14/06/2026
મણકો ૩૩૬૬: લૌકિક પ્રીતની ક્ષણભંગુરતા અને પરમાત્માનો સાચો પ્રેમ
આ મણકામાં ધનાએ સંસારના લોકોના બદલાતા પ્રેમ (પ્રીત), ભૌતિક આકર્ષણો અને સ્વાર્થી સંબંધોની વાસ્તવિકતા બહુ સુંદર રીતે સમજાવી છે. માનવી પક્ષીની જેમ એક ડાળથી બીજી ડાળે ભટકતો રહે છે અને જગતની જૂઠી પ્રીતમાં અંતે માત્ર કડવાશ (ખારાશ) જ બચે છે. સંસારના મોહ છોડીને એક માત્ર શામળિયા (પરમાત્મા) સાથે સાચી પ્રીત જોડવી એ જ પરમ આનંદનો માર્ગ છે, તેવો સુંદર આધ્યાત્મિક બોધ અહીં મળે છે.
દરેક લીટીનો અર્થ:
પ્રિત કરે છે નીત માનવ, હરતી ફરતી હંમેશ રે,
પ્રિયને પૂરો પહેચાને ના, આ ડાળેથી તે ડાળે ઉંડે ખગેશ રે...
અર્થાત: આ સંસારનો માણસ રોજ (નીત) નવી-નવી જગ્યાએ અને લોકો સાથે હરતી-ફરતી ચંચળ પ્રીત કરતો રહે છે. તે પોતાના સાચા પ્રિયતમ (ઈશ્વર) ને પૂરેપૂરો ઓળખતો નથી, જેમ કોઈ પક્ષી (ખગેશ) સ્થિર રહેવાને બદલે આ ડાળથી પેલી ડાળે સતત ઉડતું રહે છે, તેમ માણસનું મન પણ જુદા-જુદા લૌકિક આકર્ષણોમાં ભટકતું રહે છે.
ધનને પ્રિત કરીને પાછો, બીજી પ્રિતના માંડે ગણેશ રે,
મોટાઈ મેળવવા મથતો માનવ, થઈ મનથી વિવસ રે...
અર્થાત: માણસ પહેલા ધન-સંપત્તિ સાથે પ્રીત કરે છે અને એટલાથી સંતોષ ન થતાં, વળી પાછો બીજી નવી ભૌતિક વસ્તુઓ કે સંબંધોના પ્રેમની શરૂઆત (ગણેશ માંડવા) કરે છે. દુનિયામાં માત્ર પોતાની મોટાઈ અને સત્તા મેળવવા માટે રાત-દિવસ મથતો માનવી આ બધી માયાજાળ પાછળ દોડીને અંદરથી સાવ લાચાર (વિવશ) થઈ જાય છે.
ધરતી, આકાશને પાતાળમાં, પ્રિતની રાતો વિશેશ રે,
નર નારીની પ્રિત બંધાણી, પાછા પાડે એમાં રીશેસ રે...
અર્થાત: ધરતી, આકાશ અને પાતાળ આ ત્રણેય લોકમાં ભૌતિક પ્રેમની વાતો અને રાતો બહુ વિશેષ રીતે ગવાય છે. આ જગતમાં નર અને નારી (સ્ત્રી-પુરુષ) ના મોહના સંબંધો બંધાય છે ખરા, પણ એ લૌકિક પ્રેમ કાયમી ટકતો નથી, થોડો સમય વિતતાં જ સ્વાર્થ કે અણબનાવને કારણે તેમાં વિરામ (રીશેસ) આવી જાય છે, એટલે કે સંબંધો તૂટી જાય છે.
લાજ મર્યાદા છોડીને નાચે, બની પ્રિતમાં પરવશ રે,
સંસારીની સર્વે પ્રિત છે જુઠી, અંતે ઉભરે ખારાશ રે....
અર્થાત: માણસ દુનિયાના આવા કામી મોહ-પ્રેમમાં એટલો બધો આંધળો અને પરવશ (ગુલામ) બની જાય છે કે તે પોતાના કુળની લાજ અને સામાજિક મર્યાદાઓ છોડીને નાચવા લાગે છે. યાદ રાખજો કે સંસારી લોકોની આ બધી જ પ્રીત ઉપરછલ્લી અને જુઠી છે, સમય જતાં જ્યારે સ્વાર્થ પૂરો થાય છે ત્યારે એ સંબંધોમાંથી અંતે માત્ર કડવાશ અને ખારાશ જ બહાર આવે છે.
ધના પ્રિત સાચી શામળાની, વરવા જેવો એક ઈશ રે,
પ્રિતના મણકા પચાવી જે જાણે, આનંદ કરે અહરનીશ રે...
અર્થાત: ધનો પરમ સત્ય સમજાવતા કહે છે કે, આ જગતમાં જો કોઈ સાચી અને પવિત્ર પ્રીત હોય તો તે માત્ર મારા વહાલા શામળા (શ્રીકૃષ્ણ) ની છે, જીવનમાં જો હૃદયથી વરવા (અપનાવવા) જેવો કોઈ હોય તો તે એક માત્ર પરમાત્મા (ઈશ) જ છે. જે સદભાગી જીવ ઈશ્વર પ્રેમની ભક્તિના આવા જ્ઞાનરૂપી મણકાને પોતાના જીવનમાં ઉતારીને પચાવી જાણે છે, તે સંસારના બધા દુઃખોથી મુક્ત થઈને દિવસ-રાત (અહરનીશ) પરમાનંદમાં રાચે છે.
મણકાનો સારાંશ:
આ મણકાનો મુખ્ય બોધ 'અનન્ય ભક્તિ' અને 'સંસારની અસારતા' છે. લૌકિક સંબંધો અને ધનનો મોહ પક્ષીની ભટકણ જેવા ક્ષણભંગુર છે, જેમાં અંતે માત્ર નિરાશા જ મળે છે. જે મનુષ્ય સંસારની જુઠી પ્રીતમાંથી મન હટાવીને સાક્ષાત્ શામળિયા સાથે સાચો સ્નેહ બાંધે છે, તેનું જીવન કાયમ માટે આનંદથી ભરાઈ જાય છે.
📜 ધનજીભાઈ છગનલાલ પરમાર, મોરબી
📞 સંપર્ક કરો: +૯૧ ૯૮૨૫૮૨૬૦૩૪
💬 તમારા વિચારો નીચે કમેન્ટમાં શેર કરો! ક્યા મણકાએ તમને સૌથી વધુ પ્રભાવિત કર્યા?
