Ο Εθνικός Δρυμός Σαμαριάς (Λευκών Ορέων) αποτελεί μια από τις περισσότερο αναγνωρισμένες και βραβευμένες, εθνικά και διεθνώς, προστατευόμενες περιοχές της Ελλάδας. Ενδεικτικά αναφέρεται ότι:
• Έχει τιμηθεί από το Συμβούλιο της Ευρώπης (CoE) με το Ευρωπαϊκό Δίπλωμα Προστατευόμενων Περιοχών
• Ανήκει στο δίκτυο Αποθεμάτων της Βιόσφαιρας (Biosphere reserve), περιοχών δηλαδή που χαρακτηρίζονται έτσι απ
ό το πρόγραμμα «Άνθρωπος και Βιόσφαιρα» της UNESCO. Το φαράγγι της Σαμαριάς και ο Εθνικός Δρυμός του Ολύμπου είναι οι μοναδικές προστατευόμενες περιοχές της Ελλάδος που έχουν ενταχθεί στο δίκτυο MAB.
• Έχει ενταχθεί στο Ευρωπαϊκό Δίκτυο Βιογενετικών Αποθεμάτων του Συμβουλίου της Ευρώπης
• Είναι μια από τις Σημαντικές Περιοχές για τα πουλιά (Important Bird Area - IBA)
• Έχει ενταχθεί στο Ευρωπαϊκό Δίκτυο Προστατευόμενων Περιοχών NATURA 2000 με τον κωδικό GR4340014
• Τα Λευκά Όρη έχουν ενταχθεί στο Ευρωπαϊκό Δίκτυο Προστατευόμενων Περιοχών NATURA 2000 με τον κωδικό GR4340008
Στην ευρύτερη περιοχή των Λευκών Ορέων έχει καταγραφεί μεγάλος αριθμός φυτικών taxa. Ο χλωριδικός κατάλογος της περιοχής, όμως, δεν έχει ολοκληρωθεί ακόμη, γεγονός που επιβεβαιώνεται και από την περιγραφή ενός νέου είδους, του Anthemis samariensis (Turland N.J.), ένα πολυετές χασμόφυτο που ανακαλύφθηκε το 2007, σε μια απότομη πλαγιά των Λευκών Ορέων μεταξύ των κορυφών Μελινταού και Αυλιμανάκου. Στην περιοχή των Λευκών Ορέων συναντώνται 25 στενότοπα ενδημικά είδη, όπως το Bupleurum kakiskalae, η Nepeta sphaciotica, η Zelkova abelicea, και 97 ενδημικά είδη Κρήτης. Περίπου τα μισά δηλαδή από τα ενδημικά της Κρήτης βρίσκονται στην περιοχή των Λευκών Ορέων.
Ιδιαιτέρως πλούσια είναι και η πανίδα που φιλοξενείται στα όρια του Εθνικού Δρυμού Σαμαριάς. Αναφέρονται χαρακτηριστικά, 32 είδη θηλαστικών, με μοναδικό ενδημικό είδος την Κρητική Κηπομυγαλίδα, 3 είδη αμφιβίων, 11 είδη ερπετών, και 200 περίπου είδη ορνιθοπανίδας. Το γνωστότερο είδος είναι ο περίφημος Κρητικός Αίγαγρος (Capra aegagrus cretica) ή «αγρίμι», είδος – σύμβολο των Λευκών ορέων αλλά και ολόκληρης της Κρήτης, για την προστασία του οποίου έγινε έξαλλου και η ανακήρυξη της περιοχής σε Εθνικό Δρυμό, αλλά και ο γυπαετός ή κοκκαλάς (Gypaetus barbatus), το όρνιο (Gyps fulvus), ο χρυσαετός ή βιτσίλα (Aquila chrysaetos) και άλλα.
Ο Εθνικός Δρυμός Σαμαριάς δέχεται ετησίως (από την 1η Μαΐου έως και την 15η Οκτωβρίου) χιλιάδες επισκέπτες - πεζοπόρους, που έρχονται στην περιοχή για να θαυμάσουν το μοναδικό τοπίο και την ιδιαιτερότητα της διαδρομής του κεντρικού μονοπατιού του φαραγγιού της Σαμαριάς (περίπου 13km).
Σύμφωνα με την Ειδική Περιβαλλοντική Μελέτη (Ε.Π.Μ.), η οποία βρίσκεται σε τελικό στάδιο έγκρισης, προτείνεται η ζωνοποίηση της περιοχής ευθύνης του Φορέα Διαχείρισης, με την ονομασία Εθνικό Πάρκο Λευκών ορέων συνολικής έκτασης 584.840 στρεμμάτων, σε πέντε χωρικές ενότητες διαχείρισης, και συγκεκριμένα:
Α) Πυρήνας. Το Φαράγγι της Σαμαριάς με έκταση 48,500 στρέμματα περίπου.
Β) Ζώνη Διατήρησης Οικοτόπων και Ειδών (Α1). Οι περιοχές Πάχνες και Γκίγκιλου – Βολακιά.
Γ) Ζώνη Διατήρησης Οικολογικού Τοπίου (Α2). Φαράγγι Τρυπητής, Κλάδου, Ελυγιάς, Αγίας Ειρήνης
Δ) Ζώνη Διατήρησης Παραδοσιακού Τοπίου (Β). Περιοχές Αράδαινα – Αγ. Ιωάννης, Οροπέδιο Ομαλού, Αγία Ρουμέλη.
Ε) Ζώνη Διατήρησης Φυσικών Πόρων (Γ). Το υπόλοιπο τμήμα της περιοχής.
