19/06/2026
Τα φαντάσματα του αρχείου.
Μια ιστορία γυναικοκτονίας από το 1913.
«Δεν θα υπήρχε τρόπος να γνωρίσω την Χαρίκλεια Καμβουκίδου, μια νεαρή συγγραφέα της δεκαετίας του 1910. Δεν θα υπήρχε τρόπος να διαβάσω τα λιγοστά διηγήματά της, αν η Καλλιρόη Παρρέν δεν είχε αγκαλιάσει αυτό το κορίτσι, δεν είχε πιστέψει στο ταλέντο της και δεν είχε δημοσιεύσει τα ρομαντικά της διηγήματα στην Εφημερίδα των Κυριών. Αν η Ευσταθία δεν είχε κάνει μελέτη πάνω στην Εφημερίδα, δεν θα είχαμε μάθει ποτέ γι’ αυτή την συγγραφέα. Όπως, δεν έχουμε τρόπο να μάθουμε πώς θα μπορούσε η Χαρίκλεια να έχει εξελιχθεί ως καλλιτέχνιδα γιατί την δολοφόνησε ένας άντρας στα 24 χρόνια της. Αυτή η γυναικοκτονία, όπως και τόσες άλλες πριν και μετά από αυτή, έθαψε το ταλέντο και το πάθος μιας νέας γυναίκας να εξελιχθεί και να δημιουργήσει τη ζωή που ονειρευόταν». Αυτό είναι το μικρό σημείωμα της Νίκης Μαυροειδή που έπαιξε την Χαρίκλεια Καμβουκίδου πάνω στη σκηνή, στην παράσταση που έστησε η Ευσταθία πάνω στα κείμενα της Εφημερίδας των Κυριών.
Έφτασε σήμερα στη Βιβλιοθήκη Θεμάτων Ισότητας και Φύλου, κι ήταν δώρο γιατί μέρες τώρα ψάχνουμε τα λόγια να μιλήσουμε κι εμείς για όσες θρηνούμε γνωρίζοντας πως είχαν μια ζωή να ζήσουν, μια ζωή δική τους.
Τον επικήδειο της Χαρίκλειας, τον Μάρτιο του 1913, θα εκφωνήσει η ίδια η Καλιρρόη Παρρέν, η εκδότρια της Εφημερίδας των Κυριών και πρωτεργάτρια του φεμινισμού στη χώρα, συντετριμμένη. Εκεί, θα πάρουμε μια περιγραφή του κοριτσιού από τον Τύρναβο, που επί χρόνια αλληλογραφεί και στέλνει διηγήματα στην Εφημερίδα των Κυριών, μέχρι να φτάσει στα 23 της χρόνια στο γραφείο της εκδότριας:
«Ένα πρωί έξαφνα μου επαρουσιάσθη εις το γραφείον μου ένα νεότατο κορίτσι με κάτι ζωηρά και φωτεινά θερμά μάτια, κομψό μέσα εις τα πένθιμα φορέματα του τα απλά και με γούστο, με μαλλιά που εδιπλώνοντο σαν πτερά μαύρα ωραίου και ανοιξιάτικου πτηνού από το ένα και το άλλο μέρος του προσώπου της. Λεπτή λεπτή με ένα μειδίαμα που της επήγαινε θαυμάσια γιατί άφηνε να φαίνονται και δόντια πρώτης γραμμής, με μια φωνούλα κυματιστή που έσβηνεν έξαφνα σαν εις ένα λυγμό στήθους αδύνατου λεπτού, από το οποίον κάτι είχε ραϊσθή […] Υπό εξωτερικόν μάλλον αμέριμνον εκρύπτετο μια ψυχή θερμή, όλη πόθους και αποφασιστικότητα που έβλεπε μακριά και που εννοούσε να φθάσει οπωσδήποτε […] Η Χαρίκλεια διψούσε να μορφωθεί περισσότερο, να ζήσει ζωή κάπως ανωτέραν, να διαβάσει, να πλουτίσει τας γνώσεις της».
Η Χαρίκλεια θα ρουφήξει την Αθήνα, στον έναν μόλις χρόνο που θα ζήσει εδώ. Φοιτήτρια στη Φιλοσοφική, βουτηγμένη μέσα στη Βιβλιοθήκη της Καλιρρόης Παρρέν, διαβάζει, γράφει, μαθαίνει γλώσσες και διασκεδάζει με τις φίλες της στην κοσμική Αθήνα της εποχής. Η Χαρίκλεια «απέκρουε πάσα ιδέαν γάμου», όπως μας πληροφορεί και η Παρρέν. «Εις όλας τα εορτάς του Λυκείου (των Ελληνίδων) είχε λάβει μέρος με τα νέα κορίτσια της ηλικίας της χαρούμενη και ευτυχισμένη». Αλλά δε μένει μόνο εκεί. Η Χαρίκλεια από την οικογένεια των τσιφλικάδων του κάμπου θα σκύψει πάνω στη ζωή των κολίγων, και θα αναπτύξει και αρθρογραφία για το αγροτικό ζήτημα, ζητώντας απαντήσεις για τις γυναίκες που τους έχει αρνηθεί η ανθρωπινότητά τους, για τις γυναίκες που ζουν σαν «ζώα εργατικά και πειναλέα και κακοπαθισμένα».
«Τελευταίως είχε αποφασίσει να εκδώσει τα διηγήματά της σε έναν τόμο και έπειτα να φύγει εις το Παρίσι. Φαίνεται ότι εις την απόφαση της να απομακρυνθεί από τας Αθήνας είχε συντελέσει και η ερωτική παραφροσύνη του δολοφόνου, ο οποίος την κατεδίωκε», λέει η Παρρέν στον επικήδειο. Ένας άντρας εργαζόμενος στο ξενοδοχείο που διέμενε θα σηκώσει το όπλο και θα τη σκοτώσει, την ώρα που σεργιανίζει στη Σταδίου με τον συνοδό της. Οι τελευταίες της κουβέντες θα είναι κουβέντες φροντίδας προς εκείνον, νομίζοντας πως η σφαίρα είχε στοχεύσει το δικό του σώμα. Στο τσαντάκι της βρέθηκε ένα μικρό σημείωμα που έγραφε λίγες λέξεις στα γαλλικά: «Ο θάνατος είναι εδώ. Ο θάνατος είναι εκεί. Παντού είναι ο θάνατος».
---
Ο επικήδειος από τον οποίο παίρνουμε αποσπάσματα μπορεί να βρεθεί στο ιστορικό αρχείο της Βιβλιοθήκης Θεμάτων Ισότητας και Φύλου. Στις σελίδες του ιστορικού αρχείου, των βιβλίων του και των χειρογράφων του, θα βρούμε πολλές Χαρίκλειες. Μέχρι να μη βρούμε άλλες, μέχρι καμία γυναίκα να μη δολοφονείται επειδή κάποιος άντρας θεωρεί πως του ανήκει η ζωή της, εμείς θα τις κουβαλάμε μαζί μας. Εμείς, θα τις φανταζόμαστε ζωντανές. Θα λέμε την ιστορία τους.
Σας περιμένουμε καθημερινά, από τις 9 μέχρι τις 3.
Κρατίνου 9 και Αθηνάς.
Μεγάλο τμήμα του ιστορικού αρχείου είναι ψηφιοποιημένο και αποστέλλεται ηλεκτρονικά κατόπιν αιτήματος στο [email protected]
Στη σελίδα της Βιβλιοθήκης μπορείτε να περιηγηθείτε στις συλλογές του αρχείου
https://isotita.gr/vivliothiki-thematwn-isotitas/
