28/06/2026
3η ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΑ ΣΥΝΑΝΤΗΣΗ ΜΕΛΩΝ ERIH
Μεσολόγγι, 12 Ιουνίου 2026
Η τρίτη Πανελλήνια συνάντηση των μελών της Ευρωπαϊκής Διαδρομής Βιομηχανικής Κληρονομιάς (ERIH – Εuropean Route of IndustrialHeritage) έλαβε χώρα στις 12 Ιουνίου 2026, στην Αίθουσα Συνεδριάσεων Περιφέρειας Δυτικής Ελλάδας, στο Διοικητήριο της Περιφερειακής Ενότητας Αιτωλοακαρνανίας, στο Μεσολόγγι.
Την εκδήλωση, η οποία είχε τεθεί υπό την αιγίδα του Υπουργείου Πολιτισμού, διοργάνωσε το Μουσείο Άλατος Μεσολογγίου και το Συμβούλιο Βιομηχανικής Κληρονομιάς (ΣΥΒΙΚ) της ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΕΤΑΙΡΕΙΑΣ Περιβάλλοντος και Πολιτισμού με τη συνεργασία της Περιφέρειας Δυτικής Ελλάδας και της Εθνικής Εκπροσώπου στην Ευρωπαϊκή Διαδρομή Βιομηχανικής Κληρονομιάς (ΕRIH) Όλγας Δεληγιάννη και την υποστήριξη του Δήμου Μεσολογγίου. Το θέμα της συνάντησης ήταν:
«Βιομηχανική Κληρονομιά μεταξύ γης και υδάτων: οι προκλήσεις της προστασίας σε περιβαλλοντικά ευαίσθητες περιοχές κατά την περίοδο της κλιματικής μετάβασης».
Η Συνάντηση αποσκοπούσε στο να αναδείξει την σημασία της βιομηχανικής κληρονομιάς για την αειφόρο ανάπτυξη και την ανθεκτικότητα στην κλιματική αλλαγή και να επιτρέψει την σύσφιξη των σχέσεων των μελών μεταξύ τους και με την Ευρωπαϊκή Διαδρομή Βιομηχανικής Κληρονομιάς (ERIH) μέσω της κατάθεσης εμπειριών, θέσεων και καλών πρακτικών, που προκύπτουν από την μεταξύ των φορέων εθνική και πανευρωπαϊκή δικτύωση.
Η αναγνωρισμένη από το 2019 ως πολιτιστική διαδρομή του Συμβουλίου της Ευρώπης, με τη συμμετοχή φορέων και τόπων από όλες τις ευρωπαϊκές χώρες, μεταξύ των οποίων αρκετών από την Ελλάδα, δίνει έμφαση στην τουριστική διάσταση της βιομηχανικής κληρονομιάς, προσκαλώντας τους επισκέπτες και τις επισκέπτριες να ανακαλύψουν την πολυποίκιλη πολιτιστική κληρονομιά που σχετίζεται με τη βιομηχανική εξέλιξη της Ευρώπης και να εξερευνήσουν μνημεία, μουσεία και τόπους που αποτελούν μέρος της κληρονομιάς αυτής (www.erih.net).
Στη Συνάντηση, στην οποία συμμετείχαν εκπρόσωποι της Τοπικής Αυτοδιοίκησης της Περιφέρειας Δυτικής Ελλάδας, εκπρόσωποι πολιτιστικών φορέων του Μεσολογγίου, εκπρόσωποι φορέων μελών του ERIH από όλη την Ελλάδα και μέλη της ΕΛΛΕΤ και του ΣΥΒΙΚ, παρουσιάστηκαν εισηγήσεις και παρεμβάσεις εκ μέρους του Προέδρου της Ευρωπαϊκής Διαδρομής ERIH, εκπροσώπων Διευθύνσεων του Υπουργείου Πολιτισμού, Μουσείων, εκπροσώπων μελών της Ευρωπαϊκής Διαδρομής ERIHστην Ελλάδα.
Ο Δήμαρχος Ιερής Πόλεως Μεσολογγίου κ. Σπύρος Διαμαντόπουλος απηύθυνε το καλωσόρισμά του στους συμμετέχοντες της Συνάντησης αναγνωρίζοντας την μεγάλη σημασία του Μουσείου Άλατος ως μέλους της Ευρωπαϊκής Διαδρομής Βιομηχανικής Κληρονομιάς.
Ο κ. Παναγιώτης Σακελλαρόπουλος, Αντιπεριφερειάρχης τουριστικής ανάπτυξης Περιφέρειας Δυτικής Ελλάδας, εκπροσωπόντας τον Περιφερειάρχη Νεκτάριο Φαρμάκη, αναφέρθηκε στον χαρακτήρα της βιομηχανικής κληρονομιάς του Μεσολογγίου ως ένα ζωντανό στοιχείο της ταυτότητας του τόπου, καθώς οι αλυκές συνεχίζουν να αφηγούνται την ιστορία της ανθρώπινης δημιουργίας, της παραγωγικής δραστηριότητας και της σχέσης του ανθρώπου με το φυσικό περιβάλλον και οι παραδοσιακές δραστηριότητες διαμόρφωσαν κοινωνίες, οικονομίες και πολιτισμούς. Αναγνώρισε την ευθύνη της τοπικής αυτοδιοίκησης για την προστασία και της βιομηχανικής κληρονομιάς καθώς αυτήαποτελεί αναπόσπαστο τμήμα της ευρωπαϊκής ταυτότητας. Επισήμανε τις προκλήσεις της προστασίας των περιβαλλοντικά ευαίσθητων ιστορικών περιοχών για τις επερχόμενες γενιές αναγνωρίζοντας το Μουσείο Άλατος ως έναν ξεχωριστό πρεσβευτή για την Ελλάδα και την Ευρώπη. Επισήμανε ότι με το έργο του το Μουσείο αποδεικνύει ότι η βιομηχανική κληρονομιά μπορεί να αποτελέσει μοχλό πολιτισμού, εκπαίδευσης, βιώσιμης ανάπτυξης και τουρισμού υψηλής ποιότητας, αναδεικνύοντας παράλληλα τη μοναδικότητα ενός τόπου που συνδυάζει ιστορία, φύση και παραγωγική παράδοση και χαρακτήρισε το Μεσολόγγι ως μια συμπυκνωμένη πατρίδα Ιστορίας, Μνήμης και Εμπειριών. Εξέφρασε την δέσμευσή του ότι η Περιφερειακή Αρχή στηρίζει με συνέπεια κάθε πρωτοβουλία που συνδέει την πολιτιστική κληρονομιά με τη βιώσιμη ανάπτυξη και τον σύγχρονο τουρισμό και ευχήθηκε οι εργασίες της Συνάντησης να συμβάλουν ουσιαστικά στην ανταλλαγή γνώσεων, εμπειριών και καλών πρακτικών για την προστασία και ανάδειξη της βιομηχανικής κληρονομιάς στις περιβαλλοντικά ευαίσθητες περιοχές της Ελλάδας και της Ευρώπης.
Η κα Εύη Πανουργιά, εκπροσωπώντας την Προϊσταμένη του Τμήματος Διεθνών Σχέσεων της Διεύθυνσης Διεθνών Σχέσεων και Ευρωπαϊκής Ένωσης του Υπουργείου Πολιτισμού κα Μαριάνθη Αναστασιάδου απηύθυνε στους συμμετέχοντες τον χαιρετισμό της, καθώς η Διεύθυνση αποτελεί το Σημείο Σύνδεσης της Ελλάδας με τη Διευρυμένη Μερική Συμφωνία για τις Πολιτιστικές Διαδρομές του Συμβουλίου της Ευρώπης. Στον χαιρετισμό εκφράστηκαν τα θερμά συγχαρητήρια της ΔΔΣΕΕ / ΥΠΠΟ για τη σημαντική αυτή πρωτοβουλία, καθώς και ευχές για την επιτυχή διεξαγωγή και έκβαση των εργασιών της συνάντησης. Αναγνωρίζεται ότι ηβιομηχανική κληρονομιά έχει εγγενή αξία, ως τεκμήριο του παρελθόντος, της προσδίδεται συμπληρωματικά και κοινωνική αξία, ως μαρτυρία της καθημερινής ζωής και της ταυτότητας των ανθρώπων που απασχολούνταν στον βιομηχανικό τομέα και επιπλέον, τεχνολογική και επιστημονική αξία σε ό,τι αφορά στην ιστορία της μεταποίησης, της μηχανικής και των κατασκευών αλλάπαράλληλα και αξιόλογη αισθητική αξία, ως προς την ποιότητα της αρχιτεκτονικής, της μελέτης και του σχεδιασμού. Για την ΔΔΣΕΕ και το ΥΠΠΟ οι Πολιτιστικές Διαδρομές του Συμβουλίου της Ευρώπης ήταν και παραμένουν πολύ σημαντικές για την Ελλάδα. Εκτιμάται ότι συνιστούν ένα αποτελεσματικό εργαλείο στη διαχείριση του πολιτιστικού κεφαλαίου, στο οποίο οι επιμέρους πόλοι ενδιαφέροντος δεν χρειάζεται πλέον να ανταγωνίζονται ο ένας τον άλλον στην προσπάθεια να προσελκύσουν περισσότερους επισκέπτες, αλλά λειτουργούν συμπληρωματικά, αυξάνοντας συνολικά την επισκεψιμότητα και μετατοπίζοντας την έμφαση από την ποσοτική στην ποιοτική αναβάθμιση των υπηρεσιών που παρέχονται στους επισκέπτες. Ταυτόχρονα συνδράμουν στην αποσυμφόρηση, στην αποκέντρωση και στη στοχευμένη ανακατανομή της τουριστικής κίνησης, προϋπόθεση για την επίτευξη ισορροπημένης τοπικής και περιφερειακής οικονομικής ανάπτυξης με περιβαλλοντικά και κοινωνικά βιώσιμο πρόσημο.
Ο Σπύρος Τσιρίγκας, Υπάλληλος Τμήματος Διεθνών Σχέσεων του ΥΠΠΟ, ανέλυσε τις δυνατότητες υποστήριξης των δραστηριοτήτων των Μελών της Διαδρομής ERIH στην Ελλάδα μέσω του Προγράμματος Creative Europe. Συμπληρωματικά ανακοίνωσε προς τους συμμετέχοντες την πρόταση του Τμήματος ΔΣ για υποβολή υποψηφιοτήτων καλών πρακτικών που θα μπορούσαν να ενταχθούν στην υπό σχεδιασμό έκδοση “InspiringPractices Handbook” την οποία επιμελούνται η ΔΔΣΕΕ του ΥΠΠΟ σε συνεργασία με τη Μόνιμη Ελληνική Αντιπροσωπεία στο Συμβούλιο της Ευρώπης και τον κ. Rui Gomes, Eκτελεστικό Γραμματέα των Πολιτιστικών Διαδρομών του Συμβουλίου της Ευρώπης.
Οι συμμετέχοντες είχαν την ευκαιρία να παρακολουθήσουν τη διαδικτυακή παρουσίαση του Προέδρου του ERIH Dr WalterHauser με θέμα: “The activities of ERIH towards climate changeresilience”, o οποίος παρουσίασε τις ποικίλες δραστηριότητες της Ευρωπαϊκής Διαδρομής Βιομηχανικής Κληρονομιάς και των μελών της σε πανευρωπαϊκό επίπεδο συμπεριλαμβανομένων και των ειδικών διαδρομών. Εξέφρασε παράλληλα την ικανοποίησή του για την ενδυνάμωση του δικτύου των μελών ERIH στην Ελλάδα.
Οι παρουσιάσεις που ακολούθησαν σύμφωνα με το πρόγραμμα της Συνάντησης πέτυχαν να αναδείξουν τη σημασία της βιομηχανικής κληρονομιάς για την αειφόρο ανάπτυξη και την ανθεκτικότητα απέναντι στην κλιματική αλλαγή.
Ο Nίκος Π. Κορδόσης, Ιδρυτής Μουσείου Άλατος και Πρόεδρος του Κέντρου Λόγου και Τέχνης «Διέξοδος», στην πολύ συγκινητική του ομιλία με θέμα «Οι αλυκές και οι άνθρωποί τους»αναφέρθηκε στην ηρωική «Έξοδο» των κατοίκων του Μεσολογγίου πριν από 200 χρόνια και τα τραγικά της αποτελέσματα με τη θυσία χιλιάδων κατοίκων, μεταξύ των οποίων και πολλών Ευρωπαίων - μια ιστορική κορύφωση της Ελληνικής Επανάστασης που γιορτάστηκε το 2026 - καθώς και στις ηρωικές ζωές ανδρών και γυναικών που εργάζονταν στις τοπικές αλυκές. Η παρουσίασή του επικεντρώθηκε στις δυσκολίες της δημιουργίας και διατήρησης ενός ιδιωτικού μουσείου υψηλής ποιότητας σε μια περιοχή μακριά από τα μεγάλα αστικά κέντρα και, πάνω απ' όλα, στην προσπάθεια να παραμείνει το Μουσείο στο προσκήνιο ενός πανευρωπαϊκού πολιτιστικού δικτύου.
Οι κ.κ. Έλενα Μπαζίνη, Όλια Πεπεράκη, της Γενικής ΔιεύθυνσηςΑρχαιοτήτων και Πολιτιστικής Κληρονομιάς, σε συνεργασία με τη κα Σταυρούλα - Βίλλυ Φωτοπούλου, Διευθύντρια Νεότερης Πολιτιστικής Κληρονομιάς του ΥΠΠΟ, παρουσίασαν το θέμα:“Παραδοσιακές Τεχνικές Διαχείρισης του Νερού και η Αξία της Τοπικής Γνώσης”.
Η κα Μαρία Μαυροειδή, ιστορικός – αρχαιολόγος υπεύθυνη συλλογών του Βιομηχανικού Μουσείου Φωταερίου εκπροσωπώντας τις κ.κ. Αργυρώ Μπατσή, Γεωργία Λαζάρουπαρουσίασε το θέμα: «Το νερό στο Γκάζι : «Η σημασία του υδάτινου στοιχείου στη βιομηχανική παραγωγή και η αξία του στις σύγχρονες μουσειακές πρακτικές».
Ο κ. Μάριος Πραπόπουλος, ιδρυτικό μέλος και μέλος του Διοικητικού Συμβουλίου της Εταιρείας Αχαϊκών Σπουδώνπαρουσίασε το θέμα:«Βιομηχανική κληρονομιά που χάνεται — και αυτή που σώζεται: μια πατρινή μαρτυρία»
Κατά τη διάρκεια της δεύτερης συνεδρίας ακολούθησαν οι εξής παρουσιάσεις:
Ο κ. Μιχάλης Γ. Φίτρος, Έφορος του Ορυκτολογικού ΜουσείουΛαυρίου, μέλος Δ.Σ. της Εταιρείας Μελετών Λαυρεωτικής, παρουσίασε το θέμα: "Από την τεκμηρίωση στη μετεξέλιξη: ο ψηφιακός μετασχηματισμός και η προοπτική του νέου Ορυκτολογικού Μουσείου Λαυρίου".
Η κα Μαρία Μυστακίδου εκπροσωπώντας το Moυσείο Τυπογραφίας Γιάννη & Ελένης Γαρεδάκη, παρουσίασε το θέμα:«Μουσείο Τυπογραφίας: Βιομηχανική Πολιτιστική Κληρονομιά σε έναν αμιγώς Βιομηχανικό Χώρο - Προκλήσεις & Επιτεύγματα με Ευρωπαϊκή Ακτινοβολία».
Η κα Φωτεινή Παπαδοπούλου εκπροσωπώντας το Βιομηχανικό Μουσείο Τομάτας «Δ. Νομικός», παρουσίασε το θέμα «Το Βιομηχανικό Μουσείο Τομάτας «Δ. Νομικός»: Διασώζοντας τη μνήμη σε ένα τοπίο που αλλάζει» (on line).
Οι συμμετέχοντες καλωσόρισαν με μεγάλη ικανοποίηση και συνεχάρησαν τα νέα μέλη του ERIH στην Ελλάδα: τον Μικρό Υδροηλεκτρικό Σταθμό Αγυιάς Χανίων, Το Πολιτιστικό Τεχνολογικό Πάρκο Λαυρίου και το Κέντρο Βιομηχανικής Κληρονομιάς ΕΡΙΑ του Δήμου Νάουσας. Οι εκπρόσωποί τους αναφέρθηκαν στις παρουσιάσεις τους στα παρακάτω θέματα:
• Μυρτώ Κοντομιτάκη, μουσειολόγος, ιστορικός Τέχνης, συνεργάτης της Περιφερειακής Αναπτυξιακής Εταιρείας Κρήτης Α.Ε., ΜΥΗΣ Αγυιάς Χανίων: «Η χρονοκάψουλα του ΜΥΗΣ Αγυιάς: όταν το Παρελθόν προηγείται του Μέλλοντος».
• Όλγα Σενή, Αρχιτέκτων Msc, υπεύθυνη Μελετών – Πολιτισμού, Πολιτιστικό Τεχνολογικό Πάρκο Λαυρίου: «Τεχνολογικό Πολιτιστικό Πάρκο Λαυρίου: Βιομηχανικά τοπία – Νέες δράσεις» (online).
• Nικόλαος Κουτσογιάννης, Δήμαρχος Hρωικής Πόλης Νάουσας: «Από το ΕΡΙΑ στο διατηρητέο βιομηχανικό συγκρότημα Λόγγου – Κύρτση-Τουρπάλη και στο κλωστοϋφαντουργείο Βαρβαρέσου: ξετυλίγοντας το νήμα της βιομηχανικής κληρονομιάς».
Εισάγοντας στην τελική συζήτηση της 3ης Πανελλήνιας Συνάντησης Μελών ERIH η Όλγα Δεληγιάννη, Εθνική Εκπρόσωπος ERIH και Πρόεδρος του Συμβουλίου Βιομηχανικής Κληρονομιάς της ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΕΤΑΙΡΕΙΑΣ Περιβάλλοντος και Πολιτισμού εξέφρασε τις ευχαριστίες προς όλες και όλους τους συμμετέχοντες για την παρουσία τους στο Μεσολόγγι. Αναγνώρισε τη σημασία της διοργάνωσης της 3ης Πανελλήνιας Συνάντησης των Μελών ERIH ως καθοριστικής για την ανάδειξη των ετήσιων συναντήσεων ως θεσμού που συμβάλει στην αμοιβαία ανταλλαγή απόψεων και εμπειριών μεταξύ των μελών και της Ευρωπαϊκής Διαδρομής καθώς και προς την κατεύθυνση της απόφασης του ΔΣ του ERIH να διοργανωθεί το ετήσιο Συνέδριο για το 2026 στην Ελλάδα, γεγονός που αποτελεί τιμή και μεγάλη ευθύνη.
Η Μαρία Μαυροειδή, εκπροσωπώντας το Βιομηχανικό Μουσείο Φωταερίου παρουσίασε την πορεία της διοργάνωσης του Ετήσιου Συνεδρίου της Ευρωπαϊκής Διαδρομής Βιομηχανικής Κληρονομιάς ERIH για το 2026 στην Τεχνόπολη του Δήμου Αθηναίων (28-29-30 Οκτωβρίου 2026) με θέμα «Ιndustrial Heritage and migration”. Toτελικό Πρόγραμμα του Συνεδρίου πρόκειται να ανακοινωθεί σύντομα. Η κα Μαυροειδή ανακοίνωσε την προσπάθεια των διοργανωτών να εκδοθεί ένα φυλλάδιο με στοιχεία όλων των μελών του Δικτύου ERIH στην Ελλάδα.
Η Μαρία Μυστακίδου, εκπροσωπώντας το Μουσείο Τυπογραφίας Γιάννη & Ελένης Γαρεδάκη ενημέρωσε για την προετοιμασία της 4ηςΠανελλήνιας Συνάντησης Μελών ERIH το 2027 στα Χανιά, σύμφωνα με σχετική απόφαση που είχε ληφθεί κατά τη διάρκεια της 2ης Συνάντησης στη Θεσσαλονίκη το 2025 και προσκάλεσε όλους τους εκπροσώπους των φορέων – μελών ERIH να συμμετάσχουν.
Με την ευκαιρία της παρουσίας του Δημάρχου της Νάουσας κ. Κουτσογιάννη και αντιπροσωπείας του Δήμου στο Μεσολόγγι τέθηκε σε συζήτηση το θέμα της δυνατότητας διοργάνωσης από τον Δήμο Η.Π. Νάουσας της 5ης Πανελλήνιας Συνάντησης για το 2028 στη Νάουσα, το οποίο και θα εξετάσει ο Δήμος.
Καταληκτικά κατά την ολοκλήρωση των εργασιών της 3ηςΠανελλήνιας Συνάντησης Μελών ERIH τέθηκε εκ νέου το θέμα της προσπάθειας για την από κοινού οργάνωση μιας μόνιμης Γραμματείας του Δικτύου.
Στη συνέχεια προσφέρθηκε στους συμμετέχοντες εκ μέρους της Περιφέρειας Δυτικής Ελλάδας ελαφρύ γεύμα το οποίο και εκτιμήθηκε ιδιαιτέρως.
Η Συνάντηση ολοκληρώθηκε με επίσκεψη στο Μουσείο Άλατος- Μέλος του ERIH, όπου είχαν την μοναδική εμπειρία μιας ιδιαίτερα ζωντανής και βιωματικής ξενάγησης εκ μέρους της Διευθύντριας του Μουσείου κας Δέσποινας Κανελλή. Το φυσικό περιβάλλον όπου είναι χωροθετημένο το Μουσείο και οι πλούσιες συλλογές του εντυπωσίασαν ιδιαίτερα τους συμμετέχοντες, που αποχώρησαν με ένα μοναδικό δώρο – προϊόν της Αλυκής του Μεσολογγίου με τη σφραγίδα του Μουσείου Άλατος.
Ευχαριστίες εκφράζονται προς το Υπουργείο Πολιτισμού για τη χορήγηση της αιγίδας προς την εκδήλωση, την Περιφέρεια Δυτικής Ελλάδας για την παραχώρηση της αίθουσας για τη διοργάνωση της Συνάντησης την τεχνική κάλυψη και την προσφορά του μεσημεριανού γεύματος, τον Δήμο Ι.Π. Μεσολογγίου για την υποστήριξη και ιδιαιτέρως όλα τα στελέχη και τη Διεύθυνση του Μουσείου Άλατος που είχαν την κύρια ευθύνη της διοργάνωσης.
ΟΡΓΑΝΩΤΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ
Δέσποινα Κανελλή, Διευθύντρια Μουσείου Άλατος, Νίκος Π.Κορδόσης, Ιδρυτής Μουσείου Άλατος, Πρόεδρος Κέντρου Λόγου και Τέχνης «Διέξοδος», Δήμητρα Καρέτσου, Msc Γεωλόγος, Υπεύθυνη Δράσεων Μουσείου Άλατος, Όλγα Δεληγιάννη, Εθνική Εκπρόσωπος ERIH , Πρόεδρος ΣΥΒΙΚ/ΕΛΛΕΤ, Μαρία Λιλιμπάκη – Σπυροπούλου, Δρ αρχιτέκτων-Αρχαιολόγος, Γραμματέας ΣΥΒΙΚ/ΕΛΛΕΤ, Αλέκα Αλεξοπούλου, ομ. καθηγήτρια ΑΠΘ, Αντιπρόεδρος ΣΥΒΙΚ/ΕΛΛΕΤ
