Calicut Mappila Heritage Foundation

13/07/2026

മലബാറിലെ മുഹമ്മദൻമാർ (മാപ്പിള മുസ്ലിംകൾ) – ഏകദേശം 1857–1861
കേരള ചരിത്രത്തിലെ ഏറ്റവും പഴക്കമേറിയ ഫോട്ടോഗ്രാഫുകളിൽ ഒന്നാകാം ഈ അപൂർവ ദൃശ്യരേഖ.

19-ാം നൂറ്റാണ്ടിന്റെ മധ്യകാലത്ത് പകർത്തപ്പെട്ടതായി കരുതുന്ന ഈ അപൂർവ ചിത്രം മലബാറിലെ മാപ്പിള മുസ്ലിം സമൂഹത്തിലെ അംഗങ്ങളെ സ്റ്റുഡിയോ പശ്ചാത്തലത്തിൽ അവതരിപ്പിക്കുന്നു. ഇന്ത്യയിൽ ഫോട്ടോഗ്രഫി ശൈശവദശയിലായിരുന്ന കാലഘട്ടത്തിൽ എടുത്ത ഇത്തരം ചിത്രങ്ങൾ ഇന്ന് സാമൂഹിക ചരിത്രത്തിന്റെയും നരവംശശാസ്ത്രത്തിന്റെയും അമൂല്യ രേഖകളാണ്.

ചിത്രത്തിൽ രണ്ട് പുരുഷന്മാരും രണ്ട് സ്ത്രീകളും പരമ്പരാഗത വേഷത്തിൽ കാണപ്പെടുന്നു. പുരുഷന്മാർ മുണ്ടും തലപ്പാവും ധരിച്ചിരിക്കുമ്പോൾ സ്ത്രീകൾ തല മറച്ച വെള്ള നിറത്തിലുള്ള വസ്ത്രം അണിഞ്ഞിരിക്കുന്നു.

ലളിതമായ വസ്ത്രധാരണവും ഗൗരവമേറിയ മുഖഭാവങ്ങളും അന്നത്തെ സാധാരണ ജനങ്ങളുടെ ജീവിതരീതിയിലേക്കുള്ള ഒരു ജാലകമാണ്.

മലബാർ തീരവുമായി അറബ് ലോകത്തിനുള്ള വ്യാപാരബന്ധം ക്രി.വ. ഏഴാം നൂറ്റാണ്ടുമുതൽ ശക്തമായിരുന്നു.

ഈ വ്യാപാരബന്ധങ്ങളിലൂടെയും പിന്നീട് പ്രാദേശിക ജനങ്ങളുടെ മതപരിവർത്തനങ്ങളിലൂടെയും രൂപം കൊണ്ട സമൂഹമാണ് മാപ്പിള മുസ്ലിംകൾ.

നൂറ്റാണ്ടുകളായി കേരളത്തിന്റെ കടൽവ്യാപാരം, ഭാഷ, സാഹിത്യം, സംഗീതം, ഭക്ഷണസംസ്കാരം, സാമൂഹിക ജീവിതം എന്നിവയിൽ ഈ സമൂഹം നിർണായക പങ്കുവഹിച്ചു.

ഈ ചിത്രം ഒരു കുടുംബത്തിന്റെ ഫോട്ടോ എന്നതിലുപരി, ബ്രിട്ടീഷ് ഭരണകാലത്തെ കേരളത്തിലെ സാമൂഹിക ഘടന, വസ്ത്രധാരണം, ഫോട്ടോഗ്രഫിയുടെ ആദ്യകാല ചരിത്രം എന്നിവയെക്കുറിച്ച് പഠിക്കാൻ സഹായിക്കുന്ന വിലപ്പെട്ട ദൃശ്യരേഖ കൂടിയാണ്.

അന്നത്തെ സ്റ്റുഡിയോ ഫോട്ടോഗ്രഫിയിൽ ആളുകളെ ദീർഘനേരം അനങ്ങാതെ ഇരുത്തിയാണ് ചിത്രങ്ങൾ പകർത്തിയിരുന്നത്.

അതുകൊണ്ടുതന്നെ മുഖങ്ങളിൽ ഗൗരവവും ശരീരഭാവങ്ങളിൽ നിശ്ചലതയും പ്രകടമാണ്.

ചരിത്രഫോട്ടോകൾ നമ്മെ ഭൂതകാലത്തിന്റെ മുഖവുമായി നേരിട്ട് ബന്ധിപ്പിക്കുന്നു. എഴുത്തിൽ രേഖപ്പെടുത്താത്ത അനവധി സാമൂഹിക വിവരങ്ങൾ ഇത്തരം ചിത്രങ്ങളിൽ ഒളിഞ്ഞിരിക്കുന്നു.

വസ്ത്രധാരണം, ആഭരണങ്ങൾ, ശരീരഭാഷ, സാമൂഹിക സ്ഥാനം, ജീവിതനിലവാരം തുടങ്ങിയ നിരവധി കാര്യങ്ങൾ ഗവേഷകർ ഇത്തരം ചിത്രങ്ങളിൽ നിന്ന് പഠിച്ചെടുക്കുന്നു.

08/07/2026

08/07/2026

#കോഴിക്കോട്ടെ_വലിയ_ഖാസി

​ഇസ്ലാമിക ചരിത്രത്തിൽ ലോകത്ത് തന്നെ ഒരു ഖാസി പരമ്പരയായി ഇത്രയും ദീർഘകാലം നിലനിന്നുപോന്ന ചരിത്രം കോഴിക്കോട്ടെ ഖാസിമാർക്ക് മാത്രമുള്ളതാകാനാണ് സാധ്യത. കേവലം മതനേതാക്കൾ എന്നതിലുപരി വലിയ പണ്ഡിത കുലാപതികളും മറ്റ് വിവിധ മേഖലകളിൽ കർമ ശാസ്ത്രം, സാഹിത്യം, കണക്ക്, ഹിസ്സ്റ്ററി, ഗോള ശാസ്ത്രം, ബോട്ടണി, തുടങ്ങിയ മേഖലകളിലൊക്കെ പ്രശസ്തരുന്നു അവരിൽ ഭൂരിഭാഗവും. എന്നാൽ, ഇന്നത്തെ പുതുതലമുറയിൽ പലർക്കും കോഴിക്കോട് ഖാസിമാരുടെ ഈ മഹത്തായ ചരിത്രത്തെക്കുറിച്ച് വേണ്ടത്ര അറിവില്ല എന്നതാണ് വസ്തുത.
​ചരിത്രത്തിന്റെ തുടക്കം
​ഉത്ഭവം: പ്രവാചക സ്വല്ലല്ലാഹു അലൈഹിവസല്ലമയുടെ കാലഘട്ടത്തിൽ തന്നെ ഇതിന്റെ ചരിത്രം ആരംഭിക്കുന്നു.
​കേന്ദ്രവും ആദ്യ ഖാസിയും: കോഴിക്കോട് ചാലിയം കേന്ദ്രമായി ഹബീബ് ഇബ്നു മാലിക് റളിയള്ളാഹു അൻഹുവിലൂടെയാണ് കോഴിക്കോട്ടെ ഖാസി പരമ്പരയുടെ തുടക്കം കുറിക്കുന്നത്.

​സമീപകാലത്ത് ദീർഘകാലം കോഴിക്കോട് ഖാസി പദം അലങ്കരിക്കുകയും ജനങ്ങളെ സന്മാർഗ്ഗത്തിലേക്ക് നയിക്കുകയും ചെയ്ത രണ്ട് പ്രമുഖ വ്യക്തിത്വങ്ങളാണ്:
​സയ്യിദ് ഷിഹാബുദ്ദീൻ ഇമ്പിച്ചിക്കോയ തങ്ങൾ
​നാലാകത്ത് മുഹമ്മദ് കോയ ബാഖവിയും

​ പാണ്ഡിത്യത്തിന്റെ പ്രൗഢി
​ഖാസി പദവിയുടെ പ്രൗഢിയും അതുല്യമായ പാണ്ഡിത്യവും ഒരുപോലെ സമ്മേളിച്ച വ്യക്തിത്വമായിരുന്നു സയ്യിദ് ഷിഹാബുദ്ദീൻ ഇമ്പിച്ചിക്കോയ തങ്ങളുടേത്.
​സേവന കാലഘട്ടം: 1947 മുതൽ 1999 വരെ ദീർഘകാലം കോഴിക്കോട് വലിയ ഖാസി പദവിയിൽ അദ്ദേഹം തിളങ്ങിനിന്നു.
​വിയോഗം: 1999 മെയ് 9-ന് (ഹിജ്റ വർഷം: മുഹറം 21) അദ്ദേഹം ഈ ഭൗതിക ലോകത്തോട് വിടപറഞ്ഞു.
​
​ കോഴിക്കോട്ടെ ഖാസിമാരുടെ ചിതറിക്കിടന്നിരുന്ന മഹത്തായ ചരിത്രങ്ങൾ ഏറെ പ്രയത്നപ്പെട്ട് ഒരുമിച്ചുകൂട്ടി സൂക്ഷിച്ചുവെക്കുന്നതിൽ അദ്ദേഹം വലിയ പങ്കുവഹിച്ചു.
​ ഇസ്ലാമിക സ്വത്തവകാശ നിയമത്തെക്കുറിച്ച് (ഇൽമുൽ ഫറാഇള്) വളരെ ആഴത്തിലുള്ള അവഗാഹവും അറിവും അദ്ദേഹത്തിനുണ്ടായിരുന്നു.

അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഓർമ ദിനമാണ് മുഹറം 21

#തെക്കെപുരം
#കോഴിക്കോടേമുസ്ലിം

01/07/2026

നമ്മൾ ഇപ്പോൾ കാണുന്ന ചില ആചാരങ്ങളിലെ പ്രതീകാത്മഗ ചിന്നങ്ങൾ എന്തിനെ പ്രതിനിധീകരിക്കുന്നു എന്ന് നമ്മൾ പലപ്പോഴും അറിയാറില്ല

08/06/2026

ഹുസൈനി ബ്രാഹ്മണർ (Hussaini Brahmins) എന്നത് ഇന്ത്യൻ ഉപഭൂഖണ്ഡത്തിലെ സവിശേഷമായ ഒരു സാംസ്കാരിക-മത സമന്വയ വിഭാഗമാണ്. ഹിന്ദു പാരമ്പര്യവും ഇസ്‌ലാമിക ചരിത്രവും ഒരുപോലെ ഉൾക്കൊള്ളുന്ന ഇവർ, പ്രധാനമായും ഇന്ത്യയുടെ വടക്കൻ സംസ്ഥാനങ്ങളിലും (പഞ്ചാബ്, ജമ്മു, രാജസ്ഥാൻ) പാകിസ്താനിലുമാണ് ജീവിക്കുന്നത്.
​ഇവരെക്കുറിച്ചുള്ള പ്രധാനപ്പെട്ട ചരിത്രവും പശ്ചാത്തലവും താഴെ നൽകുന്നു:
​1. ചരിത്രപരമായ പശ്ചാത്തലം
​ഹുസൈനി ബ്രാഹ്മണർ അടിസ്ഥാനപരമായി മോഹിയാൽ ബ്രാഹ്മണർ (Mohyal Brahmins) എന്ന ഉപവിഭാഗത്തിൽ പെട്ടവരാണ്. ചരിത്രപരമായി ഇവർ പുരോഹിത വൃത്തിയേക്കാൾ ഭരണപരമായ കാര്യങ്ങളിലും യോദ്ധാക്കളായും പ്രശസ്തിയാർജ്ജിച്ചവരാണ്.
​2. കർബല യുദ്ധവും ബന്ധവും
​എഡി 680-ൽ നടന്ന ചരിത്രപ്രസിദ്ധമായ കർബല യുദ്ധവുമായി (Battle of Karbala) ബന്ധപ്പെടുത്തിയാണ് ഇവർക്ക് 'ഹുസൈനി' എന്ന പേര് ലഭിച്ചത്.
​പ്രവാചകൻ മുഹമ്മദ് നബിയുടെ പൗത്രനായ ഹസ്രത്ത് ഇമാം ഹുസൈന്റെ പക്ഷത്തുചേർന്ന്, അദ്ദേഹത്തെയും കുടുംബത്തെയും സംരക്ഷിക്കാൻ രഹബ് സിദ്ധ് ദത്ത് (Rahab Sidh Dutt) എന്ന ബ്രാഹ്മണ പ്രമുഖനും അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഏഴ് പുത്രന്മാരും കർബലയിൽ യസീദിന്റെ സൈന്യത്തിനെതിരെ ധീരമായി പോരാടി എന്നാണ് ഇവരുടെ വിശ്വാസവും പാരമ്പര്യവും.
​ഈ യുദ്ധത്തിൽ രഹബ് ദത്തിന്റെ മക്കൾ വീരമൃത്യു വരിച്ചു. ഇമാം ഹുസൈനോടുള്ള ഈ ആദരവും സ്നേഹവും കാരണമാണ് ഇവർ പിന്നീട് 'ഹുസൈനി ബ്രാഹ്മണർ' എന്നറിയപ്പെടാൻ തുടങ്ങിയത്.
​3. ആചാരങ്ങളും വിശ്വാസങ്ങളും
​ഹൈന്ദവ-ഇസ്‌ലാം സംസ്കാരങ്ങളുടെ മനോഹരമായ ഒരു കൂടിച്ചേരൽ ഇവരുടെ ജീവിതത്തിൽ കാണാം:
​ഇവർ കടുത്ത കൃഷ്ണഭക്തരോ ശിവഭക്തരോ ആയ സനാതന ധർമ്മ വിശ്വാസികളാണ്.
​അതേസമയം തന്നെ, മുഹറം മാസത്തിലെ വിലാപ ചടങ്ങുകളിൽ (Ashura) ഇവർ സജീവമായി പങ്കെടുക്കുകയും ഇമാം ഹുസൈന്റെ രക്തസാക്ഷിത്വത്തെ അനുസ്മരിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു.
​പല ഹുസൈനി ബ്രാഹ്മണ കുടുംബങ്ങളിലെയും കുട്ടികളുടെ കഴുത്തിൽ കർബലയിലെ പോരാട്ടത്തിന്റെ പ്രതീകമായി ചെറിയൊരു അടയാളം (മുറിപ്പാട് പോലെ) പ്രതീകാത്മകമായി വരുത്തുന്ന ചടങ്ങുകളുണ്ട്.
​4. പ്രശസ്തരായ വ്യക്തികൾ
​ഇന്ത്യയിലെ പ്രശസ്തരായ പല വ്യക്തികളും ഹുസൈനി ബ്രാഹ്മണ വംശജരാണ്. അതിൽ ഏറ്റവും പ്രമുഖൻ അന്തരിച്ച പ്രശസ്ത നടനും രാഷ്ട്രീയപ്രവർത്തകനുമായിരുന്ന സുനിൽ ദത്ത് ആണ് (അദ്ദേഹത്തിന്റെ മകൻ സഞ്ജയ് ദത്തും ഈ പാരമ്പര്യത്തിന്റെ ഭാഗമാണ്). പ്രശസ്ത ഉറുദു കവി കാശ്മീരി ലാൽ സക്കീർ മറ്റൊരു ഉദാഹരണമാണ്.
​"ഒരു കയ്യിൽ വേദവും മറുകയ്യിൽ വാളും, ഹൃദയത്തിൽ ഹുസൈനോടുള്ള ഭക്തിയും" എന്നാണ് ഹുസൈനി ബ്രാഹ്മണരുടെ പരമ്പരാഗതമായ ആദർശമായി പറയപ്പെടുന്നത്. ഇന്ത്യയുടെ മതാതീതമായ സൗഹാർദ്ദത്തിന്റെ ഉത്തമ ഉദാഹരണമായി ഈ ജനവിഭാഗം ചരിത്രത്തിൽ അടയാളപ്പെടുത്തപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു.

ഹുസൈനികളെ കുറിച്ചുള്ള youtube വീഡിയോ
https://youtube.com/watch?v=FcSHwwubW0s&si=zWuvExoPsgiNqciz

മറഞ്ഞു കിടക്കുന്ന ചരിത്രത്തെ തേടി.....
Chanel സന്ദർശിക്കുക
https://whatsapp.com/channel/0029Va4aUzf96H4QE7RR273Y
Facebook:-
https://www.facebook.com/calicutmappila?mibextid=LQQJ4d
youtube:-
https://youtu.be/WqC2LApL5hY

04/06/2026

ലോകത്തെ ഏത് രാജ്യത്തെ നേതാവ് വന്നാലും കൊട്ടാരത്തിന്റെ പടിവാതിൽക്കൽ മാത്രമേ ഒമാനിലെ സുൽത്താൻ അതിഥികളെ സ്വീകരിക്കാറുള്ളൂ. ലോകത്തെ ഏറ്റവും വലിയ കരുത്തനായ ഭരണാധികാരി വന്നാലും എയർപോർട്ടിൽ പോയി സ്വീകരിക്കുന്ന പതിവ് ഒമാൻ രാജവംശത്തിനില്ല.(ഇതാണ് അവരുടെ പ്രോട്ടോക്കോൾ)
അങ്ങനെയിരിക്കെ 1994-ൽ
ഇന്ത്യൻ പ്രസിഡൻ്റ് ഡോ. ശങ്കർ ദയാൽ ശർമ്മയുടെ വിമാനം ഒമാനിലെ മസ്കറ്റ് അന്താരാഷ്ട്ര വിമാനത്താവളത്തിൽ പറന്നിറങ്ങുന്നു. വിമാനത്തിന്റെ വാതിൽ തുറന്നതും അവിടെയുള്ള സുരക്ഷാ ഉദ്യോഗസ്ഥരുടെ കണ്ണുകൾ തള്ളിപ്പോയി! ലോകത്തെ മുഴുവൻ ഞെട്ടിച്ചുകൊണ്ട്, തന്റെ രാജ്യത്തെ എല്ലാ രാജകീയ പ്രോട്ടോക്കോളുകളും കാറ്റിൽപ്പറത്തിക്കൊണ്ട് സാക്ഷാൽ ഒമാൻ സുൽത്താൻ ഖാബൂസ് ബിൻ സെയ്ദ് റൺവേയിൽ കാത്തുനിൽക്കുന്നു!
അതുകൊണ്ടും തീർന്നില്ല... വി.ഐ.പി പടവുകൾ ഇറങ്ങിവരാൻ അദ്ദേഹം താഴെ കാത്തുനിന്നില്ല. സുൽത്താൻ വേഗത്തിൽ വിമാനത്തിന്റെ പടികൾ ഓടിക്കയറി. വിമാനത്തിനുള്ളിൽ ഇരിക്കുകയായിരുന്ന ആ വയോധികനായ ഇന്ത്യൻ പ്രസിഡൻ്റിനെ ചേർത്തുപിടിച്ച്, സ്വന്തം പിതാവിനെയെന്ന പോലെ അതീവ ബഹുമാനത്തോടെ പതുക്കെ താഴേക്ക് നടത്തിക്കൊണ്ടുവന്നു.
താഴെ പ്രസിഡന്റിന് യാത്ര ചെയ്യാൻ ലോകോത്തര ബ്രാൻഡിന്റെ ഒരു രാജകീയ കാർ സ്റ്റാർട്ട് ചെയ്ത് നിർത്തിയിട്ടുണ്ടായിരുന്നു. അതിനടുത്തേക്ക് നടന്നടുത്ത സുൽത്താൻ, ഡ്രൈവറെ രൂക്ഷമായൊന്ന് നോക്കി... 'മാറി നിൽക്കാൻ' കണ്ണുകൊണ്ട് ഒരൊറ്റ ആംഗ്യം! ഡ്രൈവർ ഞെട്ടിമാറി.
പിന്നീട് ലോകം കണ്ടത് ചരിത്രത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ മാസ്സ് സീനായിരുന്നു! അറബ് ലോകത്തെ ഏറ്റവും കരുത്തനായ ആ ഭരണാധികാരി, സ്വന്തം കൈകൊണ്ട് കാറിന്റെ ഡോർ തുറന്ന് ഇന്ത്യൻ പ്രസിഡൻ്റിനെ ഫ്രണ്ട് സീറ്റിലിരുത്തി. ശേഷം രാജകീയ കുപ്പായമണിഞ്ഞ സുൽത്താൻ നേരെ ഡ്രൈവിംഗ് സീറ്റിലേക്ക്... ഒമാൻ്റെ സുൽത്താൻ സ്വന്തം അതിഥിയേയും കൊണ്ട് കൊട്ടാരത്തിലേക്ക് കാറോടിച്ചു പോയി!
എന്തായിരുന്നു ഇതിന് കാരണം,

"അന്ന് സുൽത്താന്റെ കാറിലിരുന്നത് കേവലം ഇന്ത്യയുടെ പ്രസിഡന്റല്ല, മറിച്ച് സുൽത്താൻ ഇന്ത്യയിലെ പൂനെയിൽ പഠിക്കുന്ന കാലത്ത് (1950-കളിൽ) ഡോ. ശങ്കർ ദയാൽ ശർമ അദ്ദേഹത്തിന്റെ പ്രൊഫസർ ആയിരുന്നു. ഒരു വിദ്യാർത്ഥി തന്റെ ഗുരുവിനോട് കാണിക്കേണ്ട ബഹുമാനം മാത്രമാണ് അദ്ദേഹം അവിടെ പ്രകടിപ്പിച്ചത്."
ചരിത്രരേഖകളിൽ ഇതിൽ അല്പം അതിശയോക്തി ഉണ്ടെങ്കിലും, സുൽത്താൻ ഇന്ത്യയെയും ആ മഹാനായ മനുഷ്യനെയും അത്രമേൽ ആദരിച്ചിരുന്നു എന്നതാണ് യഥാർത്ഥ സത്യം, ഈ കഥ നൽകുന്ന ആവേശവും സന്ദേശവും ചെറുതല്ല!
അധികാരത്തിന്റെയോ സമ്പത്തിന്റെയോ യാതൊരു അഹങ്കാരവുമില്ലാതെ, തന്റെ ഗുരുവിന്റെ മുന്നിൽ തലകുനിക്കാൻ കാണിച്ച ആ വലിയ രാജകീയ മനസ്സ്...
അതാണ് യഥാർത്ഥ ഗുരു ശിഷ്യ ബന്ധം,
അതാണ് ഒരു നല്ല അദ്ധ്യാപകന്റെ ശിഷ്യത്തം ലഭിച്ചതിന്റ ഗുണം!

ലക്നൗ, കേംബ്രിഡ്ജ് സർവകലാശാലകളിൽ നിയമം പഠിപ്പിച്ചിരുന്ന മികച്ചൊരു അധ്യാപകനായിരുന്നു ഡോ. ശങ്കർ ദയാൽ ശർമ. ഇന്ത്യയും ഒമാനും തമ്മിലുള്ള ബന്ധം ഇത്രത്തോളം ദൃഢമാകാൻ ഈ ഗുരു-ശിഷ്യ ബന്ധം വലിയൊരു പങ്കുവഹിച്ചിട്ടുണ്ട്.

മറഞ്ഞു കിടക്കുന്ന ചരിത്രത്തെ തേടി.....
Chanel സന്ദർശിക്കുക
https://whatsapp.com/channel/0029Va4aUzf96H4QE7RR273Y
Facebook:-
https://www.facebook.com/calicutmappila?mibextid=LQQJ4d
youtube:-
https://youtu.be/WqC2LApL5hY

12/05/2026

ഈ ഫോട്ടോ മലബാർ ചരിത്രത്തിലെ തന്നെ ഏറ്റവും വിലപ്പെട്ട ദൃശ്യരേഖകളിൽ ഒന്നാണ്. സാമൂതിരി രാജവംശത്തിന്റെ അന്തസ്സും പാരമ്പര്യവും ഇതിൽ വ്യക്തമായി കാണാം.
1860-നോട് അടുത്ത് ജർമ്മൻ നരവംശശാസ്ത്രജ്ഞനായ ഫെഡോർ ജാഗർ (Fedor Jagor) പകർത്തിയതാണിത്. കേരളത്തിലെ രാജകുടുംബങ്ങളെ ക്യാമറയിൽ പകർത്തിയ ആദ്യകാല ചിത്രങ്ങളിൽ ഒന്നാണിതെന്ന പ്രത്യേകതയുമുണ്ട്.
ഈ അപൂർവ്വ ചിത്രം നിലവിൽ ജർമ്മനിയിലെ ബെർലിൻ സ്റ്റേറ്റ് മ്യൂസിയത്തിൽ (Ethnologisches Museum) ആണ് സൂക്ഷിച്ചിരിക്കുന്നത്.

11/05/2026

താജ് മഹാലിന് മുൻപേ മാർബിളിൽ തീർത്ത ആദ്യ സ്മാരകം