11/06/2026
Ευχαριστούμε θερμά την νηπιαγωγό κα Δήμητρα Κατσούλη Dimitra Sonalin, που μας εισήγαγε με τόση φροντίδα και γνώση στον μαγικό κόσμο της ενδοχώρας του Αρκαδίου: Κυριάννα, Αμνάτος, Μέση. Ήταν μια διαδρομή με αυθεντικότητα της υπαίθρου, με ανθρώπους, τόπους, μνήμες, παιδεία, φιλοξενία και αλήθειες που δεν συναντά κανείς εύκολα αν δεν περπατήσει στα χωριά και δεν συνομιλήσει με τους ανθρώπους.
Η πρώτη μας στάση ήταν στο νηπιαγωγείο που ονομάζεται «Σπιτοσχολειό». Εκεί συναντήσαμε πανέξυπνα παιδιά και οραματίστριες νηπιαγωγούς, ανθρώπους που υπηρετούν την εκπαίδευση με μεράκι, φαντασία και προσωπικό κόπο. Ιδιαίτερα ευχαριστούμε την ακούραστη κα Χριστίνα Φραγκιαδάκη, που διδάσκει διαγενεακά, ψάλλει, συμμετέχει σε όλες τις δραστηριότητες του χωριού και του νηπιαγωγείου. Μας ακολούθησε μέχρι το μεσημέρι, καθώς στη συνέχεια θα συμμετείχε στη θεατρική παράσταση Λυσιστράτη του Αριστοφάνη στο Ρέθυμνο!
Το νηπιαγωγείο αυτό είναι ένα μικρό θαύμα. Η αυλή του ξηλώθηκε από το τσιμέντο και ντύθηκε με ζεστασιά, σαν αληθινό σπιτικό, με έμφαση στην αγροτική ζωή, στην επαφή με τη φύση και στον σεβασμό προς κάθε ζωντανό στοιχείο. Πλαστικό δύσκολα θα βρει κανείς εκεί. Τα περισσότερα παιχνίδια, ντουλάπια και χρηστικά αντικείμενα έχουν δημιουργηθεί από ανακυκλώσιμα υλικά, με τη συνδρομή γονέων, μαστόρων και ανθρώπων που πιστεύουν πως η εκπαίδευση χτίζεται συλλογικά.
Είδαμε παιδιά να σέβονται τη φύση όχι θεωρητικά, αλλά βιωματικά. Εκτρέφουν μεταξοσκώληκες σαν κατοικίδια, παρακολουθούν όλη τη διαδρομή μέχρι την παραγωγή του μεταξιού, δουλεύουν σε αργαλειό και, επειδή τα ποδαράκια τους δεν φτάνουν ακόμη στα πατήδια, συνεργάζονται σε ζευγάρια. Μας χάρισαν κουκούλια μεταξοσκώληκα, μαλλί προβάτου και λινάρι που καλλιεργούν. Φέτος δοκίμασαν να φυτέψουν και βαμβάκι, αν και ο σπόρος δεν ευδοκίμησε. Παίξαμε, γνωρίσαμε το μπαγλαμαδάκι, τραγουδήσαμε και αυτοσχεδιάσαμε.
Μια τέτοια εμπειρία, τόσο καινοτόμα προσέγγιση και γνήσιο μεράκι για την εκπαίδευση, όπως αυτό που συναντήσαμε και από την προϊσταμένη του Κέντρου, την κα Δήμητρα, μας δίνουν κουράγιο να συνεχίσουμε να αναζητούμε την αλήθεια και την πληροφορία σε κάθε χωριό της Κρήτης. Εκεί όπου υπάρχουν ακόμη άνθρωποι φιλόξενοι, ανοιχτοί, ριζωμένοι στον τόπο τους, που δεν έχουν αλλοτριωθεί από τον εύκολο πλουτισμό και το ξεπούλημα γης και ύδατος.
Στη Μέση, οι φιλόξενοι κάτοικοι μας μίλησαν για το νέο κοινωνιολογικό φαινόμενο, για έναν αξιακό κώδικα που μοιάζει να χάνεται, τόσο για ντόπιους όσο και για ξένους κατοίκους. Ολόκληρα χωριά αλλάζουν φυσιογνωμία, σπίτια μετατρέπονται σε τουριστικές επενδύσεις και αρχαίοι ελαιώνες χάνονται κάτω από την πίεση ενός εξευγενισμένου gentrification της φύσης. Οι νοήμονες κάτοικοι παρακολουθούν αυτή την αλλαγή με αγωνία, καθώς κάθε νέα προσφορά φαίνεται να ξεπερνά την προηγούμενη... τριπλασιάζοντας απλά το ποσό. Η διεκδίκηση του κοινού χώρου, της μνήμης, της γης και της υπαίθρου γίνεται πια ένα νέο πεδίο κριτικής παιδαγωγικής και συλλογικής ευθύνης για τους νεότερους, διάσταση που ενδιαφέρει ισχυρά το κέντρο μας.
Στην Αμνάτο συναντήσαμε χαμογελαστούς και καλοσυνάτους ανθρώπους! Πάντα ήθελα να καθίσω στις δύο ταβέρνες που χωρίζει ο δρόμος προς το Αρκάδι, και αυτή τη φορά η επιθυμία έγινε πραγματικότητα. Γνωρίσαμε τον κ. Γιώργο Κανακάκη, ιδιοκτήτη της ταβέρνας «Καπηλειό», που γράφει στίχους, τραγουδά έντεχνα και συμμετέχει σε χορωδίες στο Ρέθυμνο. Δώσαμε υπόσχεση να ξαναβρεθούμε με μουσική παρέα.
Καθίσαμε όμως απέναντι, στου Παυλή Πατεδάκη, που κατάγεται από το Ηράκλειο και αγαπά βαθιά την παράδοση, τις κρητικές φορεσιές, τις αντίκες και τη μνήμη των προηγούμενων γενεών. Τραγουδήσαμε, δοκιμάσαμε να παίξουμε λύρα και, σε ένα απέναντι ντουέτο με τον Γιώργη, εντυπωσιάσαμε τους τουρίστες με τον «Κεμάλ» σε ύφος Ερωτόκριτου και Αρετούσας, σαν καντάδα😀.
Στην Κυριάννα, η πιο εντυπωσιακή γνωριμία ήταν με τον παπα-Κωστή Τσαγκαράκη, που μας ξενάγησε στον ναό των χιλίων ετών, μας μίλησε για την ιστορία του και για το όνομα του χωριού. Μας συγκίνησε η γνώση, η ψαλμωδία και η βαθιά του σχέση με τη βυζαντινή μουσική. Η εμπειρία αυτή μας έδωσε κίνητρο να συμμετέχουμε από τον Οκτώβρη σε χορωδία και μαθήματα βυζαντινής μουσικής στους Τέσσερις Μάρτυρες.
Στο παλιό σχολείο του χωριού, ακριβώς δίπλα από το ναό, γνωρίσαμε την κα Αγάπη, που μαζί με τους χωριανούς προσπαθούν να ιδρύσουν λέσχη αναγνωστών και τοπική βιβλιοθήκη.
Όσο αφορά τα κλειστά δημοτικά σχολεία της επαρχίας -τα οποία τονίζουμε ότι πρέπει να παραμείνουν ανοικτά-, μια από τις πιο συγκινητικές στάσεις ήταν το Σχολικό Μουσείο που λειτουργεί ανοικτά στην Αμνάτο και υποδέχεται μαθητές από το Ρέθυμνο. Βασικά είναι δημιούργημα και ιδέα του κ. Χάρη Στρατιδάκη και πολλών εθελοντών του "Φάλκονα", που ξεκίνησαν από το 1999 με το όραμα ενός χώρου περιβαλλοντικής εκπαίδευσης. Μας υποδέχθηκε η κα Αναστασία Ματζουράνη με θέρμη και διάθεση ξενάγησης! Τα εκθέματα είναι εντυπωσιακά και οι εμπειρίες που βιώνουν οι μαθητές μοναδικές: φορούν σχολικές ποδιές, συμμετέχουν σε αυθεντικά παιχνίδια, σε τσουβαλοδρομίες, σε περιπατητικές διαδρομές στη φύση, γνωρίζουν την ιστορικότητα της ελληνικής εκπαίδευσης και μαθαίνουν βιωματικά τον σεβασμό προς τη φύση και τα ζώα. Γιατί κάποτε τα σχολεία είχαν κοντά στους χώρους τους οικόσιτα ζώα, πτηνά και απαραίτητα σχολικό κήπο.
Μείναμε εκστασιασμένοι από το περιβάλλον, τους ανθρώπους και την ψυχή αυτού του τόπου!
Ευχαριστούμε από καρδιάς τη Δήμητρα για την υποδοχή και την αγόγγυστη ξενάγηση. Με το καλό να βρεθούμε ξανά για κοινές δράσεις και ειδικές επιμορφώσεις στο πεδίο, με το ΚΕΠΕΑ Αγίου Βασιλείου Ρεθύμνου. Από τον Σεπτέμβρη, με νέα διάθεση, ανοίγουμε ρεπερτόριο επισκέψεων σε καινούριους τόπους και χώρους.
Ευχαριστούμε όλους όσους γνωρίσαμε και μας κέρασαν τόσο φιλόξενα. Τον Ντάνιελ από το παλαιό σχολείο στη Μέση, τις κυρίες που έζησαν μέρος της ζωής τους στη Θεσσαλία, στις εσχατιές της Μηλιάς Μετσόβου και των Χασίων, με προσφορά ακόμη και σε υπηρεσίες εμβολιασμού του ΠΙΚΠΑ, και ιδιαίτερα την κα Τασούλα Χατζηβασιλείου, που μας κέρασε λαχανόπιτα που έμαθε να φτιάχνει στον Βόλο. Επίσης, το σπιτοσχολειό και τους μικρούς μαθητές που έψησαν πεντανόστιμο ψωμί με 3 είδη αλεύρων και μας μύησαν γευστικά, μας δώρισαν ρίγανη και υπόσχεση να κατασκευάσουμε μαζί νέα μουσικά όργανα!
Τέτοιες συναντήσεις μας θυμίζουν γιατί αξίζει να επιμένουμε! Η Κρήτη δεν είναι μόνο τοπίο και σημείο συνάντησης πολιτισμών. Είναι άνθρωποι, μνήμη, παιδεία, αντίσταση, τραγούδι, φιλοξενία και βαθιά σχέση με τη γη.
