10/06/2026
🌅 Η ΠΡΟΚΥΜΑΙΑ ΤΗΣ ΣΜΥΡΝΗΣ 🌊
✨ Το στολίδι της Ανατολής και το παράθυρο προς την Ευρώπη ✨
📷Το σκίτσο: «Περίπατος στο Quai της Σμύρνης» είναι της σκιτσογράφου Έλλης Σολομωνίδου Μπαλάνου με Μικρασιατική καταγωγή, βραβευμένης από την Ακαδημία Αθηνών (Ψυχικό, 8/6/1931-Παγκράτι, 8/6/2026)
👉Πάντες όσοι επισκέπτοντο την Σμύρνην ομοφώνος ομολογούσιν ότι το κάλλιστον κόσμημα αυτής είναι η ευρεία και ωραία προκυμαία της δια λίθων τετραγώνων, ομοιομόρφων, εστρωμένη και από Νότου προς Βορράν εκτεινομένη περιστέφει ελικοειδώς εν μεγάλει εκτάσει τον μυχόν του Σμυρναϊκού κόλπου και ομοιάζει με όφιν πελώριον όστις προ ολίγου εξήλθε των κυανών κυμάτων, ίνα στεγνώση τα λεπιδωτά αυτού νώτα εις τας χλιαράς ακτίνας του ηλίου.
Η προκυμαία προσδίδει εις την Σμύρνην όψιν ευρωπαϊκής μεγαλουπόλεως, τα λαμπρά οικοδομήματα, τα οποία ανυψούνται επ’ αυτής, ο τροχιόδρομος όστις διασχίζει αυτήν κατά μήκος, τα πλησίον αυτής ηγκυροβολημένα υπερμεγέθη ατμόπλοια, παρέχουσιν εις τον θεατήν εικόνα εξόχως επιβλητική αλλ’ εάν εισδύση ολίγα βήματα εις το εσωτερικόν της πόλεως, η γοητεία παρευθύς διαλύεται, αι σκαλιαί δίοδοι, αι στενώτατοι οδοί, η λαβυρινθώδης αγορά επαναφέρουσιν αυτόν εις την πραγματικότητα αι υπενθυμίζουσιν ότι ευρίσκεσαι εντός πόλεως καθαρώς ανατολικής. Η προκυμαία είναι ο κρίκος όστις συνδέει την Σμύρνη με την Ευρώπην, αποκόψατε τον κρίκον τούτο και η Νέα Σμύρνη εν ακαρεί εξαφανίζεται την δε θέσιν αυτής καταλαμβάνει το Ισμήρ.
Επί της προκυμαίας συγκεντρούται πάσα κίνησις και ζωή της πόλεως καθ΄ εκάστην εσπέραν, περί την Δύσιν του ηλίου, ιδίως δε κατά τας Κυριακάς και τας εορτάς πλήθος άπειρον συρρέει και ως χείμαρρος ορμητικός εκχύνεται καθ΄ όλον το μήκος αυτής νομίζει τις τότε ότι πάντες εγχώριοί τε και ξένοι ώρισαν αυτήν εις τόπον συνεντεύξεως και βλέπει τις εκεί ποικίλας μορφάς και ποικίλας ενδυμασίας και ακούει ποικίλας φωνάς και ποικίλας γλώσσας, παρά το πλευρόν του βαθυπλούτου τραπεζίτου βαδίζει αμέριμνος ο μικρός υπαλληλίσκος και πλησίον της πολυτελώς ενδεδυμένης και επιδεικτικώς χωρούσης αριστοκράτιδος βαίνει με βήμα φυσικόν και ενεπιτήδευτον η πτωχή επαρχιώτης. Το ομαλόν επίπεδον εξαφανίζει τας διακρίσεις και διαφοράς ισοπεδοί τας τάξεις και μεταβάλλεται εις πλατείαν δημοκρατική ισότητος, εν η οι μόνοι εξέχοντες είναι οι αμαξηλάται, ου μόνον κυριολεκτικώς, ένεκα του ύψους της θέσεώς των, αλλά και από της θέσεως τούτης με ύφος δεσποτικόν και απότομον διατάσσουσι συχνά τους λοιπούς κοινούς θνητούς να υποχωρώσι διαρκώς προς αυτών και των τετραπόδων του.
Είναι ανέκφραστος η γοητεία την οποίαν εμποιεί η προκυμαία της Σμύρνης κατά τας εαρινάς και φθινοπωρινάς προ πάντων εσπέρας, δυναταί τις τότε να παραστή εις δύσεις ηλίου εκτάκτως μεγαλοπρεπείς, απέναντι της προκυμαίας προς την είσοδον του κόλπου εκτείνεται φαιά τις ακανόνιστος ταινία, είναι τα όρη της Ερυθραίας χερσονήσου, όπισθεν των οποίων κατέρχεται, ίνα αναπαυθή, αφ’ ου διανύση την πορεία αυτού το άστρον της ημέρας. Η θέσις εις την οποίαν καταβυθίζεται ομοιάζει πολλάκις με πεπυρακτωμένον κρατήρα, ηφαιστείου, τα δε περικυκλούνται αυτών νέφη προσλαμβάνουσι αίφνης τα ποικιλώτατα χρώματα και τας ποικιλοτάτας μορφάς. Ενίοτε μεταβάλλονται εις βασιλικάς πορφύρας με κατάχρυσον παρυφήν, άλλοτε εις ρομφαίας πυρίνας εκ της αιχμής των οποίων στάζουσι σταγόνες αιματηραί, άλλοτε εις λέμβους πλεούσας εντός πυρίνου ρεύματος και άλλοτε εις βράχους αποκρήμνους παρά τους πόδας των οποίων θραύονται κύματα αργυροειδή. Αλλ’ η φανταστική εικών ολίγα μόνον λεπτά διαρκεί τα ποικίλα ταύτα χρώματα συμφύρονται εις εν βαθύ κυανούν και τύτο πάλιν υποχωρεί βαθμηδόν εις τον μέλανα της νυκτός πέπλον, όστις περικαλύπτει τα πάντα.
Η προκυμαία είναι ο τόπος της εργασίας και της διασκεδάσεως άπαν το εισαγωγικόν εμπόριον της Σμύρνης διεξάγεται δι’ αυτής επομένως καθ΄ όλην την διάρκειαν της ημέρας επικρατεί επ’ αυτής, ιδίως παρά τον λιμένα, αδιάκοπος εργασία και κίνησις, αλλά μόλις το σκότος της νυκτός αρχίση να περικαλύπτει τα πέριξ, η σκηνογραφία μεταβάλλεται. Καφενεία, θέατρα και λοιπά κέντρα αναψυχής, τα οποία ευρίσκονται παρά την προκυμαίαν, κατάφωτα ανοίγουσι τας πύλας των, οι δε επισκέπται αθρόοι εξ’ αμφοτέρων των φύλων καταλαμβάνουσι τον εντός και τον προ αυτών χώρον, είνε η ώρα της ανακουφίσεως και της απολαύσεως εν ω δε εσωτερικώς δροσίζουσι τον λάρυγγά των δια παγωτών και άλλων αναψυκτικών, εξωτερικώς θωπεύει και ζωογονεί αυτούς η γλυκεία αύρα του Σμυρναϊκού κόλπου, αλλά και τα ώτα επίσης δεν στερούνται απολαύσεως και τέρψεως: πλανόδιοι μουσικοί δι’ οργάνων εγχόρδων ή εμπνευστών διασκορπίζουσι πανταχού ποικίλας μουσικάς αρμονίας, εν ω συγχρόνως εις τα κεντρικότερα καφενεία αοιδοί τιτλοφορούμενοι τα καλά ή τα έξοχα ή τα πεφημισμένα Πολιτάκια ψάλλουσι τα φλογερά και παθητικά ερωτικά αυτών άσματα, εκάστη στροφή οποίαν αρχίζει με την λέξιν «σ’ αγαπώ» και τελειώνει με την «αγάπη μου γλυκειά». Η θεά του έρωτος και του κάλλους, αναμφιβόλως ευχαριστείται εκ της εσπερινής ταύτης λατρείας, ή τις εν τυμπάνοις και οργάνοις και λαρυγγισμοίς Πολιτακίων τελείται προς τιμήν αυτής. Δια τούτο αποστέλλει τακτικώτατα, ίνα εποπτεύη αυτήν το λαμπρόν αυτής άστρον,* το οποίον ακτινοβολεί εν όλη αυτού την αίγλη καθ΄ εκάστην εσπέραν ακριβώς απέναντι της προκυμαίας.
Εις ουδέν μέρος του πλανήτου μας απαντώσιν ίσως τοσαύται ποικιλίαι και αντιθέσεις, όσοι παρατηρούνται επί της προκυμαίας της Σμύρνης. Οι κάτοικοι της πόλεως είναι, ως γνωστόν, κατά το πλείστον Έλληνες Ορθόδοξοι, αλλ’ η προκυμαία παρουσιάζει όψιν διεθνή, εκεί συμφύρονται** άνθρωποι παντός έθνους και πάσης θρησκείας, παντός φύλου και πάσης ηλικίας, παντός επαγγέλματος και πάσης κοινωνικής τάξεως. Εκτός τούτου η μακρά σιδηροδρομική συνολική ή αντιπροσωπεύουσα το νεότερον πνεύμα «χρόνου φείδου» αναγκάζεται ενταύθα πολλάκις να σταματήση ενώπιον μακροτάτου κιρβανίου*** καμήλων, αντιπροσώπων του αρχαίου πνεύματος «σπεύδε βραδέως». Προς τούτοις ο παρισινός συρμός ενταύθα συζή εν αρμονία και αγάπη μετά της ανατολικής και νησιωτικής αμφιέσως ο μέλας τουρκικός καφές ασπάζεται τρυφερώς την ξανθήν μπίραν του Πίλσεν, ο υπερήφανος ναργιλές συνδιαλέγεται χαμηλοφώνως με την φρικιώσαν εκ συγκινήσεως Σαμπάνιαν, ο απέριττος καλαματιανός υποκλίνεται ταπεινότατα προ της γαλλομαθούς Κατρίλλιας και εξέρχεται εις περίπατον ο Φάουστ του Γκουνώ με το Χορχόρ αγάν. Ιππότης πλούσιος και ευγενής, καλούμενος Ευρωπαϊκός Πολιτισμός έδωκεν ενταύθα την χείρα του εις κόρην ταπεινήν και πτωχήν ονομαζομένην Ανατολήν και συνήλθον ανφότεροι εις γάμου κοινωνίαν, εκ του Μοργανατικού**** δε τούτου γάμου ενεννήθη περιέργόν τι τέρας, ήτοι το κράμα τούτο, όπερ συναντά τις επί της προκυμαίας της Σμύρνης.
✒️Το κείμενο υπογράφει ο Εμμανουήλ Δαυΐδ
📚Βιβλιογραφία: Άρθρο από το «Σμυρναϊκόν Ημερολόγιον 1907» / Ευαγγέλου Δ. Παντελίδου. Σελ. 51 – 55
🌙 *Άστρον = Σελήνη
🔄 **Συμφύρονται = Ανακατεύονται
🐪 ***Κιρβανίου = Καραβανίου
👑 ****Μοργανοτικού γάμου = Είναι ένας ειδικός τύπος γάμου μεταξύ ενός μέλους μιας βασιλικής ή ηγεμονικής οικογένειας και ενός ατόμου χαμηλότερης κοινωνικής ή αριστοκρατικής τάξης. Σκοπός του ήταν να διατηρηθεί η «καθαρότητα» του βασιλικού αίματος.
📚 Πηγή: Από το αρχείο της Βιβλιοθήκης της ΕΣΤΙΑΣ Ν. Σμύρνης
💎 Σμαράγδι της Ανατολής η Σμύρνη όπου μέσα από το παραπάνω άρθρο διαφαίνεται η μίξη ανθρώπων, γλωσσών, θρησκειών και πολιτισμών.
Η πανέμορφη παραλία της, ένα ψηφιδωτό τεχνών, εμπορίου, εκπαίδευσης, διασκέδασης, ενδυμασίας, αισθητικής, μουσικής, αρχιτεκτονικής, γαστρονομίας! 🎭🎶
🚋 Η παραλία που την διέσχιζε ο παρισινός συρμός φέροντας τον αέρα της Ευρώπης γεμάτο χρώματα κι αρώματα, σε μια πόλη που έμελε η ομορφιά κι η ιστορία της να παραμείνει ανεξίτηλη στο πέρασμα των αιώνων.
🌅 Ας κρατήσουμε τα υπέροχα ηλιοβασιλέματα της παραλίας της Σμύρνης, λαμπερά κοσμήματα στην καρδιά μας, γεμάτα κόκκινο και χρυσό όπως ταιριάζει σε μια πόλη στα χρόνια της ακμής και της προόδου της! ✨
☀️ ΚΑΛΟ ΚΑΛΟΚΑΙΡΙ ☀️
