26/08/2023
IGGY THE ESKIMO
IGGY THE ESKIMO hi tunge a nih chiah .Chaltlang Lal Thangphunga fa upa lama pathumna, Suakṭhuami fanu Chawngpuii chuan Sâp sipai Major Joyce-a nên k*m 1945 indopui lai khân Silchar-ah a nen in nei a,mizo zingah Indian Marriage Act hmanga innei hmasa ber dawttu an nih rin ani . Sap pasal a neih hnuah Chawngpuii chanchin hi an hre zui thei ta meuh lo va, an fanu Evelyn-i erawh chu, k*m 2017-a a thih thu leh entertainment khawvela a hun a lo hman dan Sap ṭawng chanchinbuah leh social media lamah a lo darh chuai chuai a nih kha. Ṭhalai zawkte chuan Chawngpuii fanu ‘Iggy the Eskimo’ tia hriat lar tak chanchin chu k*m 2021 July lamah khan kan chhiar tawh hlawm ang .
Chawngpuii pasal hi an inneih lai khan Major a ni a, a hming pum chu Harry Charlton Joyce a ni a, British sipai zingah pawh Royal Engineers zinga mi a ni. Chawngpuii hian pasal a neih hnu hian Sap hming a nei niin Times of India chuan a ziak a, chu chu Angela a ni. An inneih hnu hian rei lote Aizawlah an awm a, Pakistan-ah an chhuk ta a, k*m hnih an inneih hnuah k*m 1947 December ni 14-ah fanu Evelyn Laldawngliani Joyce an nei a, a pianna khua chu Rawalpindi a ni. Thlalaka kan hmuh hi an chhungkua, Laldawngliani k*m khat a nih lai, k*m 1948 a ni awm e. Laldawngliani hian nau mipa Stephen Lallungmuana a nei a, k*m 1949 January-ah Dhaka-ah a piang thung,k*m 1960 vel thleng khan an chhungte hi lehkha an lo la thawn thin a ni awm e.
Hemi lehkha an dawn hnuhnung ber aṭang hian Chawngpuii fate, Laldawngliani leh Lallungmuana te chu sikul an kai tawh a, Elizabeth-i chu sikul kai rual a la ni lo. Laldawngliani chu Art sikulah rei vak lo a kal a, k*m 14 vel mi a ni. Art sikula a kal ta chu khawvela milar ber ber, rimawi lamah chuan an aia sang an awm lo vang tih tur a tawng chho ta a. Chung zingah chuan tun thleng kan hriat lar leh ngaihsan Eric Clapton te, Rolling Stones band lar tak dintu zinga mi Brian Jones leh an guitarist Keith Richards te, rock band lar tak The Who, te nen an inkawm a, an drummer, khawvela drummer ṭha bera sawi zinga mi Keith Moon te chu a kawm chho ta a. A bialpa lar ber chu Pink Floyd dintu zinga mi Syd Barret kha a ni nghe nghe. Mizo thlah zingah hetianga entertainment khawvel mi lar ber ber kawm pha hi an la awm ngai lo.
Orchid Ballroom leh Iggy the Eskimo
K*m 1961 khan Evelyn Laldawngliani Joyce chu k*m 14 mi a nih laiin an in chhuahsanin a tlan bo a, khawi lamah nge a ṭuan tak tih hi chhui fe a ngai a. Chhungkaw khawsa thei takin Brighton khuaah an awm a, an khua hi England chhim, tuipui k**a awm a ni. East Suss*x county chhunga mi a ni a, London aṭangin mel 47-a hla, tuipui kam intawllenna hmun beach nuam tak nei a ni. Football tuimite chuan Brighton & Hove Albion football club hi kan hria ang.
Art sikul han tih hian khatih laia art lar ber an tihte chu Pop art leh art dang te a ni a, thlalak zirna hi fine art anga a lo zîk chhuah hun lai a ni bawk. Pop art tih hi popular art tihna a ni a, ṭhalaite duhzawng leh ngaihhlut zawng, mi tam berin an pawmpui, ei zawnna tlaka thiamna chherchhuahna kha a ni ber mai. Lemziak lam tui mi tan thui tak kal theih hun lai a ni a, rimawi leh zai lama ei zawn tum tan duhthusam khawvel a ni. A tawi zawnga sawi chuan nu leh paten an fate tana ṭha an tih leh an faten an tana ṭha an tih kha, ar insual anga an insual awrh awrh lai a ni ber mai. Chutianga boruak inthlak danglam lai tak chu Laldawngliani aka Evelyn Rose aka Iggy the Eskimo aka Iggy the Inuit lo pian chhuah hun lai chu a ni.
An in a chhuahsan hnu rei loteah Ig tih leh Iggy tih hming a pu thuai a, London khawpuia intihhlimna hmunah a khawsa ṭhin tih kan hmu ta a ni. Sap leh Mizo inthlah pawlh a nih avangin a hmelṭha danglam riau a ni. A chanchin an ziahnaah chuan a tlan bo hnu hian a ṭhiante zingah a khawsa ve naw naw a, chung a ṭhiante pawh chu mahni chhungkaw chhuahsan an ni vek mai a. eng lak aṭang berin nge an hel tih zawhna chu heng ṭhalaite hian an chhang thiam ber kher lo. An nihphung pangngai kha an ning a ni ber mai. ‘Iggy hmel ṭhatna leh mahni duhzawng tlang taka ti lang ngamtu a nihna chuan mi lawm a hlawh a, ei tur leh chenpui tur a haihchham lo’, tiin an ziak a ni.
Chutih laia London khawpuia Purley vengah khuan intihhlimna hmun lar tak Orchid Ballroom an tih chu a awm a, chu ballroom chu a ṭhiante nen zantina an inkawmna hmun a ni. K*m 1963 aṭanga k*m 1967 chhung kha chuan Iggy hmu duh tan chuan Orchid Ballroom-ah zawn mai tur a ni, an ti. Orchid Ballroom hi k*m 1960 aṭanga 1970 inkarah kha chuan London-a ṭhalaite lâmna hmun hmingthang ber a ni awm e. Rock band ding tir leh mimal, zai lama eizawn tum te chuan he ballroom-a zai hi an suangtuah ber a ni ve ṭhin. Rock band la tuai deuhte chuan producer ṭha an zawng a, recording tihsak theitu zawn leh Orchid Ballroom-a zai chu an duhthusam a ni.
Iggy chuan mi hriat a hlawh chho zel a, hmelṭha si, mize tlang hraih mai a nihna chuan mipate a hip a ni ber mai. Thlahpawlh a nih avangin a chanchin hriat chakin miin an zawt chamchi a, a hmel danglam bikna chuan, ‘mysterious girl’ tih a hlawh a. Thlalatu leh modelling agency te khan an hêl chawt hlawm a ni. Himalaya tlang aṭanga lo chawr chhuak a nih thu chu a sawi zauh zauh a, a nu Mizo a nih thu chu a sawi chhuak duh ngai lo. K*m 1952-a chanchinbu aṭanga indin chho, a hnu zelah film leh music lam khawih zui ta, New Musical Express (NME) hian k*m 1966 velah khan an interview a. Chuta thlalatu pakhatin Iggy ṭobul a zawh ṭumin, ‘Eskimo’, tiin fiamthuin a chhang a. Chu a fiamthu chu fiamthu mai a ni tih hre reng chungin Iggy the Eskimo tih chuan mi a hip dawn tih an hria a, an koh larna ber chu a ni ta a. A hnu zelah chuan Eskimo-ho chenna, Arctic circle leh Alaska a mite chuan anmahni koh nana Eskimo tih chu an duh ta lo va, ‘sa hel ei mi’ tihna a lo ni bawk a. ‘Inuit’ an intih tak avangin Iggy The Inuit tiin Laldawngliani chu an ko lâr ta zawk a ni. An ṭawngin Inuit chu ‘mipui’ tihna a ni.
Iggy leh Jimi Hendrix
K*m 1966 khan Jimi Hendrix chu London-ah a awm a, a band din, Jimi Hendrix Experience chuan an hla record tur leh zan lama ballroom lama concert nei turin Kingsway Studio-ah an inbuatsaih ve mek a. He studio hi London khawpui lailia kawng hlun leh lun ber mai Kingsway kawtthlera awm a ni a, Kingsway Studio tia hriat lar ni mah se, De lane Lea Music Ltd tiin an sawi bawk ṭhin. He studio hi Samuel Herbert Benson-a siam a ni a, atirah chuan advertising agency a ni a, k*m 1963 velah khan French intelligent officer pakhat Major Jacques De Lane Lea-a chuan Kingsway studio hi a lei a. English film te chu French ṭawnga lehlin nan he studio hi a hmang ṭhin a ni.
Jimi Hendrix-a leh a ṭhianten Kingsway Studio-a hla chi hrang hrang an record zawh hian, chu zana ballroom-a an sak tur enlawk nan an hmang bawk a. Tichuan, darkar hnih vel chhung tlai lam thingpui te ina an chawlh hnuah Iggy te zantina an lamna hmun Orchid Ballroom chu an pan ta a ni.
March ni 1, 1967, Nilaini zan pawh hi an nghakhlel et et tawh a, a chhan chu Jimi Hendrix Exprerience an lo kal dawn vang a ni.Tichuan zan dar 7 a lo ni a, dan pangngaiin Orchid Ballroom chu a khat titih tawh a, zaina stage ruak chu mipui mit latu ber a ni tawh a. Thu puangtu chuan mipui chibai a buk a, eng eng emaw a sawi zawhah Jimi Hendrix Experience chu a inhmelhriattir a, dar 7:30-ah chuan an hmuh chak ber chu an lo chhuak ta a ni. Hemi zan hian Hendrix-a te bakah mi dang zai pawh an awm a, Jimi Hendrix-a chu an en rawn ber a ni a, vei khawr ngat kha a ni a, k*m 1960 chho va lar ber mai, Fender Stratocaster vâr ngei mai kha a rawn ak chhuak a. USA aṭanga England-a a lo luh hian he guitar chauh hi a rawn chhuahpui nghe nghe a ni. Vei khawr dangte ang lo takin Hendrix-a hian ding khawr guitar chu a letlingin a hmang mai a, a hrui a vuah danglam chuang lo. Hei hi miin an ngaisanna pakhat leh a perh rik chhuah danglamna bik pawh niin an sawi.
Hemi zana Hendrix-a te concert neih hun chhung hi zan dar 7:30 aṭanga dar 9 tia sawi an awm laiin zan dar 11 thleng, ti an awm bawk. Eng pawh ni se, an zai thawh khatna an zawh chuan bar-ah hahchawlin an duhzawngte an in a, mei an zu khu zing chûk chûk a ni ber mai. Chutah chuan Iggy leh a ṭhiante chuan an rawn bawr a, Iggy tak hi chu Hendrix-a pawhin a lo thlir fal bik a ni tih lanna chu a hnu zelah an inkawp tih an hriatchhuah tak vang a ni. Thawh hnihnaah chuan a hma aia maha uarin Iggy leh a ṭhiante chu an lam a, an ṭe ring zawk bawk a ni.
Iggy hi fit 5 leh inchi 4-a sang a ni a, Sapho zingah pawh a te lua bik lo. Hendrix-a hi fit 5 leh inchi 11 a ni a, an insan hleih hle na a, an inmawi tawk viau niin an sawi. An star sign lah chu Sagittarius ve ve a lo ni a, British model leh American Rock star pahnih inkawp chu mi ngaihven hlawh lo thei an ni lo.
Sam dum ve ve an nih laiin Iggy mit rawng chu a uk duk lam a ni a, Jimi mit rawng erawh a uk dal lam, hazel an tih hi a ni a. Mit rawng, hazel neite hi an danglam riauna chu an thawmhnaw inbel azirin an mit rawng hi a uk leh a hring lek lek te, rangkachak rawng tein an lang thei zu nia! Iggy leh Jimi inkawp dan chu chanchinbumite pawhin sawi vak tur an hre lo va, Jimi chu a lar tirh aṭanga k*m thum lekah zu leh ruihhlo vangin a thi a, drugs overdose vanga thi tia an sawi rualin ṭhenkhat chuan ‘thuruk hriat chhuah loh’ awm nia ngai tlat an awm. Iggy hian an chanchin hi a sawi chhuak duh lo tlat a, Jimi nena an inkawp chhung hi k*m pawh a tling lo nia sawi a ni. An inkawp lai tho hian a hnua Paul McCartney nupui ni ta, Linda nen khan Jimi chu an inkawp zawk tawh bawk a ni.
Iggy leh Syd Barret of Pink Floyd
Iggy hi filmstar a ni a, k*m 1960 chhova model danglam leh mi lawm hlawh tak a ni a. A larna ber chu k*m 1969 ṭhal laia music album cover-a a lo lang kha a ni. He album hi tun thlenga mi duh em em rock band lar ber zinga mi, Pink Floyd dintu zingah pawh an khaipa leh an hla phuahtu ber Syd Barret-a album a ni a. A album hming chu ‘The Madcap Laughs’ tih a ni a, he album kawmah hian Syd Barret-a hnungah Iggy chu saruakin a lo lang a, album hlawhtling tak a ni. K*m 1970 January ni 3-ah khan he album hi tlangzarh a ni a, British Chart-ah no. 40 a kai.
London nula Iggy the Inuit
K*m 2011 khan British Jounalist Mark Blake-an Iggy chu a interview a, mi dang hnena a sawi duh ngai loh a inphawrh viau mai. “Ka hming tak chu Evelyn a ni a, kan naupan laiin kan ṭhenawm naupang pakhatin ka hming hi a lam thiam lo va, Iggy tiin min ko ṭhin a. Tunah chuan mi zawng zawngin min ti Iggy ta a nih hi. New Musical Express thlalatuin ka thla a lak mawl mawlh laiin a hnenah fiamthuin ka nickname chu Eskimo, ka ti a, fiamthu a ni tih hre chungin a hmang zui ta a ni.
Tuipui k**a seilian ka ni a, art sikulah ka kal a, kei chu thil nih phung pangngai ning mi, danglam hret duh ka ni a. Kan khua Brighton-ah chuan mi danglam nih ka tum ṭhin a. Rock band lar, The Who te kha an indin chhoh lai ata ka hre hlawm a, Soul music hi ka duh em em a, The Righteous Brothers te hi ka duh asin. Lam hi ka ngaina a, The Cromwellian te, The Flamingo te, The Roaring Twenties te kha ka kal zinna club te chu a ni”.
Mi ṭhenkhatin ṭingṭang a thiam em avanga pathian, tia an koh hial Eric Clapton-a nena an inkawm chhoh dan heti hian a sawi a, “Atirah chuan Clapton-a hi tu nge a nih ka hre mai lo. Cromwellian club-ah kan intawng a, kan inkawm chho zel kha Lionel Bart-a nen min inhmelhriattir a, Brian Epstein-a inah party-ah min hruai ta zel a” tiin. Lionel Bart-a hi lehkhaziaktu leh hla phuah thiam lar a ni a, Brian Epstein-a hi k*m 1962 aṭanga 1967 thlenga rock band lar Beatles-ho Manager a ni. Hun eng emaw chen chu Eric Clapton-a nen hian an inkawp ve a ni.
Iggy hi party-a lâm ral mai mai anga ngaih theih awmin kan ziak tawh a, mahse chutiang mai chu a lo ni lo. A film channa hmasa ber, In Gear, chu k*m 1967-ah tihchhuah a ni a, a thupui ber chu London khawpui nung tak tarlan kha a ni a, Granny Takes a Trips dawra Iggy leh dawr neitu Nigel Waymouth-a te inbe lai leh Iggy che vel lanna film a ni. K*m 2008 khan Iggy The Eskimo Girl tih documentary film siam a ni. Iggy video ṭhahnem fe a awm a, The Underground Youth, Fun Fun Fun With Iggy the Eskimo, Iggy at Port Elliot leh adt., hriat belh duh tan chuan YouTube lamah zawn mai tur a ni.
K*m 1967 April thla khan Alexandra Palace-ah darkar 14 chhung zet mitin chitin hnamtin an fuan khawm a ni ber a. Chutah chuan rock band leh zaithiam dang ten chawhnu her aṭangin zankhuain, atuk khawfing chah thlengin zai leh lam k*tpui an hmang a. Iggy la hriat reng chu, “Khami zan khan kan tlaivar chiang hle a, varṭianah Pink Floyd chuan min dawi mu riai riai thei hla an sa”, a ti.
“Syd-a kha lar khel chi a ni lo va, mi bawr huai huai te kha a ngaina lo. Zan khat chu Margaret street-a The Speakeasy club-a kan kal ṭumin Syd-a peih lo chung kan hruai lui a. Zan a rei tawh avangin mi pawh an tam lo. K*m hnih kal ta lama Pink Floyd hla lo tihchhuah hit tak mai, See Emily Play tih hla kha mi pakhatin a ngen avangin DJ khan a han zaitir a. Kan pahnih tan lamtual chu an ti awl a, lamtir min tum a ni. Kei chu lamtualah chuan ka chhuak a, ka lam ta a. Syd-a chu a tlan chhuak ta daih a, mi thlir ṭhup nih te kha a duh mang hauh hlei nem” tiin Syd Barret-a kha a hriat dan a sawi thung.
“K*m 1969 March thla khan Syd-a chuan Abbey Road-ah Madcap album kha a record a, mahse a khawsak kha a buai deuh a, Roger Waters leh David Gilmour te khan an rawn buaipui nghe nghe. Tlai khat Syd-a chhuak tur chu zui ka tum a, mahse ina awm turin min ti tlat a. Hmeichhe dang hmu tur nia ka ngaih avangin ka thik deuh hle a, Syd-a chhhuah hnu chuan Syd-a in luahpui Duggie-a chuan min chei mak a, Gilmour-a hnenah min lenpui a. Chuta Syd-a ka va hmu chu ka thinur thut a, ‘Khawnge i bialnu chu a awm’ tiin ka ankhum a, min chhang lo. David Gilmour-a nen record an thun thar chungchang vel an sawi dun a lo ni a. Syd-a leh Dave-a nen chuan kan chhuak ta a, kan chhuah pahin record player pin vuahna chu ka va nek a, Syd-a record play mek chu a inthai rin ta vak a. Eng album nge a nih pawh ka hre lo, an album thar ber a ni tih chauh ka hria. Chuta ṭang chuan Syd-an min hnawtchhuak ta a ni”, tiin.
Syd-a hnen aṭanga a chhuah hnu hian London khawpui chuan Iggy chanchin hi an hre zui hlei thei ta lo va, Chelsea-ah pasal hausa deuh mai a nei an ti a, fa erawh an nei lo a ni awm e. K*min thleng hian Iggy chanchin hi hriat belh tum an la awm zel a, tun thleng hi chuan Iggy pasal hming leh hnathawh kan hre thei rih lo. K*m 1970 vel aṭangin k*m 2000 vel thleng khan Iggy chanchin hi hriat tur a awm lo a ni ber mai, a ṭhian hluite pawhin an hre bik hlawm lo a ni awm e. K*m 2000 hnu lam, k*m 50 a pelh hnuah a inlar chhuak leh chauh niawmin an sawi. Iggy puala website an siam chu The Holy Church of Iggy the Inuit tih a ni a. A siamtu chu Reverend Felix Atagong a inti naa, Pastor a ni lo. Internet-ah hmuh mai theih a ni a, FB lamah pawh a awm a, Youtube-ah pawh Iggy video chu 20 chuang a awm.
Tichuan, Iggy chanchin hriat belh duh tan internet-ah an dah belh zel a, video pawh a chanchin ka zir tirh laia awm lo, k*min 2021 June leh October inkarah hian dah belh a awm nual mai.
Laldawngliani aka Iggy the Eskimo a awm ta lo
k*m 2017 December ni 13 zan laiah a thi a. Men On The Border chuan December ni 14-ah Laldawngliani thih thu Facebook-ah an rawn tarlang a, heti hian: ‘Today, we remember Iggy Rose, on her birthday. Forever a girl of the 60s, she passed away yesterday, just before midnight, minutes before turning 70’ tiin. Goran Nystrom-a, Men On The Border dintu chuan Laldawngliani nena an thlalak a rawn pho chhuak a. Darkar pawh ni lo, minute tlêmtein k*m 70 a tling lo hret a, chuvangin k*m 69 miin a thi a nih chu. Keini chuan ‘k*m 70 miin a thi’ kan ti ngei ang!
Men On The Border hi Swedish rock band a ni a, k*m 2011-a Phil Etheridge leh Goran Nystrom te din a ni. Pink Floid rock band dintu zinga an zaitu leh an khaipa, k*m 2006-a thi ta, Syd Barret-a ngaisang em emtu an ni a, chuvanga Syd-a bialnu hlui Laldawngliani hi zawng chhuak an ni nghe nghe. Laldawngliani thih thu hria ten a thlahna thu an ziak tlem han tarlang ila.
“Thu lungchhiatthlak a va ni em! Mize ropui tak nei leh mi hlim thei tak kha a ni asin le”
“Thin a ṭhawng dawt mai, Storrington-a Sommerfields-ah khan kan thawk dun tawh a, a ngaihawm dawn hle mai”
“Muang tein hahchawl teh le Iggy. Mihring thothang ṭha ber mai i lo ni e. Hlimna leh nuih hawk hawkna khawvel min hmanpui lai kha a va ngaihawm em. Willie Austen and Band zai ngaithla chunga kan lam dun kha ka theihnghilh lo’ng e”
“Thlamuang takin kal teh se, kawm nuam tak mihring kha a ni reng ṭhin”
“Iggy kha nu zahawm leh nalh tak a ni a, amah hria apiang khan kan ui vek mai. Hlim lo leh lungngaia awm te pawh Iggy bulah chuan an nui thei zel a ni”
“Iggy, vawi tam tak biain lo kawm tawh che mah ila, nun hlui ngaihnawm tak i nei tih ka lo hre ngai lo. Chhimbal mawi tak chungah thlawk delh delh la, muang tein chawl ang che”
“Chawl hahdam teh aw Iggy. Nang anga thlarau zalenna ngaina hi kan hmu zen zen lo, kan ngai dawn hle mai che. rock band inel em em mai ena kan lam thin laite kha aw... Min tih hlim theih ṭhinzia leh phur taka min lamtir thinte kha mitthlaan a cham”
“Duh ber Iggy, ṭhian ngaihawm, mi chawkphur thiam nutling hlu tak a ni. Pathianin malsawm che rawh se”
“Iggy kha Facebook-a ka ṭhian ṭha a ni a, mi ngaihsak thiam leh hmangaihna ngah a ni a, a hlim thei reng bawk. Mitin kha a ngaihsak a, mitinin an ngaina bawk”
A thih hnua miten a chanchin an sawi han en hian nu hlim thei tak, mi ngaihsak thiam leh mitin ngainat a hlawh ṭhin a ni ngei ang tih a rin theih a. A vanglai hun a hman lai kha khawvela music hun tawn san lai ber an tih ṭhin kha a ni a, muanna leh remna tih thupui au chhuahpuia hippies-hovin khawvel an dâp chhuah lai kha a ni.
K*m 1960 chho kha Sixties tiin an sawi deuh kher ṭhin a, politikah leh hnam nun ze inthlak danglam nasat lai k*mte an ti mai bawk. Chu chu fet deuh zawka kan sawi dawn chuan k*m 1963 aṭanga 1973 inkar kha niin an sawi ṭhin. Heng huna nun inthlakthleng hi ram pakhat chhung maiah a thleng lo va, khawvel pum a dâp chhuak a. Civil Rights lama harhtharna te, Vietnam rama indona nghawng leh indo duh lo pawlin kawng an zawh mup mup lai te a ni bawk a. Politik avanga inthahna rapthlak te a thleng a, nu leh pate, upa lam thil thlir dan leh ṭhalaite khawvel hman duh dan chu a kar a lo zau ta viau mai a, generation gap an tih mai hi a lo chhuak ṭan ta bawk niin an sawi.
Source;Lalhruaitluanga ralte,google