योग विद्या धाम, अहमदनगर

** संस्था परिचय**
१९८५ साली आदरणीय डॉ श्री विश्वासराव मंडलिक गुरुजी, नाशिक यांच्या प्रेरणेने अहमदनगर येथे योग विद्या धाम संस्थेची स्थापना झाली. संस्थेच्या योगशिक्षकांनी सेवाभावी व निरपेक्षवृत्तीने 'योग प्रवेश' या प्राथमिक वर्गास सुरुवात केली. सोसायटीज रजिस्ट्रेशन कायदा व ट्रस्ट रजिस्ट्रेशन कायद्या खाली संस्थेची रीतसर नोंदणीही झाली.
नाशिकहून प्रशिक्षित होऊन आलेल्या सेवाभावी योग शिक्षकांनी शहरात

अनेक ठिकाणी योगप्रवेश वर्ग सुरु केले. त्यानंतर वेळोवेळी संस्थेचे कार्यकर्ते योगशिक्षक नाशिक येथे जाऊन १-१ महिन्याचे वास्तव्य करून पुढील वर्गाचे प्रशिक्षण घेत होते व अहमदनगर येथे त्या पुढील प्रगत वर्ग नगरच्या योगप्रेमींना शिकवत होते. अश्या प्रकारे आजपर्यंत योगप्रवेश वर्गातून १०००० पेक्षा जास्त, योगपरिचय वर्गातून ३०००, योगशिक्षक वर्गातून ८५०, योगप्रबोध वर्गातून ४५०, साधकांनी योगशिक्षण घेतले व आपली प्रगती केली व करत आहेत. संस्थेच्या योगशिक्षक वर्गातून झालेल्या ८५० शिक्षकांपैकी १००-१२५ शिक्षक हे अहमदनगर जिल्ह्यात कार्यरत असून श्रीरामपूर, संगमनेर, कोपरगाव, पारनेर, श्रीगोंदा, कर्जत, जामखेड ह्या भागात योग शिकवण्याचे कार्य करत आहेत.
योग विद्या धाम या संस्थेत १) योग संजीवन, २) योग सोपान ३) योगप्रवेश ४) योगपरिचय ५) प्रबोध ६)शिक्षक ७) अध्यापक हे श्रेणीबद्ध अभ्यासक्रम शिकवले जातात व त्यापुढील नाशिक येथे होणाऱ्या ८) प्रवीण ९) पंडित १०) योगप्राध्यापक या उच्य अभ्यासक्रमासंबंधी मार्गदर्शन केले जाते. ह्या सर्व अभ्यासक्रमांना आयुष मंत्रालय भारत सरकार ह्यांनी मान्यता दिलेली आहे.
या वर्गा शिवाय ११) गर्भवती महिलांसाठी, १२) मुलांसाठी स्मरणशक्ती संवर्धन, १३) उंची संवर्धन १४) तणावमुक्ती, मानसिक शांती, आत्मविश्वास वृद्धी निद्रानाश या वर उपाय यासाठी योगनिद्रा व प्रणवजप १५) मधुमेह १६) दमा १७) स्थूलता १८) उच्चरक्तदाब १९) हृदयविकार १२) पाठीच्या मणक्याचे विकार इत्यादी विकाराने ग्रस्त विद्यर्थ्यांसाठी खास अभ्यासक्रमाचे वर्ग २१) मुखापासून गुद्द्वाराप्रर्यंत सुमारे ३२ फुटाचा संपूर्ण पचन मार्ग शुद्ध करणारा शंखप्रक्षालन वर्ग असे वर्ग चालू असतात. गेल्या १० वर्षापासून महाराष्ट्र सरकारने स्थापन केलेल्या यशवंतराव चव्हाण मुक्त विद्यापीठाने योगशिक्षक पदविका परीक्षेचे अधिकृत केंद्र म्हणून योग विद्या धाम अहमदनगर शाखेस मान्यता दिली असून अत्तापर्यंत ४०० साधकांनी पदविका प्रथम श्रेणी व प्रथमश्रेणी विशेष प्राविण्यासह प्राप्त केली आहे.
दरवर्षी दिवाळी व उन्हाळ्याच्या सुट्टीत मुलांसाठी उंची संवर्धन व संस्कार वर्ग घेतले जातात. आत्तापर्यंत जवळजवळ १४०० विद्यार्थांनी याचा लाभ घेतला असून त्यांच्या उंचीत एक महिन्यात लक्षणीयरित्या वाढ झाल्याचे आढळून आले आहे.
गेल्या ५ वर्षापासून २१ दिवसात हमखास वजन कमी करणारा sss वर्ग सुरु झाला असून सुमार ७०० साधकांनी आपले वजन २ ते ५ किलो फक्त २१ दिवसात कमी करण्यात यश मिळवले आहे.
तसेच २०१४ पासून संस्थेस कालिदास विद्यापीठ रामटेक नागपूर यांनी योगातील B.A. व M.A. सुरु करण्यास मान्यता दिली असून हे अभासक्रमही शिकवले जातात. हे अभ्यासक्रम UGC मान्यताप्राप्त असल्याने नौकरी मिळण्यास अग्रक्रम मिळतो.
दरवर्षी जागतिक सूर्यनमस्कार दिना निमित्त शाळांमधून जाऊन सूर्यनमस्कार शिकवणे, रथसप्तमीच्या दिवशी एकाच वेळी विविध शाळेच्या मैदानात विद्यार्थी व नागरीकांकडून सूर्यनमस्कार करवून घेणे, महिला दिनानिमित्त महिलांसाठी व जेष्ठनागरिक दिनानिमित्त जेष्ठांनसाठी विनामूल्य योग वर्ग घेणे, जागतिक योगदिना निमित्त आयुष मंत्रालयामार्फत दिलेल्या मार्गदर्शक सूचनेनुसार व अभासक्रमानुसार मोफत योग वर्ग घेणे असे उपक्रम हि राबवले जातात व या वर्गांना जनतेकडून उत्तम प्रतिसादही मिळतो. त्याच प्रमाणे ओंकार जपाचे वर्ग ठिकठिकाणी आयोजित करून त्याद्वारे उच्चरक्तदाबावर लाभ होतो, स्मरणशक्ती वाढते हे सिध्द करणे, दरवर्षी जिल्हास्तरीय योगासन स्पर्धा, रक्तदान शिबिरे,निसर्गात सहली,योग दिंडी, गिरी भ्रमण जाहीर व्याख्याने व जाहीर कार्यक्रम, प्रतिष्ठीतांचे घरी जाऊन योगाभ्यास शिकवणे, निसर्गोपचारतील N. C., N.D. वर्गाचे आयोजन करणे इत्यादी उपक्रम चालू असतातच. गेल्या २ वर्षापासून मधुमेह नियंत्रण वर्ग हि सुरु केला आहे.
वरील सर्व वर्गाचे अभ्यासक्रम ठरलेले असून शिक्षकाला त्याचे विशेष प्रशिक्षण दिले जाते व वर्ग घेण्यास परवानगी दिली जाते. प्राणायाम व शुद्धीक्रिया या सारख्या महत्वाच्या व नाजूक प्रक्रिया शिकविण्यासाठी योगशिक्षकास परवानगी देताना शिक्षकाचा अनुभव व योगप्रबोध आणि योग अध्यापक या परीक्षा उत्तीर्ण झाल्यावरच हे वर्ग शिकविण्याची अनुमती मिळते हे योग विद्या धामचे वैशिष्ठ्य आहे.
योगशिक्षक वर्गाचे वैशिष्ठ्य म्हणजे या वर्गात एकच आसन ४ तंत्रातून शिकवणे, टप्याटप्याने शिकवणे, दुरुस्त्या करण्याची पद्धत, पाठ परीक्षेपूर्वी अनेकवेळा सूक्ष्म अभ्यास सराव पाठ तात्त्विक अभ्यासाचे ३६ व्याख्याने याचे प्रशिक्षण घेऊन ५०% पेक्षा जास्त गुण मिळवावे लागतात.
याशिवाय मधुमेह,स्थूलता निवारण वर्गावर नियमित पॅथालॉजीकल चाचण्या त्यावरील शोधनिबंध, जिल्ह्यात अनेक ठिकाणी योग शिबिरे घेणे, योगशिक्षक निवासी वर्ग घेणे हे उपक्रम हि राबवले जातात शिर्डी, पारनेर, राळेगणसिद्धी येथे योगशिक्षक निवासी वर्ग घेण्यात आले आहेत. एकाच वेळी १०००० पेक्षा जास्त विद्यर्थ्यांकडून करून घेण्याचा उपक्रम ३ वेळा योगपरिचय वर्गावर स्नेहन स्वेदन इत्यादी उपक्रम चालत असतात.
योगाचा इतका सखोल अभ्यासक्रम शिकवणारी व तोही योग्य तो दर्जा सांभाळून शिकवणारी आमची योग विद्या धाम अहमदनगर संस्था आहे याचा आम्हाला अभिमान आहे. या संस्थेस नागरिकांनी सर्वाथाने आश्रय देत राहावा, हि विनंती.