12/06/2026
تبع بالعربية English follows
חורבנה של ממלכת יהודה במאה השישית לפנה"ס, לצד התפשטותם של הנבטים בדרום, הובילו להגירה של אוכלוסייה אדומית אל השפלה הפנימית של הארץ, מרחב שזכה אז בשם אדומיאה. באותה תקופה היה תל מרשה מרכז אדומי-הלניסטי שאף זכה למעמד של פוליס עוד על כך בשכניםשכנים https://bit.ly/telmarasha).
בחורבת מדרס התקיים באותה עת יישוב חקלאי ששכן בשוליה הצפוניים של אדומיאה. הממצאים שנמצאו בחפירות ארכיאולוגיות באתר הצביעו על דמיון רב לתל מרשה הסמוך. בשלהי המאה השנייה לפנה"ס כבשה הממלכה החשמונאית את אדומיאה, ואופיו של היישוב השתנה.
מיקומו של היישוב על אם הדרך שבין חברון למישור החוף פתח אותו להשפעות תרבותיות מגוונות, שבאו לידי ביטוי בעיקר במבני הקבורה שבו. באתר נחשפה מערת קבורה חצובה בסלע שבפתחה הותקנה אבן גולל הנעה בתוך מסילה, ומעליה ניצבת פירמידה מדורגת (מבנה נפש) הבנויה מאבני גזית גדולות. ארכיטקטורה זו, המושפעת מסגנונות בנייה הלניסטיים ונבטיים, מעידה על קיומה של אליטה מקומית בעלת אמצעים.
בתקופה הרומית הקדומה השתנתה הזהות האתנית והפוליטית של היישוב, והוא הפך לאחד הכפרים העשירים ביהודה. בחורבת מדרס נמצאו מערות קבורה מטיפוס קברי כוכים, שברי גלוסקמאות, מקוואות חצובים ושברי כלי אבן המעידים על קיומה של אוכלוסייה יהודית.
מתחת לבתי המגורים שבמדרון נחצבו מערכות מסתור אשר שימשו את התושבים בימי מרד בר כוכבא במאה השנייה לספירה. מיעוט הממצאים מהמאות השנייה והשלישית לספירה מלמד על חורבן היישוב היהודי ונטישתו בעקבות כישלון המרד.
במהלך התקופה הרומית המאוחרת עבר האתר שינוי דמוגרפי, ובתקופה הביזנטית הוקמה בחלקו העליון כנסייה בעלת פסיפסים עשירים ומתחתיה מערת קבורה ששימשה ככל הנראה לפולחן. החפירות הארכיאולוגיות מלמדות כי בתקופה זו התקיים במקום כפר נוצרי. עם הכיבוש המוסלמי המשיכה הכנסייה לפעול, אך חרבה באמצע המאה השמינית לספירה בעקבות רעידת אדמה.
האתר ניטש במהלך התקופה המוסלמית הקדומה, ובתקופות הממלוכית והעות'מאנית התקיימה בו שוב פעילות חקלאית. ייתכן כי ממצאים אלו, לצד מפקדי האוכלוסין העות'מאניים מהמאה ה-16, מראים כי הכפר דרוסיה המוזכר בהם כיישוב משמעותי הוא חורבת מדרס.
*****
#שכניםשכנים היא פינה המציגה אתרים בשכונות בערים ובכפרים בארץ שמאירים חלקים נוספים בהיסטוריה של הארץ ומציגים את סיפורה הרב־תרבותי.
إن دمار مملكة يهوذا في القرن السادس قبل الميلاد، إلى جانب تمدد الأنباط في الجنوب، أدى إلى هجرة السكان الأدوميين إلى السفوح الداخلية للبلاد، وهي المنطقة التي عُرفت آنذاك باسم أدوميا. في تلك الفترة، كان في " تل مريشة " مركزًا أدوميًا-هلنيستيًا بل وحاز على مكانة "بوليس" (مدينة يونانية)، للمزيد عن هذا في زاوية جيران جيران (https://bit.ly/telmarasha).
تأسست في خربة مدراس في ذلك الوقت مستوطنة زراعية تقع على الأطراف الشمالية لأدوميا. وأظهرت المكتشفات التي عُثر عليها في التنقيبات الأثرية في الموقع تشابهًا كبيرًا مع تل مريشة المجاور. وفي أواخر القرن الثاني قبل الميلاد، احتلت المملكة الحشمونية أدوميا، فتغير طابع المستوطنة.
فتح موقع المستوطنة على الطريق الرئيسي بين الخليل والسهل الساحلي المجال أمام تأثيرات ثقافية متنوعة، تجلت بشكل رئيسي في مدافنها. حيث كُشف في الموقع عن مغارة دفن منحوتة في الصخر، ثُبّت عند مدخلها حجر دحرجة يتحرك داخل مجرى، ويرتفع فوق المغارة هرم مدرج (مبنى نفس) مبني من حجارة منحوتة كبيرة. هذا الفن المعماري، المتأثر بأساليب البناء الهلنيستية والنبطية، يشهد على وجود نخبة محلية ثرية.
وفي العصر الروماني المبكر، تغيرت الهوية العرقية والسياسية للمستوطنة، لتصبح واحدة من أغنى القرى في يهودا. وعُثر في خربة مدراس على مغاور دفن من نوع القبور ذات الفجوات "دهاليز "، وبقايا صناديق حفظ عظام الموتى ("نواويس "، ومغاطس طهارة منحوتة، وبقايا أوانٍ حجرية تشهد على وجود سكان يهود في الموقع.
وتحت البيوت السكنية الواقعة على المنحدر، نُحتت منظومات مخابئ أرضية استخدمها السكان خلال ثورة بار كوخبا في القرن الثاني للميلاد. ويشير شح المكتشفات من القرنين الثاني والثالث للميلاد إلى دمار المستوطنة اليهودية وهجرها في أعقاب فشل الثورة.
وخلال العصر الروماني المتأخر، شهد الموقع تغيرًا ديموغرافيًا، وفي العصر البيزنطي أقيمت في جزئه العلوي كنيسة ذات أرضيات فسيفسائية غنية، وتحتها مغارة دفن استخدمت على ما يبدو للعبادة. وتظهر التنقيبات الأثرية أنه قامت في المكان خلال هذه الفترة قرية مسيحية. ومع الفتح الإسلامي، استمرت الكنيسة في العمل، لكن المجمع دُمّر في منتصف القرن الثامن للميلاد إثر زلزال.
هُجر الموقع خلال العصر الإسلامي المبكر، وعاد النشاط الزراعي إليه مجددًا في العهدين المملوكي والعثماني. ومن المحتمل أن هذه المكتشفات، إلى جانب دفاتر الإحصاء السكاني العثمانية من القرن السادس عشر، تظهر أن قرية "دروسية" المذكورة فيها كمستوطنة هامة هي ذاتها خربة مدراس.
*****
هي زاوية تعرض مواقع في أحياء ومدن وقرى في البلاد والتي تسلط الضوء على أجزاء أخرى من تاريخ البلاد وتعرض قصتها متعددة الثقافات.
_____
The destruction of the Kingdom of Judah in the sixth century BCE, alongside the expansion of the Nabataeans in the south, led to the migration of an Idumaean population into the inland Shephelah (foothills), a region that subsequently became known as Idumaea. During this period, Tel Maresha served as the primary Idumaean-Hellenistic center and even attained the status of a polis—read more about this on (https://bit.ly/telmarasha).
At Horvat Midras, a contemporary agricultural settlement developed on the northern fringes of Idumaea. Findings from archaeological excavations at the site indicate a close cultural affinity to nearby Tel Maresha. In the late second century BCE, the Hasmonean Kingdom conquered Idumaea, which fundamentally altered the character of the settlement.
The settlement’s location along the main artery connecting Hebron to the coastal plain exposed it to diverse cultural and architectural influences, manifested predominantly in its funerary monuments. The site features a rock-cut burial cave with a large rolling stone installed at its entrance, surmounted by a stepped pyramid (a nefesh monument) constructed from large ashlar stones. This architecture, heavily influenced by Hellenistic and Nabataean building styles, attests to the presence of an affluent local elite.
During the Early Roman period, the ethnic and political identity of the settlement shifted, transforming it into one of the wealthiest rural villages in Judea. Discoveries at Horvat Midras include loculus-type burial caves (kokhim), ossuary fragments, stepped ritual baths (miqva'ot), and stone vessel fragments, all demonstrating the presence of a Jewish population.
Subterranean hiding complexes were hewn beneath the residential houses on the slope, utilized by the inhabitants during the Bar Kokhba Revolt in the second century CE. The scarcity of archaeological finds dating to the second and third centuries CE points to the destruction and abandonment of the Jewish settlement following the failure of the revolt.
During the Late Roman period, the site underwent a demographic shift, and by the Byzantine period, a large basilical church adorned with rich mosaics was constructed on the upper part of the hill, overlying a subterranean cave that likely served a cultic or funerary function. Archaeological excavations demonstrate that a substantial Christian village flourished here during this era. Following the Muslim conquest, the church continued to function until the complex was destroyed by a major earthquake in the mid-eighth century CE.
The site was abandoned during the Early Islamic period, but agricultural activity resumed during the Mamluk and Ottoman periods. These material findings, alongside 16th-century Ottoman census records, suggest that the prominent village of Durusiya recorded in the archives is identified with Horvat Midras.
*****
is a weekly column which brings into focus sites that tell the multicultural story of the country.
