17/04/2026
Η Αιωνόβια Βελανιδιά της Βαλανίδας Ελασσόνας
Σε υψόμετρο 355 μέτρων, στο βόρειο άκρο της εκκλησίας της Ζωοδόχου Πηγής (γνωστής και ως Παναϊπούλας) έξω από τη Βαλανίδα Ελασσόνας, βρίσκεται μια αιωνόβια βελανιδιά που κανονικά δεν θα έπρεπε να φύεται εκεί. Ενώ στην ευρύτερη περιοχή συναντάμε πουρνάρια, χνοώδεις δρυς, καραγάτσια και γάβρους — και βορειότερα εμφανίζεται η Μακεδονική (Q. trojana) και το Ντούσκο (Q. pedunculiflora) — το δέντρο αυτό αποτελεί μια φυτογεωγραφική παραφωνία.
Συντεταγμένες: 39°56'09.4"N 22°02'25.0"E
Πού έγκειται το περίεργο; Είναι μια Ήμερη Βελανιδιά (Quercus ithaburensis macrolepis), χωρίς άλλα δείγματα στην περιοχή. Αυτό υποδηλώνει ανθρωπογενή φύτευση πριν από αιώνες, πιθανότατα για οικονομικούς λόγους: τη δέψη δερμάτων με τα κύπελλα των βελανιδιών λόγω της υψηλής περιεκτικότητάς τους σε ταννίνες.
Το δέντρο παρουσιάζει εξαιρετικά μεγάλη περίμετρο κορμού, γεγονός που πιστοποιεί βίο πολλών αιώνων — εκτίμηση της τάξης των 600 ετών δεν φαίνεται υπερβολική. Βρίσκεται στη γηραιά φάση της ανάπτυξής του, κατά την οποία χαρακτηριστικά παρατηρείται μείωση του ύψους και αύξηση της διαμέτρου κορμού. Σε αυτό το στάδιο, οι βελανιδιές σταματούν να ψηλώνουν και «κονταίνουν», ενώ ο κορμός και τα κλαδιά συνεχίζουν να παχαίνουν ώστε το δέντρο να γίνει πιο σταθερό.
Διάβασα σε μια ιστοσελίδα τα εξής:
«Έχει περίμετρο κορμού 7,5 μ., διάμετρο 2,5 μ., διάμετρο προβολής της κόμης 15 μ. και ύψος 20 μ. Η ηλικία της πρέπει να ανάγεται σε αρκετές χιλιετίες.»
Εδώ υπάρχουν κάποιες ενστάσεις: Προφανώς το «αρκετές χιλιετίες» δεν ευσταθεί. Δεν είναι ελιά ούτε ίταμος για να φτάνει τέτοια νούμερα. Όσον αφορά στο ύψος, τα 20 μέτρα αντιστοιχούν σε εξαόροφη πολυκατοικία και σε καμία περίπτωση δεν είναι τόσο. Με το drone (χωρίς βέβαια να γίνει προσεκτική τοπογραφική μέτρηση) το ύψος υπολογίστηκε στα 12–15 μέτρα.
Η κατάστασή της απαιτεί προσοχή. Τα κλαδιά της, λόγω του μεγάλου μήκους τους, φέρουν τεράστιο στατικό φορτίο και είναι παράλληλα με το έδαφος, καθιστώντας τη στήριξή τους αναγκαία. Ένα από αυτά μάλιστα έσπασε, δημιουργώντας μια μεγάλη πληγή στον κορμό, με αυξημένο κίνδυνο εισβολής παθογόνων, που έδωσε και ιδιαίτερη μορφή στο δέντρο.
