17/05/2026
Με χαρά, περηφάνια και συγκίνηση ο ΣΕΕ υποδέχεται το βιβλίο της φίλης του Χριστίνας Φίλιππα για τη ζωή του ζεύγους Ιωαννίδη-Μελά. Η Ζωή Μελά-Ιωαννίδη υπήρξε από τα πρώτα Μέλη του ΣΕΕ και Πρόεδρός του (1942-1945). Η έκδοση έχει τεθεί υπό την αιγίδα του ΣΕΕ και η σημερινή πρόεδρος του Δρ. Εύη Μπάτρα έχει γράψει ένα μικρό πρόλογο, τον οποίο και παραθέτουμε.
"Με μεγάλη χαρά, συγκίνηση και περηφάνια δέχτηκα την πρόσκληση – παράκληση της εκλεκτής μου φίλης Χριστίνας Φίλιππα να προλογίσω το βιβλίο της για τη ζωή και το έργο του ζεύγους Μελά – Ιωαννίδη, δύο εξαίρετων επιστημόνων των αρχών του 20ού αιώνα.
Η «γνωριμία» μου με τη Ζωή Μελά – Ιωαννίδη ξεκίνησε τον Δεκέμβριο του 2016, όταν στο email του Συνδέσμου Ελληνίδων Επιστημόνων (ΣΕΕ), του οποίου είμαι πρόεδρος από το 2006, έλαβα μία πρόσκληση από την Δρα Χριστίνα Οικονομοπούλου, Προϊσταμένη του Τμήματος Διοίκησης του Ινστιτούτου Παστέρ, για την παρουσίαση του αρχείου Γεωργίου Ιωαννίδη και Ζωής Μελά. Εκτός από την απλή πρόσκληση, η έκτοτε καλή φίλη Χριστίνα με ενημέρωνε ότι θα χαρεί ιδιαιτέρως με την παρουσία μου, την οποία θεωρεί απαραίτητη, αφού η Ζωή Μελά, θυγατέρα του Παύλου Μελά, υπήρξε πρόεδρος του ΣΕΕ την περίοδο της Κατοχής.
Μένω εμβρόντητη, αυτό δεν το γνώριζα καθόλου, πρώτη φορά το άκουγα. Το αρχείο του ΣΕΕ μας διασώθηκε από το 1953 και μετέπειτα και ως εκ τούτου για την δράση και λειτουργία του από την ίδρυσή του το 1924 μέχρι το 1952 γνωρίζαμε ελάχιστα από σκόρπια δημοσιεύματα και προφορικές παραδόσεις παλαιοτέρων Μελών. Στην πρόσκληση του εορτασμού των 50 χρόνων, το 1974, υπήρχε ο χρονολογικός κατάλογος των προέδρων, στον οποίο είχα εντοπίσει ένα κενό στο χρονικό διάστημα 1936 – 1945. Μου φάνηκε «φυσιολογικό» να μην υπάρχει πρόεδρος την περίοδο της Μεταξικής δικτατορίας και της Κατοχής. Και να που τώρα φαινόταν ότι τα πράγματα δεν ήταν έτσι.
Στην εκδήλωση πήγα με μεγάλη προσμονή. Κατενθουσιάστηκα με όσα παρουσιάστηκαν και πολύ περισσότερο με τους ανθρώπους που γνώρισα: την διοργανώτρια Δρα. Χριστίνα Οικονομοπούλου, την Δρα. Αδριανή Γρηγοράτου, που είχε γράψει και ένα εξαιρετικό άρθρο για την Ζωή Μελά στο Ενημερωτικό Δελτίο της Ελληνικής Εταιρίας Κλινικής Χημείας – Κλινικής Βιοχημείας και την θυγατέρα της Ζωής Μελά, την αξιολάτρευτη κ. Ναταλία Ιωαννίδη. Ένας ολόκληρος κόσμος μου ανοίχτηκε από τότε και άρχισα να βλέπω την ιστορία του ΣΕΕ με εντελώς διαφορετική οπτική. Αφού δεν ξέραμε ούτε τις προέδρους μας, ποιός ξέρει πόσα ακόμα δεν γνωρίζαμε για την ιστορία μας και για όλες τις άλλες γυναίκες στα διοικητικά συμβούλια, που δώσαν ένα κομμάτι από την ζωή τους για να ιδρυθεί και να δραστηριοποιηθεί ο Σύνδεσμος!
Αμέσως κάλεσα την Αδριανή να έρθει στην κοπή της βασιλόπιτας του 2017 και να μας μιλήσει για την Ζωή Μελά και φυσικά στην εορταστική εκδήλωση παρέστη και η προσφιλής μας κ. Ναταλία Ιωαννίδη, η οποία από τότε μας έκανε την εξαιρετική τιμή να μας θεωρήσει δικούς της ανθρώπους. Η κ. Ναταλία! Ένας τόσο γλυκός, ζεστός και ευγενικός άνθρωπος! Που μου μιλά στον πληθυντικό, ενώ μου ζητά να της μιλάω στον ενικό. Που δεν αρνείται ποτέ να απαντήσει στο τηλέφωνο ή στα emails. Που με έχει καταπλήξει με την οξύνοιά της και την αστείρευτη μνήμη της. Η κουβέντα μαζί της κυλά συναρπαστικά. Οι αφηγήσεις της είναι μυθιστορηματικές. Θυμάται ονόματα, γεγονότα, καταστάσεις, απίστευτες λεπτομέρειες.
Την πρώτη φορά που πήγα στο σπίτι της με διακατείχε ένα δέος. Πάρκαρα το αυτοκίνητό μου ακριβώς μπροστά στο ιστορικό σπίτι του Μακεδονομάχου Παύλου Μελά, που μόλις είχε ανακαινιστεί. Δίπλα ακριβώς το δικό της σύγχρονο σπίτι. Σκέφτομαι την ιστορικότητα αυτού του σπιτιού και πόσα γεγονότα θα διαδραματίστηκαν εκεί. Σε αυτό πέρασε μεγάλο μέρος της ζωής της η παλιά μας πρόεδρος κι εγώ τώρα έρχομαι να μάθω γι’ αυτήν από την θυγατέρα της. Μια μεγάλη ευθύνη νιώθω να με πλακώνει, αλλά και μια περηφάνια, που αξιώθηκα να συνομιλώ με απογόνους του ένδοξου Μακεδονομάχου. Θυμήθηκα τον Μακεδονομάχο γείτονά μου στους Γόννους Λαρίσης, τον Δημήτριο Μουχτή, που στα βαθειά του γεράματα μας διηγούνταν πώς είχε πολεμήσει με τον Παύλο Μελά και τον είχε φιλοξενήσει στο παλιό του σπίτι, με το «τούρκικο» τζάκι, που σώζονταν ακόμα την δεκαετία του ’70, πριν διαβούν μαζί τα σύνορα της τότε Ελλάδας, που ήταν 500 μέτρα από το χωριό.
Η κ. Ναταλία με υποδέχεται ζεστά, σαν να είμαστε παλιές φιλενάδες ή συμμαθήτριες. Μου διηγείται διάφορα στιγμιότυπα από τη ζωή της μητέρας της, κυρίως αυτά που έχουν σχέση με τον Σύνδεσμο. Εν τω μεταξύ, έχω κάνει κι εγώ κάποια έρευνα και κάνω στοχευμένες ερωτήσεις, για να ξεκαθαρίσουν στο μυαλό μου κάποια πράγματα. Το κύριο ενδιαφέρον στρέφεται στην φιλία της Ζωής Μελά με την Αγνή Ρουσοπούλου, η οποία θεμελιώθηκε μέσα στον ΣΕΕ, καρποφόρησε ιδιαίτερα την περίοδο της κατοχής και στέριωσε τόσο πολύ, που έγινε ισόβια.
Κι άλλες πολλές ιστορίες μου διηγήθηκε η κ. Ναταλία, που μοιάζουν με παραμύθια μιας άλλης εποχής. Κι όμως, δεν είναι καθόλου παραμύθια. Στο βιβλίο της Πολυξένης Ρουσοπούλου – Ματέϋ για την αδερφή της Αγνή Ρουσοπούλου, που δημοσιεύτηκε στην μνήμη της Αγνής λίγο μετά τον θάνατό της, περιέχονται όλα όσα γράφτηκαν γι’ αυτήν με την αφορμή του θανάτου της. Ανάμεσά τους και η ομιλία της Ζωής Μελά στο πολιτικό μνημόσυνο για την Αγνή, που διοργάνωσαν από κοινού ο Σύνδεσμος Ελληνίδων Επιστημόνων, ο Σύνδεσμος για τα Δικαιώματα της Γυναίκας, και ο Δικηγορικός Σύλλογος Αθηνών, καθώς και τα σημειώματα όλων των Μελών του ΔΣ του ΣΕΕ την περίοδο της κατοχής, τα οποία είναι τα συναισθηματικώτερα και γλυκύτερα όλων και η τρανή απόδειξη πως οι γυναίκες εκείνης της περιόδου «δέθηκαν» με ισόβια φιλία, εκτίμηση και σεβασμό.
Ακόμη ένα μεγάλο δώρο μας έκανε η κ. Ναταλία. Φεύγοντας εκείνο το βράδυ από το σπίτι της στις 3.00 τα ξημερώματα, έχοντας πάει στις 8.00 το απόγευμα, μου χάρισε για το ιστορικό αρχείο του ΣΕΕ όσα έγγραφα της μητέρας της βρήκε και αφορούσαν τον Σύνδεσμο. Τα σκανάρισα, για να διασωθούν και ηλεκτρονικά, και θα αναρτηθούν στην ιστοσελίδα του ΣΕΕ, αφού ολοκληρώσει την δακτυλογράφηση των χειρογράφων η Χριστίνα Φίλιππα. Τα περισσότερα αφορούν την περίοδο της κατοχής και του εμφυλίου πολέμου και είναι γραμμένα στην πίσω σελίδα διαφόρων εγγράφων ή αναλυτικών μετρήσεων πειραμάτων του Ινστιτούτου Παστέρ ή προσκλήσεων, που είχε δεχτεί, αφού το χαρτί ήταν σπάνιο. Τρία από αυτά είναι κομβικά για την ιστορία του ΣΕΕ: το πρώτο είναι το γράμμα της 18/8/1924, που της έστειλε η ιδρύτρια του ΣΕΕ Μαρία Φλαμπουριάρη και την καλεί στην ιδρυτική συνάντηση. Το δεύτερο είναι ένα χειρόγραφο σημείωμα με τη σύνθεση του ΔΣ την περίοδο της κατοχής. Και το τρίτο ένα πεντασέλιδο σημείωμα της Αριάδνης Χριστοπούλου με ημερομηνία 3/4/1978, στο οποίο εξιστορεί τη δράση συγκεκριμένων Μελών του ΣΕΕ την περίοδο της κατοχής.
Από τότε που το παρέλαβα, αναδύθηκα σε μια προσπάθεια να βρω στοιχεία για τη ζωή αυτών των γυναικών μέσα από δημοσιεύματα εφημερίδων. Και μετά από πολύχρονη έρευνα κατάφερα φτιάξω τα οικογενειακά τους δένδρα, να εντοπίσω τους σημερινούς τους απογόνους, να συνομιλήσω μαζί τους, να μου επιβεβαιώσουν τη φιλία και δράση αυτών των γυναικών, να μου δώσουν φωτογραφίες τους στη νεανική τους ηλικία. Ένα μέρος αυτού του υλικού παρουσιάστηκε σε μία λαμπρή και συγκινητική εκδήλωση για τα 101 χρόνια από την ίδρυση του ΣΕΕ στις 7/12/2025, στην οποία παραβρέθηκαν πολλοί από αυτούς τους απογόνους.
Και σήμερα έχουμε τη χαρά να κρατάμε στα χέρια μας το βιβλίο για την Ζωή Μελά-Ιωαννίδη (έτσι αυτοαποκαλούνταν πάντα. Σε μια εποχή, που οι γυναίκες έχαναν το πατρικό τους όνομα μετά το γάμο τους, αυτή συνειδητά είχε επιλέξει να προτάσσει το όνομα του πατέρα της, όχι γιατί είχε διάσημο πατέρα, αλλά γιατί ήταν συνειδητή φεμινίστρια) και τον Γιώργο Ιωαννίδη, που θα μας αποκαλύψει άγνωστες λεπτομέρειες για την ενδιαφέρουσα ζωή και δράση τους.
Η έκδοση αυτή τέθηκε υπό την αιγίδα του ΣΕΕ ως ελάχιστη ένδειξη ευγνωμοσύνης για την μακροχρόνια προσφορά της σε αυτόν.
Αγαπημένη μου κ. Ναταλία Ιωαννίδη, εκ μέρους όλου του ΔΣ του ΣΕΕ σου εκφράζω τις θερμές μου ευχαριστίες για την δωρεά των εγγράφων.
Αγαπητή μου φίλη Χριστίνα Φίλιππα, σου εύχομαι να έχεις υγεία, δυνάμεις και έμπνευση, για να συνεχίσεις τις έρευνές σου και να μας χαρίσεις και άλλα όμορφα βιβλία.
Αθήνα 31/3/2026
Δρ. Παρασκευή (Εύη) Μπάτρα, Πρόεδρος ΣΕΕ"
https://popaganda.gr/art/books/books-interview/christina-filippa-to-zeygari-mela-ioannidi-dieprepse-sto-paster-alla-kai-ezise-kontra-sta-stereotypa-tis-epochis-toy/
