ये एल-नीनो परिस्थितीचा प्रभाव असल्याने कमी प्रमाणात पाऊस होईल किंवा पावसात खंड पडू शकतो असे अनेक अंदाज वर्तवले जात आहेत किंवा तशी परिस्थिती उद्भवू शकते.
👉🏻 दुसरा महत्त्वाचा मुद्दा म्हणजे युद्धजन्य परिस्थितीमुळे खतांचा तुटवडा व वाढलेले भाव हे एक मोठे आव्हान शेतकरी वर्गासमोर आहे.
👉🏻 अशा परिस्थितीत पाहिजेत ते खते मिळत नाहीत आणि वाढलेल्या भावामुळे नेमके कोणते खत वापरावे हा प्रश्न निर्माण होत आहेत.
👉🏻 त्यामुळे शेतीचे आर्थिक गणित बदलू शकते,

➡️ त्याच अनुषंगाने सोयाबीन पिकाचे खत व्यवस्थापन कसे करायचे ते पुढे पाहू.

🌱 *शिफारशीत खत मात्रा*
सोयाबीन पिकासाठी शिफारस केलेली खत मात्रा:
👉🏻 ३०:६०:३० (NPK)
👉🏻 ४०:८०:४०:२० (NPKS)
अशा प्रकारे खते देणे आवश्यक आहे, माती परीक्षण करून सतुलीत खते देणे आवश्यक आहे.
🧪 *उपलब्ध खतांचे प्रकार*
👉🏻 DAP
👉🏻 १०:२६:२६
👉🏻 २०:२०:०:१३
👉🏻 १२:३२:१६
👉🏻 १५:१५:१५
👉🏻 SSP
👉🏻 युरिया
असे काही खते शेतकरी वर्ग सोयाबीन पिकामध्ये वापरत असतात.
🔄 *पर्यायी खत व्यवस्थापन* (तुटवड्यात उपाय)
✔️ DAP / १०:२६:२६ उपलब्ध नसल्यास आपण
👉🏻 मात्रा निम्मी करून SSP वापर करणे :
त्यामध्ये@
पेरणीवेळी: २५ किलो DAP किंवा १०:२६:२६ + २ बॅग SSP
पेरणीनंतर २०-२५ दिवसांनी: १५–२० किलो DAP / २०–२५ किलो १०:२६:२६
वाढ कमी वाटल्यास: १० किलो युरिया प्रति एकर वापरणे ( वाढ योग्य असल्यास वापरण्याची गरज नाही)

✔️ *फक्त SSP उपलब्ध असल्यास*
पेरणीवेळी: २ बॅग SSP
१५–२० दिवसांनी: १ बॅग SSP + २०–२५ किलो युरिया

✔️ *२०:२०:०:१३ उपलब्ध असल्यास*
पेरणीवेळी: ३०–३५ किलो + २ बॅग SSP
२० दिवसांनी: १५ किलो २०:२०:०:१३

✔️ *१५:१५:१५ उपलब्ध असल्यास*
पेरणीवेळी: १ बॅग + दीड बॅग SSP
२०–२५ दिवसांनी: अर्धी बॅग SSP + १५–२० किलो युरिया

⚖️ *महत्त्वाच्या सूचना* *घ्यावयाची काळजी*
🔅 खतांचा तुटवडा असल्याने संतुलित वापर करणे आवश्यक आहे
🔅 पिकाची वाढ व परिस्थितीनुसार खतांचा वापर करावा
🔅 एका खतावर अवलंबून न राहता पर्यायी खते वापरावीत आणि समोतल वापर करणे आवश्यक आहे
🔅 सरळ खतांचे मिश्रण करून वापरणे योग्य ठरते किंवा कमी खर्चात होऊ शकते

⚠️ *एल-नीनो परिस्थितीत घ्यावयाची काळजी*
✅ जैविक खतांचा वापर करणे आवश्यक आहे
👉🏻 Rhizobium / PSB बीज प्रक्रिया करणे, तसेच त्याचा गांडुळ खत सोबत वापर करणे
✅ उपलब्ध असल्यास शेणखत / गांडुळ खत / कंपोस्ट वापरणे
✅ गांडुळ खतासोबत जैविक खत वापरणे
✅ खतांचा वापर विभागून करणे
👉🏻 ६०-७०% पेरणीवेळी + ३०-४०% २०–२५ दिवसांनी
✅ नत्रयुक्त खतांचा वापर मर्यादित ठेवणे/ वाढ जास्त होत असल्यास टाळणे
✅ युरियाला पर्याय: Ammonium sulphate चा वापर करणे
✅ विद्राव्य खतांचा drip / फवारणीद्वारे वापर करणे
✅ खते देताना जमिनीत ओलावा असावा
✅ खते उघडी न टाकता मुळांजवळ झाकून द्यावीत
✅ कोरड्या जमिनीत किंवा उन्हात खते देऊ नयेत
✅ २% DAP फवारणी वापर करणे
🎯 *निष्कर्ष*
कोणतेही एकच खत सर्वोत्तम नाही. सर्व खते योग्य पद्धतीने वापरल्यास चांगले परिणाम देतात.
👉🏻 पर्यायी खतांचा वापर करून खर्च कमी ठेवता येतो
👉🏻 योग्य नियोजनाने उत्पादनही चांगले मिळू शकते

🙏🏻 धन्यवाद
डॉ. अनंत इंगळे
संचालक, विदर्भ शेती विकास संस्था, चिखली (बुलडाणा)

🌱🌱🌱🌱🌱🌱🌱 *सोयाबीन पिकातील तण नियंत्रण: तणनाशक योग्य वापर आणि घ्यावयाची काळजी* ✍🏻 Dr Anant Ingle # तणनाशक वापर योग्य वेळ ...
09/06/2026

🌱🌱🌱🌱🌱🌱🌱
*सोयाबीन पिकातील तण नियंत्रण: तणनाशक योग्य वापर आणि घ्यावयाची काळजी*
✍🏻 Dr Anant Ingle

# तणनाशक वापर योग्य वेळ # उगवणी पूर्वी चे व उगवणी नंतर चे तण नाशके # योग्य प्रमाण # निवड आणि उपयोगिता # याविषयी उपयुक्त लेख
जवळपास सर्वच शेतकरी मित्रांची सोयाबीन पेरणी ची तयारी सुरू झालेली आहे, यावर्षी जून महिन्यात सरासरी पेक्षा कमी पाऊस होईल असा अंदाज आहे त्यामुळे पेरणी मागे पुढे होऊ शकते, पेरणी नंतर पाऊस सारखा लागून राहिला तर तण व्यवस्थापन करणे हे एक आव्हान सोयाबीन शेती साठी आहे, त्यासाठी पेरणी पूर्वी तण नाशक फायदेशीर ठरू शकतात.
सोयाबीन पिकातील तण नियंत्रण करण्यासाठी मोठ्या प्रमाणावर तणनाशकांचा वापर केला जातो, हे सर्व करत असताना शेतकरी मित्रांना योग्य माहिती न मिळाल्याने ते वापर करताना चुका करतात व त्याचा फायदा होत नाही बरेच वेळा शेतकरी दोन तणनाशकांचा वापर करतात परंतु यामुळे उत्पादनावर त्याचा परिणाम होतो. त्यामुळे तण नाशक वापरताना योग्य सल्ला घेऊन योग्य प्रमाणात तसेच योग्य वेळी फवारणी करावी जेणेकरून आपलयाला चांगले तण व्यवस्थापन करता येईल. सोयाबीन पिकात प्रामुख्याने उगवणीपूर्वी तसेच उगवणीनंतर असे दोन प्रकारचे तण नाशके वापरले जातात त्यांची माहिती खालीप्रमाणे 👉🏻

*उगवणीपूर्वी वापरण्यात येणारी तणनाशके*

🔅 *Flumioxazine 50% SC*
# याची पेरणीनंतर ४८ तासाच्या आत आपण फवारणी करू शकतो
# याचा १०० मिली प्रती एकर याप्रमाणे वापर करावा
# सोयाबीन पिकातील गवत वर्गीय व रुंध पानाचे तण नियंत्रण होते
# व्यापारी नाव : Sumimax

🔅 *Pendimethalin 30 EC*
# 750-1000 मिली प्रती हेक्टरी या प्रमाणात फवारणी करू शकता
# 30-40 मिली प्रती पंप याप्रमाणे पेरणीनंतर 48 तासांत फवारणी करावी,
# हे जवळपास सर्वच पिकामध्ये वापरता येणारे तण नाशक आहे
#व्यापारी नाव : Panida, Stomp

🔅 *SULFENTRAZONE 28% + CLOMAZONE 30% WP*
# याचा वापर ५०० ग्राम प्रती एकर या प्रमाणात करावा
# पेरणी नंतर ४८ तासांच्या आत फवारणी करावी
# सोयाबीन पिकातील तण नियंत्रण साठी शिफारशीत आहे,
गवतवर्गिय व रूंध पानाचे तण नियंत्रण करते
#व्यापारी नाव : Authority NXT ( FMC )

🔅 *Diclosulam 84% WDG*
# याचा वापर १२.४ ग्राम प्रती एकर या प्रमाणात करता येतो
# पेरणीनंतर ४८-७२ तासांत फवारणी करू शकता
# सोयाबीन व भुईमूग पिकासाठी शिफारशीत ( शेतकरी अनुभवानुसार तुरी मध्येही वापर करू शकता)
व्यापारी नावे: Strongarm / Dabooch, Tata Mark
👉🏻 *सोयाबीन पिकात उगवणी नंतर वापरण्यात येणारी तणनाशके*
@ *Imazethapyr 10% SL*
हे एक सुरवातीला आलेले तण नाशक आहे, याचा वापर ४०० ml प्रती एकर या प्रमाणे करता येतो, परंतु याने लांब पणाचे गवत वाळत नाही त्यामुळे यासोबत आपलयाला इतर तणनाशक वापरावे लागते.
व्यापारी नावे : Persuit, W**d block, Lagam
रुंध व लांब पानाच्या तण निंत्रणासाठी यासोबत Targa super # Agil # Wheep super अशा तनांशकाचा वापर करावा लागतो.
प्रमाण -
(W**d block - ४०० ml प्रती एकर +
Agil - २५०-३०० ml प्रती एकर)

👉🏻 *Propaquizafop 2.5%+ Imazethapyr 3.75% w/w ME*
हे दोन क्रियाशील घटक असलेले तण नाशक आहे याने रुंध व लांब पानाच्या दोन्ही तणाचे नियंत्रण होते.
व्यापारी नावे: Shaked ( Adama)
प्रमाण - ८०० मीली प्रती एकर
८०-१०० ml प्रती पंप एकरी पाण्याचे प्रमाण १५०-२०० लिटर वापरावे

👉🏻 *Fluazifop-p-butyl 13.4 %EC. ( Fuziflex )*
हे फक्त सोयाबीन असेल तर वापरण्यासाठी असलेले तण नाशक आहे, तूर असेल तर याचा वापर करू नये.
प्रमाण- ४००-५०० ml प्रती एकर याप्रमाणे ४० ml प्रती १५ लिटर पंप याप्रमाणे फवारणी करू शकता.
**Odyssey (Imazethapyr 35% + Imazamox 35% WG)*
सोयाबीन आणि भुईमूग पिकातील सर्व प्रकारच्या तण नियंत्रण करण्यासाठी वापरू शकता,
प्रमाण - ४० gm प्रती एकर

*Iris (Sodium Acifluorfen 16.5% + Clodinafop Propargyl 8% EC)*
सोयाबीन मधील सर्व प्रकारच्या तण नियंत्रण करण्यासाठी वापरू शकता.
प्रमाण - ४०० ml प्रती एकर

*AMORA ( Fomesafen 12% + Quizalofop ethyl 3% SC)*
सोयाबीन पिकातील सर्व प्रकारच्या तण नियंत्रण करण्यासाठी वापरू शकता.
प्रमाण - ६०० ml प्रती एकर या प्रमाणे
वरीलप्रमाणे तण नाशके उपलब्ध आहेत, अजूनही नवीन आलेले तण नाशके मार्केट मध्ये उपलब्ध आहेत, आपले शेतात असलेले गवत तसेच, अंतर पीक यांचा विचार करून योग्य ते तण नाशक आपण निवड करू शकतो.
👉🏻
**तणनाशक फवारणी करताना घ्यावयाची काळजी*
@ पाणी हे स्वच्छ असावे ( माती मिश्रित डबके किंवा नाले यातील पाणी वापरू नये )
@ तण हे २-४ पाने या अवस्थेत असताना फवारणी करावी
@ फवारणी साठी योग्य प्रमाणात पाण्याचा वापर करणे आवश्यक आहे एकरी १५०-२०० लिटर किंवा हेक्टरी ३५० -५०० लिटर याप्रमाणे
@ तण नाशकाचे योग्य प्रमाण एकरी प्रमाण ८०० ml असेल तर ८०० ml हे १५०-२०० लिटर पाण्यात मिसळून फवारणी करणे आवश्यक आहे @ बरेच शेतकरी मित्र ८० ml प्रती पंप वापरून १० पंप करतात परंतु एकरी ५ पंप याप्रमाणे फवारणी करतात त्यामुळे आपल्याला चांगले रिझल्ट मिळत नाहीत.
👉🏻 सोयाबीन पीक हे १२-२० दिवसाचे असताना च फवारणी करावी @ २७ दिवसाचे पीक झाल्यानंतर फवारणी करू नये
👉🏻 तण नाशक हे उन्हाची तीव्रता कमी असेल तेव्हा सकाळी किंवा संध्याकाळी फवारणी करावी
👉🏻 फवारणीच्या वेळी जमिनीत ओलावा असणे आवश्यक आहे
👉🏻 तण नाशक फवारणी करताना कुठलेही टॉनिक / खत / कीटकनाशक / बुरशीनाशक यांचा वापर ( मिक्स ) करू नये त्यामुळे दोन्हीची क्रियाशीलता कमी होते.
👉🏻 कोणतेही २ च क्रियाशील घटक एकत्र करावेत त्यापेक्षा जास्त एकत्र करून फवारणी करू नये
👉🏻 प्रती पंप प्रमाण हे योग्य वापरावे व एकरी पंप यांचे सुध्दा प्रमाण वापरावे @ १५ लिटर चे एकरी कमीत कमी १० पंप होणे आवश्यक आहे म्हणजे १५० लिटर पाणी लागेल आणि जर ८० ml प्रती पंप प्रमाण असेल तर ८०० ml औषध लागेल याप्रमाणेच फवारणी करावी.
वरील सर्व गोष्टी व्यवस्थित समजून घ्या व तण नाशक फवारणी करताना अमलात अनावे जेणेकरून आपल्याला चांगले तण नियंत्रण करता येईल व आपले पीक नियोजन करता येईल.
धन्यवाद 🙏🏻
डॉ अनंत उत्तमराव इंगळे
संचालक विदर्भ शेती विकास संस्था चिखली बुलडाणा

🌱🌱🌱🌱🌱🌱🌱*सोयाबिन बीज प्रक्रिया** बुरशीनाशके व कीटकनाशके ✍🏻 Dr Anant Ingle सोयाबीन पिकावर येणारे चक्री भुंगा, खोडमाशी व ...
07/06/2026

🌱🌱🌱🌱🌱🌱🌱
*सोयाबिन बीज प्रक्रिया** बुरशीनाशके व कीटकनाशके
✍🏻 Dr Anant Ingle

सोयाबीन पिकावर येणारे चक्री भुंगा, खोडमाशी व कॉलर रॉट, मूळकूज व इतर रोग यांच्या नियंत्रणासाठी बीज प्रक्रिया करणे आवश्यक आहे. त्याच बरोबर हुमनी अळी प्रादुर्भाव खूप मोठ्या प्रमाणावर होतो, त्यासाठी कीटक नाशक बीज प्रकिया हा रामबाण उपाय आहे,त्यामुळे सोयाबीन पेरणी पूर्वी कीटक नाशक बीज प्रकिया करणे अत्यंत गरजेचे आहे.
👉🏻सोयाबीन पिकाच्या कीड व रोग व्यवस्थापनाच्या दृष्टीने एकात्मिक कीड व्यवस्थापन करताना बीज प्रक्रिया करणे खूप महत्वाचे आहे, त्यामध्ये चक्री भुंगा आणि खोडमाशी या किडींच्या नियंत्रणासाठी आपल्याला बीज प्रक्रिया हा एक महत्वाचा पर्याय आहे कारण या किडींच्या नियंत्रणासाठी बीज प्रक्रिया हा एक प्रभावी उपाय आहे, त्यामुळे सोयाबीन बियाणे कीटक नाशकाची प्रक्रिया करूनच पेरणी करावी.
👉🏻बीज प्रक्रिया करताना
प्रथम - *बुरशीनाशक - नंतर कीटकनाशक - त्यानंतर पेरणी च्या १-२ तास अगोदर जैविक घटक ( Biofertilizer Culture)* या क्रमाने बीज प्रक्रिया करावी.

*बुरशीनाशके*
बुरशीजन्य रोगांमुळे पिकांचे खूप मोठ्या प्रमाणावर नुकसान होते, परंतू बीजप्रक्रिया केल्यास आपण त्यावर मात करू शकतो, खालील बुरशीनाशके हे बीजप्रक्रिया करण्यासाठी आपण वापरू शकता.
@ *Thiram 75 DS*
सर्व प्रकारच्या बुरशीजन्य रोग निंत्रणासाठी शिफारशीत
व्यापारी नाव - Devithiram, Superयाप्रमाणे
प्रमाण- ३ gm प्रती किलो बियाणे याप्रमाणे

@ *Mancozeb 50% + Carbendazim 25% WS*
सोयाबीन तेसेच तूर, हरभरा या पिकांतील बुरशीजन्य रोग नियंत्रण करते मुख्यत्वे मर रोगाच्या नियंत्रणासाठी शिफारस केली जाते.
प्रमाण - २.५ ते ३ gm प्रती किलो बियाणे याप्रमाणे
व्यापारी नाव - Sprint ( TATA )

@ *Thiophanate Methyl 45% + Pyraclostrobin 5% FS*
भेंडी/ सोयाबीन इतर पिके # कॉलर रॉट / damping off / तसेच मर रोग नियंत्रणासाठी याचा वापर आपण करू शकतो.
व्यापारी नाव :- Xelora ( BASF)
प्रमाण - २ ml प्रती किलो बियाणे याप्रमाणे बीज प्रक्रिया करावी

@ *Tebucanazole 2 % DS*
कॉलर रॉट, रूट रॉट आणि स्टेम रॉट यांचे नियंत्रणासाठी याची बीज प्रक्रिया आपण करू शकतो
प्रमाण - १ ते १.२५ ml प्रती किलो बियाणे याप्रमाणे
व्यापारी नाव- Raxil ( Bayer)

@ *Penflufen १३.१८% + Trifloxystrobin १३.२८ %*
याचा वापर सर्व प्रकारच्या बुरशीजन्य रोगांच्या नियंत्रणासाठी केला जातो तसेच उगणक्षमता व रोपची गुणवत्ता चांगली होते, मुळाची वाढ चांगली होते.
व्यापारी नाव - Ever Gol xtend ( Bayer )
प्रमाण - 0.8 ते 1 ml प्रती किलो बियाणे याप्रमाणे बीज प्रक्रिया करावी.

*कीटनाशके*
@ *Thaimethoxam 30 FS*
सोयाबीन मधील चक्रिभूंगा व इतर रस शोषक किडींच्या तसेच जमिनीतील इतर शत्रू किडींच्या नियंत्रणासाठी या कीटकनाशकाची बीज प्रक्रिया आपण करू शकतो,
प्रमाण - ७.५ ml प्रती किलो बियाणे याप्रमाणे.
व्यापारी नाव - Cruiser, Slayer Pro, Trot, Reno

@ *Imidachloprid 600 FS* किंवा *Imidachloprid 70WS* *Imidachloprid 48FS*
सोयाबीन तसेच कापूस पिकातील रस शोषक किडींच्या नियंत्रणासाठी याचा वापर आपण करू शकतो.
प्रमाण : 125 ते 150 ml प्रती 100 किलो बियाणे या प्रमाणात वापरावे.
व्यापारी नाव - Gaucho

@ *Cyantraniliprole +Thiamethoxam*
हे दोन क्रियाशील घटक असलेले कीटनाशक असून अतिशय प्रभावशाली आहे,
मका व सोयाबीन माध्ये याचा वापर आपण करू शकतो, मका पिकामद्ये याची शिफारस केली जाते. एकसारखी वाढ व उगवण तसेच सर्व प्रकारच्या किडींच्या नियंत्रणासाठी याची शिफारस करण्यात येते.
व्यापारी नाव : Fortenza Deo
प्रमाण : 4 ml प्रती किलो बियाणे याप्रमाणे बीज प्रक्रिया करावी
@ *Azoxystrobin 2.5% + Thiophanate Methyl 11.25% + Thiamethoxam 25% FS*
हे एक नवीन आलेले दोन बुरशीनाशक व एक कीटक नाशक असे तीन प्रवाही घटक असलेले औषध आहे
याचे सोयाबीन पिकाच्या चक्री भुंगा, खोडमशी , हुमणी, तसेच मूळकूज, कॉलर रॉट रोगाच्या नियंत्रणासाठी आपण वापरू शकता
प्रमाण - ४-५ ml प्रती किलो बियाणे
व्यापारी नाव - Warden

@ *Pyrachlostrobin 2.5% + Thiram 15% + Chlothianidin 22.5% FS*
हे एक नवीन आलेले दोन बुरशीनाशक व एक कीटक नाशक असे प्रभावी घटक असलेले औषध आहे,
सोयाबीन पिकातील चक्री भुंगा, हुमणी तसेच खोडमाशी व मूळकूज, कॉलर रॉट रोगाच्या नियंत्रणासाठी उपयुक्त
प्रमाण - २.५ ml प्रती किलो बियाणे याप्रमाणे
व्यापारी नाव - PCT -410

*अशाप्रकारे बीज प्रक्रियेसाठी वापरण्यात येणारी वेगवेगळी कीटकनाशके व बुरशीनाशके बाजारामध्ये उपलब्ध आहेत, बीज प्रक्रियेला एकात्मिक किड व रोग व्यवस्थापन यामध्ये अनन्य साधारण महत्व आहे, बीज प्रक्रिया केल्याशिवाय सोयाबीन, तूर , मका, कापूस अशा पिकांची पेरणी करू नये.
👉🏻 शेतकरी मित्रांनी सोयाबीन पिकाच्या बीज प्रक्रिया करताना कीटनाशकाच्या बीज प्रक्रियेला प्राधान्य द्यावे, तसेच बुरशी नाशक सुध्दा वापरावे कारण आपल्याला कीड व रोग व्यवस्थापनाच्या दृष्टीने एकात्मिक व्यवस्थापन करणे आवश्यक आहे.
👉🏻 हुमनी अळी च्या नियंत्रणासाठी कीटक नाशक बीज प्रकिया अत्यंत महत्वाची आहे, त्यामुळे बीज प्रकिया करूनच पेरणी करा.
👉🏻शक्यतो कीटनाशक व बुरशी नाशक बीज प्रक्रिया केली असेल तर जैविक बीज प्रक्रिया टाळावी कारण त्याचा फायदा त्याप्रमाणात होत नाही त्यासाठी तुम्ही जैविक घटकांचा वापर लागवडीनंतर १५-२० दिवसांनी करू शकता @ गांडूळ खत किंवा ओली माती यामध्ये रायझोबियम, पी एस बी, यांचा मिसळून वापर केल्यास चांगला फायदा होईल.
धन्यवाद 🙏🏻
डॉ अनंत इंगळे
विदर्भ शेती विकास संस्था चिखली बुलडाणा.

🌱🌱🌱🌱🌱🌱🌱🌱🌱🌱 *सोयाबीन : योग्य खत व अन्नद्रव्ये व्यवस्थापन* Dr Anant Ingle✍🏻 सोयाबीन पिकाचे वाढलेले क्षेत्र आणि दरवर्षी घेत...
02/06/2026

🌱🌱🌱🌱🌱🌱🌱🌱🌱🌱
*सोयाबीन : योग्य खत व अन्नद्रव्ये व्यवस्थापन*
Dr Anant Ingle
✍🏻 सोयाबीन पिकाचे वाढलेले क्षेत्र आणि दरवर्षी घेतले जाणारे एकच पीक यामुळे जमिनीतील उपलब्ध अन्नद्रव्यांवर त्याचा परिणाम होतो आहे, कमी झालेले पशुधन त्यामुळे शेणखत व कंपोस्ट खत यांची उपलब्धता सहजासहजी होत नाही किंवा ते सामान्य शेतकरी वर्गाला परवडणारे नाही. दिवसेंदिवस जमिनितल सेंद्रिय कर्बाचे प्रमाण कमी होत आहे, आपण त्याकडे लक्ष देत नाही, परंतु आपण सोप्या गोष्टी करत असतो, त्यामुळे उत्पादन वाढ होण्यासाठी आपल्याला जास्तीचा खर्च करावा लागतो.
👉🏻 पिकाचे उत्पादन हे आपल्या जमिनीची पोत व आपण अन्नद्रव्य व्यवस्थापन कसे करतो यावर अवलंबून आहे, पिकाला योग्य मात्रेत खते दिल्यास त्याची वाढ योग्य होते व उत्पादन वाढीबरोबर गुणवत्तापूर्ण उत्पादन आपल्याला मिळते त्यामुळे खत व्यवस्थापन हे खूप महत्वाचे असते.
👉🏻 खत व्यवस्थापन करण्यासाठी साधारणतः रासायनिक व शेणखत यांचा वापर केला जातो, यांचा वापर जर माती परीक्षण करून केला तर आपल्याला खत व्यवस्थापन करणे सुकर होते व अधिकचा खर्च आपण वाचवू शकतो.
➢ एकात्मिक खत व अन्नद्रव्ये व्यवस्थापन करणे आजच्या काळाची गरज आहे, त्या दृष्टीने शेणखत किंवा कंपोस्ट खत हेक्टरी ४-५ टन द्यावे, तसेच गांडूळ खताचा वापर करावा.
👉🏻माती परीक्षण व शिफारशी नुसार खत व्यवस्थापन
करावे,
👉🏻 सोयाबीन पिकाचे खत व्यवस्थापन करताना शेतकरी अंदाजे खत देतात एकरी एक बॅग किंवा दीड बॅग असे अंदाजे खत देणे टाळावे, योग्य सल्ला घेऊन व योग्य प्रमाणत खत व्यवस्थापन करावे.
👉🏻 बाजारात उपब्धतेनुसार शेतकरी DAP, १०:२६:२६, २०:२०:०:१३, १५:१५:१५ किंवा ९:२४:२४ किंवा २४:२४:०० किंवा १२:३२'१६ किंवा १४:३५:१४ असे खते वापरतात परंतु यातून आपल्या सोयाबीन पिकाला जे पाहिजेत ते मिळते का हे शोधणे आवश्यक आहे.
👉🏻 विद्याीठाच्या शिफाशींनुसार सोयाबीन पिकाला ३०:६०:३०: २० किंवा ४०:८०:४०:२० किलो NPKS ( नत्र, स्फुरद, पालाश आणि सल्फर) प्रति हेक्टर देणे आवश्यक आहे, जर माती परीक्षण केले नसेल तर याप्रमाणे देणे आवश्यक आहे, माती परीक्षण केले असेल तर त्यानुसार मात्रा बदलते.
👉🏻 वरील मात्रा देण्यासाठी आपल्याला एकरी ६५-७० किलो डी.ए.पी. सोबत १० किलो युरिया देणे आवश्यक आहे आणि २०-२५ किलो पालाश जर आवश्यकता असेल तरच कारण आपल्या महाराष्ट्रतील सर्वच जमिनीमध्ये पालाश मुबलक प्रमाणात उपलब्ध आहे, आणि त्यासोबत गंधक ६-८ किलो एकरी याप्रमाणे देणे आवश्यक आहे.
👉🏻 आपलयाला जर SSP ( सिंगल सुपर फॉस्फेट) चा वापर करायचा असेल तर एकरी २ बॅग SSP पेरणी पूर्वी किंवा पेरणीच्या वेळी, त्यानंतर पेरणी करत असताना ३५ -४० किलो DAP किंवा
५० -६० किलो १०:२६:२६ आणि २० किलो युरिया याप्रमाणे द्यावे.
( झिंक कोटेड SSP वापरले तर गंधक व झिंक वेगळे देण्याची गरज नाही )
👉🏻 वरील प्रमाणे पेरणी करताना जर पूर्ण मात्रा देणे शक्य झाले नाही, तर पेरणी नंतर १५-२५ दिवसांनी २० किलो डीएपी आणि ५ किलो झिंक सल्फेट देऊ शकता.
👉🏻जर आपल्याला २०:२०:०:१३ हे खत वापरायचे असेल किंवा तेच उपलब्ध असेल तर मात्रा खालील प्रमाणे
एकरी २ बॅग SSP पेरणीपूर्वी देऊन पेरणी करताना ७०-७५ किलो २०:२०:०:१३ द्यावे किंवा ५० किलो पेरणीच्या वेळी व १५-२५ दिवसांनी २५ -३० किलो द्यावे, यामध्ये जर पालाश ची कमतरता दिसून आली तरच पालाश द्यावे.
👉🏻 वरील खत मात्रा देत असताना यासोबत २ किलो Fertera ( Chlorantraniprole 0.4% GR) किंवा 4- 5 किलो Thiamethoxam
0.9%+ Fipronil 0.2% GR यांचा वापर करावा, यांचा वापर पेरणीच्यावेळीच करायचा आहे.
➢ मराठवाडा व विर्भातील या जमीनींमध्ये गंधक, लोह, जस्त या अन्नद्रव्यांची मोठया
प्रमाणावर कमतरता दिसून येते. त्यासाठी गंधक (२० किलो प्रति
हेक्टरी), झिंक सल्फेट (१०-१२ किलो प्रति हेक्टरी), फेरस सल्फेट (१० ते १२ किलो प्रती
हेक्टरी) आणि बोरॅक्स (५ किलो प्रति हेक्टरी) लागवड करताना जमीनीतून द्यावे.
➢ सोयाबीन हे तेलबिया वर्गातील पीक असल्यामुळे गंधकाची मात्रा देणे आवश्यक आहे व ते फायदेशीर ठरते.
➢ सुरवातीला मोठ्या प्रमाणावर सोयबीन पिवळे झालेले दिसून येते त्यासाठी झिंक सल्फेट
किंवा फेरस सल्फेट चा वापर करावा पाऊस जास्त झाला असेल तर अमोनीयम सल्फेट चा
वापर करावा.
👉🏻 अन्नद्रव्ये व्यवस्थापन करताना पाण्यात विरघळणाऱ्या खतांची कार्यक्षमता चांगली असल्याने त्यांचा सुध्दा आपण वापर करू शकतो
पहिली फवारणी १५-२० दिवस १९:१९:१९ १०० gm प्रती पंप
दुसरी फवारणी ३५-४० दिवसांनी १२:६१:०० १०० gm प्रती पंप
तिसरी - ५५-६५ दिवसांनी ०:५२:३४ १०० gm प्रती पंप आणि शेवटी ७०-७५ दिवसांनी ०:०:५० ८० gm प्रती पंप याप्रमाणे फवारणी करावी,
👉🏻यामध्ये सुरवातीच्या काळात सूक्ष्म अन्नद्रव्यांचा वापर आपण करू शकतो २५ -३० मिली किंवा ग्राम प्रती पंप याप्रमाणे फवारणी करावी.
वरील प्रमाणे खत व अन्नद्रव्ये व्यवस्थापन आपण सोयाबीन पिकाचे केले तर नक्कीच चांगले उत्पादन आपल्याला मिळेल. वरील खत व्यवस्थापन करताना आपल्याला रासायनिक खताचा एकरी २५००-३५००/- खर्च येऊ शकतो, जमिनीची पोत बघून खताची मात्रा देणे आवश्यक आहे , हलकी जमीन असेल तर खत व्यवस्थापन त्या नुसार करावे, जास्त खर्च होणार नाही याकडे लक्ष देण्याची गरज आहे, शेणखत व गांडूळ खत यांचा वापर करणे आवश्यक आहे, त्यामुळे जमिनीची पोत सुधारते व उत्पादनात वाढ होते.
@ गांडूळ खत ५० किलो आणि tricoderma ३-४ लिटर/ किलो आणि Metarizium मिसळून पिक २०-२५ दिवसांचे असताना, जमीन ओली असेल त्यावेळी सर्व शेतात फेकून द्यावे जेणेकरून, कॉलर रॉट, चारकोल रॉट, मूळकूज या रोगांचे आणि हुमणी अळीचे नियंत्रण करणे शक्य होईल..
Note :- वरील माहिती शेतकरी हितार्थ आहे, अनुभव व शास्त्र यानुसार लिहिली आहे कुठेही संदर्भ म्हणून वापर करू नये.
धन्यवाद 🌸🙏🏻
Dr Anant Ingle
Director: Vidarbha Agriculture Development Foundation, Chikhli, Buldhana

🌱🌱🌱🌱🌱🌱🌱 *सोयाबीन पिकाच्या सुधारित पेरणी व लागवड पद्धती** ✍🏻 Dr. Anant Ingle सरी वरंबा # रुंध सरी वरंबा # पेरणी चे अंत...
01/06/2026

🌱🌱🌱🌱🌱🌱🌱
*सोयाबीन पिकाच्या सुधारित पेरणी व लागवड पद्धती**
✍🏻 Dr. Anant Ingle

सरी वरंबा # रुंध सरी वरंबा # पेरणी चे अंतर # उत्पादनाचे गणित # एकटी झाडांची संख्या #
==================
सोयाबीन पिकाच्या उत्पादन वाढीसाठी शेतकरी नवनवीन प्रयोग करत असतात, हल्ली नवीन वाणांची लागवड शेतकरी करत आहेत, प्रामुख्याने सोयाबीन हे एक कमी खर्चात जास्त उत्पन्न देणारे महत्वाचे पीक झाले आहे. मुख्य पीक असल्याने शेतकरी उत्पादन वाढीसाठी नवीन तंत्रज्ञान तसेच नवीन पद्धतींचा अवलंब करत असताना खर्च व वास्तविकता यांचा विचार करत नाहीत व त्यामुळे उत्पादन म्हणजेच उत्पन्न कमी होते. त्यामध्ये प्रामुख्याने लागवडीचे अंतर, वाण निवड व वाणांच्या गुणांनुसार जमीनीचा प्रकार आणि लागवडीची पद्धत-पेरणीची पद्धत व पेरणी चे अंतर या सर्व गोष्टींचा एकरी सरासरी झाडांची संख्या (Plant Population) यावर खूप मोठा परिणाम होतो व त्याचा पीक चांगले येऊन सुद्धा उत्पादनावर परिणाम होतो, यामध्ये खूप मोठ्या चुका शेतकरी मित्रांकडून होतात व त्यामुळे शेतकरी मित्रांचे उत्पादन कमी होते.
🔅 *सोयबीन पिकाचे अंतर व उत्पादनाचे गणित*
👉🏻कोणत्याही पिकाच्या उत्पादनवाढीसाठी त्याची एकरी झाडांची संख्या खूप महत्वाची असते त्यामुळे सोयाबीन पिकाचे जर आपल्याला चांगले उत्पादन घ्यावयाचे असेल तर एकरी सरासरी झाडांची संख्या राखणे आवश्यक आहे ( सरासरी १-१.५ लाख झाडे एकरी ) फुले संगम किंवा इतर वाढणारे वाण असेल तर कमीत कमी ८०-९० हजार असणे आवश्यक आहे.
👉🏻नेमकी हीच संख्या राखण्यात आपले शेतकरी चुकतात, ते म्हणजे कोणीतरी शेतकऱ्याने लागवड केलेली असते (२ फूट x ६ इंच) त्यामधे झाडांची संख्या ४४ हजार राहते आणि, त्यामुळे सोयाबीन चांगले येवून सुध्दा अपेक्षित उत्पादन मिळत नाही व शेतकरी नाराज होतो, परंतु याचे नेमके कारण बघणे आवश्यक आहे, ते म्हणजे : एकरी असलेली झाडांची संख्या. उदा. जर ४५ x १० सेमी वर लागवड केली तर ( जास्त वाढणारे व उशिरा येणाऱ्या वाणांसाठी) एकरी ८८ हजार झाडे बसतात, आपण ८० हजार पकडू, एका झाडला सरासरी १०० शेंगा लागल्या तर, म्हणजे २००-२५० दाणे, म्हणजे सरासरी २५-३० ग्राम सोयाबीन प्रती झाड, तर एकूण झाडांची संख्या ८० हजार म्हणजेच ८०,००० x २५ gm =२० क्विंटल ( ३० टक्के घट पकडुन १४ क्विंटल एकरी सरासरी उत्पादन मिळणे अपेक्षित आहे) ; 👉🏻यांचे उलट आपण ६० x १५ सेमी वर लागवड केली तर, एकरी झाडांची संख्या बसते ४४ हजार ( आपण ४० हजार पकडू ) व प्रती झाड शेंगा सरासरी १५०-२०० म्हणजे ३००- ४०० दाणे म्हणजे ४० ग्राम प्रती झाड आणि एकरी ४०००० x ४० ग्राम= १६ क्विंटल ( २० टक्के घट पकडुन १२-१३ क्विंटल, जसेजसे अंतर वाढेल तसे संख्या कमी होईल व एकूण उत्पादनावर त्याचा परिणाम होईल, जेव्हा तुम्ही दोन ओळी व दोन झाडातील अंतर जास्त ठेवणार आहात तेव्हा तेव्हढ्या प्रमाणात शेंगा सुध्दा लागणे आवश्यक असते, आणि त्यानुसार नियोजन करावे लागेल त्यामुळे यामध्ये रिस्क वाढत जाते व त्यामुळे या ठिकाणी आपल्याला अपेक्षित उत्पादन येत नाही, 👉🏻त्यामुळे सांगायचा उद्देश असा आहे की जास्त अंतर ठेवू नये, ४५ X ७-१० सेमी हे अतिशय चांगले अंतर सोयाबीन पिकासाठी साठी आहे. ४५ x ७-१० सेमी लागवड केल्यास प्रती झाड १०० शेंगा, तर २००-२५० दाणे @ २५-३०gm म्हणजे उत्पादन १५ क्विंटल अपेक्षीत आहे त्यामुळे अंतर आणि झाडांची संख्या खूप महत्वाची आहे, त्यासाठी एकरी लागणारे बियाणे - २२-२५ किलो (८५-९० टक्के उगवण क्षमता असलेले) २५-२७ किलो ( ७५ टक्के उगवण क्षमता असलेले). हे वरील सर्व फुले संगम, फुले किमया आणि फुले दुर्वा, फुले कल्याणी अशा उंच वाढणाऱ्या वाणांसाठी आहे.
🔅 *शिफारसीनुसार अंतर ठेवून लागवड करावी* :
👉🏻हलकी जमीन असेल तर ३० x १० सेमी किंवा ३८ x ७-१० सेमी ( लवकर येणारे वाण),
👉🏻भारी जमीन असेल तर ४५ x ७-१० सेमी पेरणी किंवा बेड वर लागवड किंवा रूंध - सरी वरंबा पद्धतीने लागवड करावी,
👉🏻लागवड करण्यासाठी दोन ओळींतील अंतर जास्तीत जास्त ४५-५० सेमी ठेवावे त्यापेक्षा जास्त अंतर ठेवू नये ( एकरी झाडांची संख्या कमी होते), तसेच फुले संगम किंवा फुले किमया या वाणांची लागवड करत असाल तर दोन ओळींतील अंतर ४५ सेमी ठेवणे आवश्यक आहे. परंतू फुले संगम किंवा किमया यांची पेरणी दाट होणार नाही याची काळजी घ्यावी.
👉🏻 पेरणी करताना जर आपली जमीन हलकी व मध्यम असेल तर लवकर येणारे वाण निवडावे तसेच ३८ x ७-१० सेमी याप्रमाणे पेरणी करावी ( एकरी २५ -२७ किलो बियाणे उगवणक्षमता बघून )
👉🏻नवीन वाण, नवीन पद्धती यांचा अवलंब नक्कीच करावा परंतु त्यांची वास्तविकता बघणे सुद्धा तितकेच महत्त्वाचे आहे, कारण कोणत्या वाणाला : कशाप्रकारची जमीन व किती अंतर ठेवावे लागते हे बघूनच लागवड करावी जेणकरून आपले नुकसान होणार नाही.
👉🏻सोयबीन शेतीमध्ये होणारे बदल व बदलेली शेतीपद्धती यांचा अभ्यास केल्यास वेगवेगळ्या लागवड पद्धती आपण वापरू शकतो :
🔅 *पेरणी पद्धत :*
👉🏻 जमिनीचा प्रकार व वाण या दोन्ही गोष्टी लक्षात घेता, जर लवकर येणारे वाण असेल आणि आपली जमीन हलकी –मध्यम असेल तर पेरणी पद्धीतीने आपण सोयबीन पिक घेऊ शकतो, त्यामध्ये प्रामुख्याने ट्रक्टर चलित पेरणी यंत्र किंवा बैल चलित पेरणी यंत्र वापरले जाते त्याचे अंतर ३० x १० सेमी, ३८ x ७-१० सेमी असे ठेवावे, भारी जमिनीत आपण मध्यम ते उशिरा येणारा वाण घेणार असाल तर ४५ x १० सेमी अंतर ठेवून पेरणी करावी.
🔅 *रुंध सरी वरंबा पद्धत* (रुंध बेड वरती लागवड किंवा पेरणी):
👉🏻जास्त पाऊस होण्याची संभाव्य शक्यता असल्यास तसेच आपल्या जमिनीत पाणी साचून राहत असेल तर, सोयबीन ची पेरणी बिबिएफ यंत्राने करावी किंवा दर तीन-चार ओळी नंतर एक चर काढावा
👉🏻बिबिएफ (रुंध सरी वरंबा) पद्धतीमुळे पावसाचे पाणी साऱ्यांमध्ये मुरते, त्यामुळे मुलस्थानी जलसंधारण होण्यास मदत होते
👉🏻अधिक पाणी झाल्यास किंवा अधिकचे पाणी निचरा होण्यास मदत होते
👉🏻गादी वाफे किंवा वरंबा यावर हवा खेळती राहून पाणी व हवा योग्य प्रमाणात झाडला उपलब्ध होते
👉🏻बियाण्याची उगवण चांगली होते व पिक वाढ सुद्धा चांगली व जोमदार राहते
👉🏻कोरडवाहू तसेच बागायती दोन्ही साठी आपण हि पद्धत वापरू शकतो
👉🏻या पद्धतीने आपण आवश्यक अंतराचे वाफे / वरंबे तसेच दोन्ही बाजूनी सऱ्या तयार करू शकतो, त्यामुळे पेरणी करणे व खते देणे अशी विविध कामे एकरच वेळी करता येतात
👉🏻बिबिएफ यंत्राने ५-६ हेक्टर क्षेत्र प्रतिदिन आपण पेरू शकतो
बिबिएफ पद्धतीमुळे पारंपारिक पद्धतीच्या तुलनेत २० ते २५ टक्के पर्यंत उत्पादन वाढ होते
पेरणी साठी बी बी एफ यंत्राचा वापर करणे अधिक योग्य व सोपे आहे कारण नवीन आलेल्या बी बी एफ यंत्रांनी सारख्या अंतरावर पेरणी केली जाते व समान खोलीवर दाणा पडतो त्यामुळे उगवण अतिशय चांगली होते, तसेच कमी जास्त प्रमाणात पाऊस झाल्यास, मूलस्थानी जलसंधारण होऊन पीक अतिशय चांगले येते व उत्पादन सुद्धा चांगले मिळते.
🔅 *सरी वरंबा पद्धत* (बेड वरती लागवड) :
👉🏻नव्याने वापरण्यात येणाऱ्या सरी-वरंबा पद्धतीने सुद्धा मोठ्या प्रमाणवर सोयबीन लागवड होत आहे
👉🏻यामध्ये प्रामुख्याने ज्या ठिकाणी जास्त पाऊस होतो किंवा शेतामध्ये पाणी साचून राहते किंवा शेत पाणी धरते अशा परिस्थिती हि पद्धत अतिशय उपयुक्त ठरते
👉🏻खोलगट तसेच चोपण भागात असलेल्या शेतात आपण हि पद्धत वापरल्यास आपल्याला होणारे नुकसान टाळता येते
👉🏻यामध्ये आपण ३ फुट, ३.५ फुट आणि ४.५ फुट अशी सरी काढून त्यावर लागवड करू शकतो
👉🏻३ फुट सरी पडल्यास आपण सरीच्या दोन्ही बाजूंनी लागवड करू शकतो म्हणजे दोन ओळींतील अंतर दीड फुट (४५ सेमी.) इतके राहते
👉🏻जर ४.५ फुट सरी सोडली तर आपल्याला सरीच्या उंच भागाला सपाट करून त्यावर तीन तास लागवड करू शकतो
👉🏻अशा पद्धतीने लागवड केल्यास उत्पादनात वाढ होते व जास्त पाऊस झाल्यास होणारे संभाव्य नुकसान टाळता येते.
👉🏻आपल्याला जर बेड वर लागवड करायची असेल तर आपल्याकडे सिंचन व्यवस्था असणे आवश्यक आहे म्हणजे ड्रीप किंवा इतर पद्धतीने पाणी व्यवसथापन करता येईल तरच बेड वर लागवड करावी.
👉🏻जर बेडच्या वरती लागवड करणार असाल तर बेड ची उंची कमी करून सपाट बनवून वरती ३५-४५ सेमी अंतर ठेवून लागवड करावी जेणकरून एकरी झाडांची संख्या राखली जाईल.
👉🏻बेड वर लागवड केली तर बऱ्याच वेळा सोयाबीन जास्त पाऊस झाला तर पडते, त्यामुळे आपली सोयाबीन जास्त प्रमाणात वाढणार नाही याची काळजी घ्यावी,
👉🏻बेड वर लागवड केल्यास आणि पावसाने दडी मारली तर सोयाबीन लवकर सुकते व त्यामुळे जर पाणी देणे शक्य नसेल तर उत्पादन मिळत नाही त्यामुळे बेड वर लागवड केल्यास ड्रिप ची किंवा इतर पाणी देण्याची व्यवस्था असणे आवश्यक आहे.
👉🏻महागडे बियाणे आणि पावसाची अनिश्चितता यांचा विचार केला तर लागवड केली तर ३०-४० टक्के बियाणे कमी लागते व झाडांची संख्या व्यवस्थित राखली जाते.
👉🏻लागवडीसाठी आपण *मनुष्य चलित यंत्राचा (टोकन यंत्र)* वापर करू शकतो, हे यंत्र वापरताना बेड वरती किंवा सपाट जमिनीवर आपण लागवड करू शकतो या यंत्राच्या सहाय्याने लागवड केल्यास बियाण्याची ३०-४० टक्के बचत होते व पिकाची उगवण चांगली होऊन एकसमान वाढ होते.
👉🏻वरीप्रमाणे सर्व गोष्टी सोयाबीन लागवड/ पेरणी करत असताना लक्षात ठेवणे आवश्यक आहेत व त्यानुसार नियोजन करून आपल्याला जास्तीत जास्त उत्पादन कसे मिळेल यासाठी प्रयत्न करणे गरजेचे आहे.
धन्यवाद 🙏🏻
Dr Anant Ingle
Director Vidarbha Agriculture Development Foundation Chikhli Buldhana

🫚🫚🫚🫚🔅🔅 *आले पिक – लागवड करताना ही काळजी घ्या* (बेणे प्रक्रिया | बेड तयार करणे | बेसल डोस | पाणी व्यवस्थापन)✍🏻 डॉ. अनंत इ...
25/05/2026

🫚🫚🫚🫚🔅🔅
*आले पिक – लागवड करताना ही काळजी घ्या*
(बेणे प्रक्रिया | बेड तयार करणे | बेसल डोस | पाणी व्यवस्थापन)
✍🏻 डॉ. अनंत इंगळे
📅 लागवडीची योग्य वेळ
👉 15 ते 30 मे दरम्यान आले लागवड करणे योग्य
👉 त्या अनुषंगाने पूर्वतयारी करणे अत्यावश्यक
➡ अनेक शेतकरी आले लागवड करतात, परंतु बेणे साठवण व पूर्वतयारीची योग्य माहिती नसल्यामुळे चुका होतात आणि उत्पादनावर परिणाम होतो.

✅ *बियाण्याची आवश्यकता*
👉 एकरी ८–१० क्विंटल बेणे

🌱 *लागवडीपूर्व तयारी*
👉 लागवडीच्या २–३ दिवस आधी बेण्याचा ढीग मोकळा करावा
➡ कंदांचे तुकडे करावेत (प्रत्येक तुकड्यात २–३ डोळे असावेत)
➡ वजन: ३५–४० ग्रॅम असावे
➡ लांबी: ४–६ सेमी असावे

🧪 *बीज प्रक्रिया (अत्यंत महत्त्वाची)*
👉 तुकडे केल्यानंतर बीज प्रक्रिया करावी
👉 खालीलपैकी कोणत्याही एकाने १५–३० मिनिटे कंद बुडवून प्रक्रिया करावी:

🔅 Carbendazim 25% + Mancozeb 50% WS (Sprint) @ २–३ ग्रॅम/लिटर
🔅 Metalaxyl + Mancozeb @ २–३ ग्रॅम/लिटर
🔅 Copper Oxychloride @ ३–४ ग्रॅम/लिटर
🔅 Thiophanate Methyl 45% + Pyraclostrobin 5% FS (Xelora) @ २–३ ml/लिटर + Thiamethoxam 30 FS @ ५–८ ml/लिटर
🔅 Pyraclostrobin 3.5% + Thiram 15% + Clothianidin @ २ ml/लिटर
➡ *बेणे प्रक्रिया उद्देश:* कंदमाशी, हुमणी अळी, कंदकुज, मूळकुज नियंत्रण करणे
✅ *पूर्व मशागत व बेड नियोजन*
👉 नांगरणी करून रोटाव्हेटरने मशागत करावी
👉 शेणखत: ५–६ ट्रॉली/एकर (किमान)
👉 पुन्हा रोटाव्हेटर करून जमीन भुसभुशीत करावी
🟫 *बेड तयार करणे*
👉 बेड रुंदी: ४–४.५ फूट असावी
👉 उंची: २५–३० सेमी असावी
👉 बेड टॉप: २–२.५ फूट असावी
➡ बेड नसल्यास सपाट जमिनीवर सुद्धा लागवड करू शकता
✅ *लागवडीचे अंतर*
👉 दोन ओळींमध्ये अंतर: ३५–४० सेमी (१.२५ फूट) ठेवावे
👉 दोन कंदांमधील अंतर: २०–२२.५ सेमी ठेवावे
💧 ड्रिप व ओलावा व्यवस्थापन
👉 बेडवर शेणखत टाकायचे असल्यास बेड करून झाले की लगेच टाकावे
👉 त्यानंतर ड्रिप टाकावे (चांगल्या quality चे drip वापरावे)
👉 बेड लागवडीच्या ३–४ दिवस आधी पूर्ण ओले करावे
➡ *उद्देश* : तापमान कमी करणे व समान ओलावा राखणे यासाठी
✅ *लागवडीपूर्व प्रक्रिया (ड्रिपमधून)*
👉 ५०० gm Carbendazim + Mancozeb (Sprint) किंवा
👉 Copper Oxychloride + Thiamethoxam 30 FS (500 ml)
👉 किंवा Warden / PCT 410 वापरू शकता ( हे सोडणे)
🌿 *बेसल डोस*
👉 लागवडीच्या एक दिवस आधी किंवा त्याच दिवशी द्यावा:
✔️ 100 kg SSP
✔️ 100 kg निंबोळी पेंड
✔️ 75 kg DAP /10:26:26
✔️ 10 kg Magnesium Sulphate
✔️ 2 kg दाणेदार कीटकनाशक याप्रमाणे
🌱 *लागवड प्रक्रिया*
👉 लागवडीच्या एक दिवस आधी ८–१० सेमी खोल सरी काढाव्यात
👉 लागवडीनंतर बेड पूर्ण ओला होईल असे पाणी द्यावे
🔅 *लागवडीनंतर व्यवस्थापन*
👉 लागवडीनंतर दुसऱ्या दिवशी:
✔️ 4 kg 19:19:19
✔️ 1 लिटर Humic + Amino + Fulvic Acid सोडणे
👉 जास्त पाणी देऊ नये
👉 बेडमध्ये ओलावा कायम ठेवावा, अती पाणी होणार नाही याची काळजी घ्यावी
👉 कंद उघडे पडणार नाहीत याची काळजी घ्यावी
✅ निष्कर्ष
👉 योग्य बेणे प्रक्रिया, बेड नियोजन, बेसल डोस आणि पाणी व्यवस्थापन केल्यास आले पिकातून चांगले उत्पादन मिळू शकते.
🙏🏻 धन्यवाद
डॉ. अनंत इंगळे
(कृषि संशोधक व मार्गदर्शक)

🌱 *खरीप हंगाम 2026:* *सोयाबीन पिकाचे वाण निवड* (कमी पाऊस आणि आपत्कालीन परिस्थितीत वाण निवडणे*)✍🏻 Dr. Anant Ingle २०२६ म...
25/05/2026

🌱 *खरीप हंगाम 2026:* *सोयाबीन पिकाचे वाण निवड*
(कमी पाऊस आणि आपत्कालीन परिस्थितीत वाण निवडणे*)
✍🏻 Dr. Anant Ingle
२०२६ मध्ये एल निनोचा प्रभाव राहण्याची शक्यता असल्याने पावसाचे प्रमाण कमी राहणे, पावसात खंड पडणे अशा परिस्थितीचा अंदाज व्यक्त करण्यात आला आहे. अशा बदलत्या हवामानात सोयाबीन पिकाचे चांगले उत्पादन घेण्यासाठी योग्य वाण निवड हा अत्यंत महत्त्वाचा टप्पा आहे.

👉🏻सोयाबीन पिकासाठी विविध गुणधर्मांचे अनेक वाण बाजारात उपलब्ध आहेत. त्यामुळे योग्य वाण निवड करताना शेतकरी बांधवांमध्ये संभ्रम निर्माण होतो. त्या अनुषंगाने खालील माहिती उपयुक्त ठरेल.

🌾 *वाण निवड करताना लक्षात ठेवावयाच्या बाबी*
👉🏻जमिनीचा प्रकार व विभागानुसार वाण निवड
👉🏻मध्यम कालावधीत परिपक्व होणारे वाण
👉🏻रोग व किडींना (येलो मोझॅक, चारकोल रॉट) प्रतिकारक्षम वाण
👉🏻बदलत्या हवामानात चांगले उत्पादन देणारे वाण
👉🏻शेंगांची संख्या जास्त व चाकीदार दाणे असलेले वाण
👉🏻शेंगा लवकर न फुटणारे वाण
👉🏻अधिक उत्पादनक्षम वाण

✅ *वाण निवडीचे नियोजन
सोयाबीन वाण तीन प्रकारांमध्ये विभागले जातात* :
🔅लवकर येणारे
🔅मध्यम कालावधीत येणारे
🔅उशिरा येणारे
✅जमिनीच्या प्रकारानुसार व नियोजनानुसार निवड करावी:
👉 हलकी व मध्यम (कोरडवाहू) जमीन — लवकर येणारे वाण
👉 मध्यम ते भारी जमीन — मध्यम कालावधीचे वाण
👉 भारी जमीन व चांगले नियोजन (पाण्याची सुविधा) — उशिरा येणारे वाण
⚠️ *महत्त्वाचे*: एकाच वाणाची निवड टाळावी. २–३ वेगवेगळ्या कालावधीचे वाण निवडावेत.

✅ *लवकर येणारे वाण*
१. JS-9305
२. MAUS-725
३. MACS-1460
४. JS-20-34
५. JS-9560
६. Green Gold 3344

✅ *मध्यम कालावधीचे वाण*
१. फुले दुर्वा
२. MAUS-612
३. PKV-आंबा
४. RVSM-1135
५. सुवर्ण सोया
६. फुले किमया (मध्यम ते उशिरा)
७. JS -२०-११६
८. JS-२०-९८
९. JS-३३५
✅ *उशिरा येणारे वाण (योग्य नियोजन असल्यास)*
१. फुले संगम
२. फुले किमया
३. फुले दुर्वा
४. MAUS -१६२

🌿 *योग्य वाण निवडीचे फायदे*
@ पिक नुकसानीचा धोका कमी होतो
@ स्थिर व चांगले उत्पादन मिळते
@ काढणीस वेळ मिळतो (वेगवेगळ्या वेळेस पिक तयार होते)
@ परतीच्या पावसामुळे होणारे नुकसान टाळता येते
@ रोग व किडीचा प्रादुर्भाव कमी प्रमाणात होतो
@ खर्चात बचत होते

🌱 *बियाणे निवड*
👉🏻उच्च उगवणक्षमतेचे प्रमाणित बियाणे निवडावे
👉🏻योग्य प्रमाणात व योग्य पद्धतीने पेरणी करावी
👉🏻एकरी झाडांची संख्या योग्य राखावी
👉🏻 उगवण क्षमता तपासणी करावी आणि नंतर पेरणी करावी
🙏 धन्यवाद
डॉ. अनंत इंगळे
Gangai Agro: कृषि संशोधन, प्रशिक्षण आणि मार्गदर्शन केंद्र, चिखली, बुलढाणा

Address

Chikhli
443201

Telephone

+919689653854

Website

Alerts

Be the first to know and let us send you an email when Gangai Agro - कृषी संशोधन,मार्गदर्शन आणि प्रशिक्षण posts news and promotions. Your email address will not be used for any other purpose, and you can unsubscribe at any time.

Contact The Organization

Send a message to Gangai Agro - कृषी संशोधन,मार्गदर्शन आणि प्रशिक्षण:

Shortcuts

Share

Category