08/10/2026
Υπάρχουν τόποι όπου ο Πολιτισμός και η Ψυχική Υγεία συναντιούνται με τρόπους βαθύτερους απ’ όσο ίσως αντιλαμβανόμαστε. Με αφορμή αυτή την άρρηκτη σύνδεση, λάβαμε ένα μήνυμα καρδιάς από την αρχαιολόγο κ. Ντάφου.
Στην Αρχαιολογία, συναντούμε παντού τραύματα... φθορά, θραύσματα, αποσπασματικές ή ελλειμματικές μαρτυρίες, διασπασμένες συνέχειες, σκόρπια στιγμιότυπα μιας αλλοτινής εικόνας που κάποτε λογιζόταν για ολόκληρη και, φυσικά, καμένη γη, καταστροφή… Και αυτή είναι η κανονικότητα για το πεδίο μας. Μέσα από αυτή γράφεται η ιστορία.
Συνομιλώντας με τη Μνήμη ερχόμαστε διαρκώς αντιμέτωποι με τη σιωπή. Και βρίσκουμε στα θραύσματα του παρελθόντος τα σταθερά μας πατήματα, για να πλοηγηθούμε στο άγνωστο, να ακολουθήσουμε το νήμα μιας πραγματικής ή μιας υποθετικής πραγματικότητας. Να βρούμε το δικό της ή το δικό μας νόημα, την προσωπική μας ερμηνεία για την πραγματικότητα αυτή, να κάνουμε το ανοίκειο οικείο.
Και τότε, το κενό πίσω από τη σιωπή παίρνει σχήμα, γίνεται ο ζωτικός χώρος της μνήμης του συλλογικού μας παρελθόντος, αλλά και της μνήμης χωριστά του καθενός από εμάς. Και γίνονται οι ερμηνείες του παρελθόντος προσωπικές ερμηνείες και πορείες προσωπικές, διαδρομές μέσα στα δικά μας εσωτερικά τοπία, τοπία που τα έχουμε μέσα μας από πάντα, τοπία που τα δημιουργήσαμε στην πορεία, τοπία που ήταν κάποτε άλλων κι έγιναν κληρονομιά μας, τοπία που ονειρευόμαστε να τα περπατήσουμε στο μέλλον, τοπία που τα αγαπάμε, τοπία που ήταν, που έγιναν, που είναι ή που θα γίνουν δικά μας.
Η πορεία προς την ψυχική υγεία έχει απέναντί της ανάλογη πρόκληση. Πρέπει συχνά να σταθεί μπροστά στο κενό, στην απώλεια και στο τραύμα, να κοιτάξει κατάματα και να τους αποδώσει νόημα, ένα νόημα και αρχαίο και σύγχρονο μαζί. Ο πολιτισμός έχει τη δύναμη και να μας παραδίδει τους παλιούς και να δημιουργεί ολοένα νέους τρόπους για να πορευόμαστε χωρίς φόβο. Τρόπους για να κοιτάζουμε στο παρελθόν, τρόπους για να αγγίζουμε τα σπασμένα, για να συνθέτουμε τα θραύσματα, να νοηματοδοτούμε τη φθορά, να δίνουμε λόγο στη σιωπή, και σχήμα στο κενό, να το οικειωνόμαστε, και εν τέλει να πορευόμαστε μέσα σε αυτό, να αισθανόμαστε όλο και πιο ασφαλείς, να νιώθουμε όλο και πιο σταθερά τα βήματά μας στο χώμα…
Ας έχουμε πάντοτε στον νου μας ότι το ψυχικό τραύμα και η ψυχική νόσος βαραίνουν πρωτίστως αυτόν που τα βιώνει, εκείνον που τα φέρει μαζί του, σε κάθε πρωινό του ξύπνημα και σε κάθε βραδινή του σκέψη, που του σκιάζουν το βλέμμα, και που βαραίνουν ασήκωτα κάτω από το δικό μας βλέμμα, από τη δική μας απόσταση και την προκατάληψη.
Και εδώ ακριβώς είναι που μπορούμε και οφείλουμε να παρέμβουμε. Και θα ελαφρύνει το βήμα του, αν αισθανθεί οικείο τόπο τη δημόσια ζωή, αν αισθανθεί ασφάλεια στα βλέμματα, θα αρχίσει να συμμετέχει στο όλοι, θα περάσει στο μαζί, θα αισθανθεί εγγύτητα αντί για απομόνωση, αποδοχή αντί για στίγμα, θα νιώσει ότι ανήκει.
Γιατί όλοι μας έχουμε τη δυνατότητα, την ευθύνη και την επιλογή να συμβάλλουμε ο καθένας από τη δική του θέση και με τον δικό του τρόπο στην άρση των προκαταλήψεων και την καταπολέμηση του Στίγματος. Μία μικρή δική μας μετατόπιση, μία μικρή αλλαγή από τον καθένα μας αρκεί!
Η Ψυχική Υγεία είναι κρίσιμος δείκτης Πολιτισμού, αφορά τον συνάνθρωπό μας, τον συγγενή μας, τον φίλο μας, τον αγαπημένο μας, τον εαυτό μας. Μας αφορά Όλους μας!
