13/10/2026
Γνωρίζοντας το Focusing εκ των έσω
Σκέψεις για την Προσωποκεντρική και την Προσανατολισμένη στο Focusing θεραπεία
Είμαι Προσωποκεντρική Θεραπεύτρια με προσανατολισμό στο Focusing, καθώς και εκπαιδεύτρια Focusing. Για μένα, αυτά δεν υπήρξαν ποτέ δύο ξεχωριστές προσεγγίσεις ανάμεσα στις οποίες μετακινούμαι. Ανήκουν μαζί.
Δεν μπήκα αρχικά σε αυτόν τον χώρο μέσα από τον κόσμο της ψυχολογίας ή της ψυχοθεραπείας και, ίσως γι’ αυτό, κάποιες φορές δυσκολεύτηκα να κατανοήσω τις διακρίσεις του σε σχολές, προσεγγίσεις και κοινότητες. Στον Προσωποκεντρικό χώρο, αυτές έχουν περιγραφεί κάποιες φορές ως διαφορετικές «φυλές» (Sanders, 2004). Φυσικά, οι διακρίσεις έχουν σημασία. Διαφορετικές θεωρίες φωτίζουν διαφορετικές όψεις της ανθρώπινης βίωσης, και από αυτές έχουν αναπτυχθεί διαφορετικές πρακτικές. Όταν, όμως, οι διακρίσεις μετατρέπονται σε διαχωρισμούς, κάτι από το ζωντανό όλο μπορεί εύκολα να χαθεί.
Για μένα, αυτό γίνεται ιδιαίτερα αισθητό στη σχέση ανάμεσα στην Προσωποκεντρική Θεραπεία και το Focusing. Δεν βιώνω κάποια στιγμή κατά την οποία παύω να είμαι Προσωποκεντρική και γίνομαι προσανατολισμένη στο Focusing.
Τα δύο είναι απλώς παρόντα μαζί.
Στη δική μου βίωση της θεραπείας, πολλά νήματα διαρκώς ξανασμίγουν: η ακρόαση, η σχέση, η βίωση, η συμβολοποίηση, η αλληλεπίδραση, η παρουσία και η διαδικασία.
Γνωρίζοντας εκ των έσω
Για μένα, υπάρχει διαφορά ανάμεσα στο να γνωρίζουμε πράγματα για το Focusing και στο να γνωρίζουμε το Focusing εκ των έσω.
Μπορούμε να διαβάζουμε για την αισθητή αίσθηση, τις βιωματικές μετατοπίσεις, τον συντονισμό, τη συμβολοποίηση και την προώθηση της διαδικασίας. Μπορούμε να κατανοούμε τις έννοιες και να εξοικειωνόμαστε με τη γλώσσα. Κάτι διαφορετικό, όμως, συμβαίνει όταν έχουμε βιώσει επανειλημμένα τη διαδικασία οι ίδιοι.
Αρχίζουμε να αναγνωρίζουμε τη διαφορά ανάμεσα στο να μιλάμε για κάτι και στο να μιλάμε από τη βίωσή μας. Ξέρουμε πώς είναι όταν οι λέξεις είναι κοντά σε αυτό που αισθανόμαστε, αλλά δεν ταιριάζουν ακριβώς, και τι συμβαίνει όταν ξαφνικά ταιριάζει μια λέξη, μια εικόνα ή μια χειρονομία. Γνωρίζουμε την ιδιαίτερη ποιότητα του να είναι κάτι παρόν, χωρίς να είναι ακόμη ξεκάθαρο. Ξέρουμε πώς είναι να περιμένουμε χωρίς να πιέζουμε και να ανακαλύπτουμε ότι έρχεται κάτι στο οποίο δεν θα μπορούσαμε να φτάσουμε απλώς προσπαθώντας να σκεφτούμε περισσότερο.
Και ίσως, το σημαντικότερο για τη θεραπευτική σχέση, μαθαίνουμε να εμπιστευόμαστε τη διαδικασία — όχι τη δική μας διαδικασία για τον πελάτη, αλλά τη διαδικασία του ίδιου του πελάτη.
Ο Gendlin έγραψε:
«Η ουσία της δουλειάς με έναν άλλο άνθρωπο είναι να είσαι παρών ως ζωντανό ον.»
(Gendlin, 1990, σ. 205)
Για μένα, το να γνωρίζω το Focusing εκ των έσω αλλάζει την ποιότητα αυτής της παρουσίας. Δεν χρειάζεται να κάνω κάτι να συμβεί. Δεν χρειάζεται να ξέρω πού θα έπρεπε να πάει στη συνέχεια ο πελάτης. Μπορώ να περιμένω, να παραμένω δίπλα του και να εμπιστεύομαι ότι η βίωση έχει τη δική της κίνηση.
Τα βήματα ως σημεία αναφοράς
Για μένα, είναι σημαντική η διάκριση ανάμεσα στο Focusing ως διαδικασία βίωσης και στο Focusing ως κάτι που μπορεί να διδαχθεί.
Τα γνωστά βήματα μπορούν να βοηθήσουν πολύ κάποιον που μαθαίνει. Μας προσφέρουν τρόπους να αναγνωρίζουμε όψεις της διαδικασίας και μια γλώσσα με την οποία μπορούμε να αρχίσουμε να βρίσκουμε τον δρόμο μας.
Τα βήματα, όμως, δεν είναι η ίδια η διαδικασία.
Είναι σημεία αναφοράς.
Μας βοηθούν να αναγνωρίσουμε κάτι που ίσως συμβαίνει μέσα στη βίωση. Δεν υπαγορεύουν στη βίωση προς τα πού πρέπει να κατευθυνθεί. Η διάκριση είναι ανάμεσα στο να αναγνωρίζουμε μια κίνηση και στο να την απαιτούμε.
Αυτό έχει ιδιαίτερη σημασία στην εκπαίδευση. Πολλοί από τους ανθρώπους στους οποίους διδάσκω Focusing δεν είναι θεραπευτές και δεν σκοπεύουν να γίνουν θεραπευτές. Μαθαίνουν το Focusing ως δεξιότητα ζωής: έναν τρόπο να βρίσκονται σε πιο στενή σχέση με τη δική τους βίωση. Το Focusing μπορεί να είναι βαθιά θεραπευτικό, χωρίς να είναι ψυχοθεραπεία.
Υπάρχει και μια άλλη διάσταση όταν διδάσκουμε ανθρώπους που γίνονται Θεραπευτές με Προσανατολισμό στο Focusing. Εδώ, η θεωρητική κατανόηση έχει σημασία, αλλά δεν μπορεί να σταθεί χωριστά από τη βιωματική γνώση. Αν θέλουμε να αναγνωρίζουμε τις λεπτές κινήσεις της βίωσης σε έναν άλλο άνθρωπο, χρειάζεται να είμαστε κάπως εξοικειωμένοι με αυτές τις κινήσεις μέσα μας.
Οι εκπαιδευόμενοι στη Θεραπεία με Προσανατολισμό στο Focusing, φυσικά, θα βιώσουν και οι ίδιοι το Focusing ως μέρος της εκπαίδευσής τους. Το να γνωρίζουμε, όμως, το Focusing εκ των έσω δεν είναι κάτι που ολοκληρώνεται επειδή λάβαμε έναν συγκεκριμένο αριθμό συνεδριών. Η σχέση μας με τη δική μας βίωση συνεχίζεται. Όσο Focusing κι αν έχουμε βιώσει, υπάρχει πάντα κάτι ακόμη να ανακαλύψουμε.
Στη θεραπεία, αυτή η γνώση μπορεί να παραμένει ήσυχα μέσα μου. Δεν χρειάζεται να σκέφτομαι:
Ποιο βήμα έρχεται τώρα;
Πιο χρήσιμο είναι να ρωτώ:
Τι συμβαίνει τώρα;
Η γνώση μου για το Focusing χρειάζεται να με βοηθά να ακούω πιο προσεκτικά, όχι να γνωρίζω πιο γρήγορα.
Όταν το άρρητο βρίσκει τον δρόμο του προς τον κόσμο
Το άρρητο δεν είναι απλώς κάτι που έχει ήδη σχηματιστεί πλήρως μέσα μας και περιμένει να το ανακαλύψουμε και να του δώσουμε το σωστό όνομα.
Η βίωση εμπεριέχει περισσότερα. Κάτι υπάρχει, αλλά δεν είναι ακόμη πλήρως γνωστό.
Όταν παραμένουμε με αυτό που αισθανόμαστε, κάτι μπορεί να αρχίσει να σχηματίζεται. Μπορεί να έρθει μια λέξη, μια εικόνα, μια ανάμνηση, μια χειρονομία, μια αλλαγή στο σώμα ή κάτι που ακόμη δεν έχει όνομα. Μπορούμε να αισθανθούμε αν αυτό που έρχεται ταιριάζει με αυτό που υπάρχει.
Η γλώσσα έρχεται μαζί με τη βίωση ή μετά από αυτήν. Δεν καθορίζει τι θα πρέπει να γίνει η βίωση.
Αυτό έχει τεράστια σημασία στη θεραπεία. Αν κινηθώ πολύ γρήγορα προς την εξήγηση, την ερμηνεία ή ακόμη και προς έναν φαινομενικά ακριβή αναστοχασμό, μπορεί άθελά μου να απομακρύνω τον άνθρωπο από κάτι που δεν είχε ακόμη την ευκαιρία να σχηματιστεί.
Το άρρητο βρίσκει τον δρόμο του προς το ρητό και, μέσω της συμβολοποίησης, βρίσκει τον δρόμο του προς τον κόσμο.
Η βίωση προχωρά μέσα στη ζωή.
Εμπιστευόμενοι τη διαδικασία του πελάτη
Ίσως το σημαντικότερο πράγμα που μου έχει διδάξει η δική μου εμπειρία του Focusing ως θεραπεύτρια είναι να εμπιστεύομαι τη διαδικασία του πελάτη.
Κάτι ασαφές δεν χρειάζεται να γίνει αμέσως ξεκάθαρο. Μια παύση δεν χρειάζεται να γεμίσει. Δεν χρειάζεται να ξέρω πού πηγαίνει η διαδικασία για να τη συνοδεύσω.
Σε μια συνέντευξη με τον Germain Lietaer, ο Gendlin είπε:
«Αυτό δεν μπορεί να γίνει από έναν θεραπευτή που κάνει κάτι σε έναν ασθενή. Αυτό πρέπει να έρθει μέσα από τον ίδιο τον άνθρωπο.»
(Gendlin & Lietaer, 1983, σσ. 79–80)
Το να γνωρίζω το Focusing δεν με κάνει ειδικό στη βίωση κάποιου άλλου. Αντίθετα, αν κάτι μου έχει διδάξει, είναι το αντίθετο. Μπορώ να γνωρίζω αρκετά καλά τη διαδικασία ώστε να ξέρω ότι δεν μπορώ να γνωρίζω για έναν άλλο άνθρωπο ποιο είναι το επόμενο βήμα του.
Το να εμπιστεύομαι τη διαδικασία του πελάτη δεν σημαίνει ότι γίνομαι παθητική. Σημαίνει ότι παραμένω βαθιά παρούσα και ανταποκρίνομαι σε αυτό που συμβαίνει, χωρίς να υποθέτω πως κάθε κίνηση απαιτεί δική μου παρέμβαση.
Να μην εμποδίζουμε αυτό που ήδη συμβαίνει
Για μένα, το να μην εμποδίζω αυτό που ήδη συμβαίνει απαιτεί κάτι και από εμένα ως θεραπεύτρια. Ως Θεραπεύτρια με Προσανατολισμό στο Focusing, χρειάζεται να παραμένω σε επαφή με τη δική μου αισθητή βίωση της αλληλεπίδρασης — με την αίσθηση του χώρου και της κατάστασης ανάμεσά μας.
Ο κίνδυνος είναι ότι, ακόμη και με καλές προθέσεις, μπορεί να απομακρυνθώ από τη δική μου αισθητή βίωση της αλληλεπίδρασης και να περάσω στη σκέψη:
Τι πρέπει να πω; Τι σημαίνει αυτό; Τι πρέπει να κάνω μετά;
Αυτή η μετατόπιση, από μόνη της, μπορεί να με απομακρύνει από αυτό που συμβαίνει ανάμεσά μας.
Μια ερμηνεία μπορεί να είναι ψυχολογικά πειστική και να έρθει ακριβώς τη λάθος στιγμή. Ένας αναστοχασμός μπορεί να αποδίδει με ακρίβεια όσα έχουν ήδη ειπωθεί, αλλά να απομακρύνει τον πελάτη από κάτι λιγότερο ξεκάθαρο που μόλις αρχίζει να σχηματίζεται. Μια ερώτηση μπορεί να είναι πολύ καλή — αλλά να τίθεται μια στιγμή νωρίτερα. Μπορεί να γεμίσουμε μια σιωπή μέσα στην οποία κάτι σχηματιζόταν ή να βιαστούμε να ξεκαθαρίσουμε κάτι που χρειάζεται, για λίγο, να παραμείνει ασαφές.
Αυτό δεν σημαίνει ότι δεν γεννιούνται μέσα μου σκέψεις, λέξεις ή πιθανές απαντήσεις. Γεννιούνται. Μπορώ, όμως, να τις αισθανθώ σε σχέση με αυτό που συμβαίνει ανάμεσά μας, αντί να ενεργήσω αμέσως βάσει αυτών. Κάτι μπορεί να μοιάζει σωστό να προσφερθεί, με προσοχή, μέσα στη σχέση. Αν συντονιστεί με τον πελάτη και προωθήσει κάτι, μπορούμε να παραμείνουμε εκεί και να δούμε πού οδηγεί. Αν δεν συντονιστεί, μπορώ να το αφήσω και να παραμείνω με τη διαδικασία του πελάτη.
Έρχονται στον νου μου τα υπέροχα απλά λόγια του Gendlin:
«αν αφεθεί και δεν σταματηθεί»
(Gendlin, 1981, σ. 18)
Ίσως πολλά από όσα κατανοώ ως Θεραπεία με Προσανατολισμό στο Focusing να περιέχονται σε αυτές τις λίγες λέξεις. Στο Focusing δεν προσπαθούμε να κάνουμε κάτι να συμβεί· μαθαίνουμε να μην εμποδίζουμε αυτό που ήδη συμβαίνει. Κάποιες φορές ένας αναστοχασμός προωθεί τη διαδικασία. Κάποιες φορές το κάνει μια βιωματική ανταπόκριση. Κάποιες φορές μπορεί να βοηθήσει μια πρόσκληση. Και κάποιες φορές αυτό που χρειάζεται είναι απλώς να παραμείνω εκεί, ενώ κάτι που δεν είναι ακόμη γνωστό παίρνει τον χρόνο που χρειάζεται για να σχηματιστεί.
Αλληλεπίδραση χωρίς παρείσφρηση
Η θεραπευτική σχέση είναι μια αλληλεπίδραση και εγώ είμαι μέρος αυτής της αλληλεπίδρασης. Αυτό που συμβαίνει μέσα μου αποτελεί μέρος του χώρου ανάμεσά μας, όπως μέρος του είναι η παρουσία μου, η σιωπή μου, τα λόγια μου και ο χρόνος που επιλέγω.
Η έννοια της αλληλεπίδρασης είναι σημαντική για μένα εδώ, επειδή μας βοηθά να ξεπεράσουμε την ιδέα ότι το Focusing είναι απλώς κάτι που συμβαίνει ιδιωτικά, «μέσα» στον πελάτη. Είμαστε εκεί μαζί.
Ο Gendlin μάς υπενθυμίζει:
«Η αλληλεπίδραση συνεχίζεται μέσα στη σιωπή.»
(Gendlin, 1990, σ. 213)
Η σιωπή δεν σημαίνει απουσία σχέσης. Δεν είναι μη αλληλεπίδραση. Η θεραπεύτρια εξακολουθεί να είναι παρούσα· κάτι εξακολουθεί να συμβαίνει ανάμεσά μας.
Μπορώ να συμμετέχω χωρίς να παρεμβαίνω διαρκώς στη διαδικασία του πελάτη. Για μένα, αυτό είναι αλληλεπίδραση χωρίς παρείσφρηση. Δεν γίνομαι λιγότερο παρούσα. Είμαι παρούσα με τρόπο που αφήνει χώρο να προηγηθεί η βίωση του πελάτη.
Η παρουσία που κρατά τον χώρο
Αυτό εννοώ όταν μιλώ για την παρουσία που κρατά τον χώρο. Δεν είναι τεχνική ούτε απλώς το να μην κάνεις τίποτα. Είναι το να βρίσκεσαι αρκετά δίπλα σε έναν άλλο άνθρωπο, ώστε κάτι που δεν είναι ακόμη γνωστό να μπορεί να σχηματιστεί στον δικό του χρόνο.
Το να γνωρίζω το Focusing μπορεί, στην πραγματικότητα, να με βοηθά να παρεμβαίνω λιγότερο, επειδή δεν χρειάζεται να κάνω κάτι να συμβεί. Μπορώ να αναγνωρίζω την κίνηση της βίωσης, να την εμπιστεύομαι και να τη συνοδεύω.
Ο Gendlin γράφει για το να μένουμε με κάτι:
«μέχρι να έρθει το επόμενο πράγμα από αυτό.»
(Gendlin, 1990, σ. 210)
Μερικές φορές, αυτό που προωθεί τη διαδικασία δεν είναι κάτι που λέω ή κάνω. Είναι η ποιότητα του χώρου που κρατιέται. Μπορώ να κρατώ αυτόν τον χώρο, επιτρέποντας στη βίωση να συνεχιστεί.
Όταν ο πελάτης παρατηρεί κάτι διαφορετικό
Στη δική μου θεραπευτική πρακτική, εκτός αν ο πελάτης έχει έρθει ειδικά αναζητώντας Θεραπεία με Προσανατολισμό στο Focusing, συνήθως δεν παρουσιάζω το Focusing ως μέθοδο. Μπορεί να μην αναφέρω καθόλου τη λέξη Focusing. Σίγουρα δεν ανακοινώνω ότι τώρα δουλεύω σε κάποιο είδος «λειτουργίας Focusing».
Είμαι απλώς εκεί ως η θεραπεύτρια που έχω γίνει — με γείωση σε έναν Προσωποκεντρικό τρόπο ύπαρξης, γνωρίζοντας το Focusing εκ των έσω και έχοντας επηρεαστεί από τη Θεραπεία με Προσανατολισμό στο Focusing και από άλλες κατανοήσεις που έχουν γίνει μέρος της πρακτικής μου με τα χρόνια. Δεν τα βιώνω ως ξεχωριστές προσεγγίσεις ανάμεσα στις οποίες μετακινούμαι. Έχουν γίνει μέρος αυτού που είμαι ως θεραπεύτρια.
Κι όμως, οι πελάτες συχνά αναγνωρίζουν ότι κάτι αισθάνεται διαφορετικό μέσα στη θεραπευτική σχέση. Μπορεί να υπάρχει περισσότερος χώρος, λιγότερη πίεση να φτάσουμε κάπου και η άδεια να παραμείνει ασαφές αυτό που δεν είναι ξεκάθαρο. Η σιωπή μπορεί να έχει διαφορετική αίσθηση.
Μπορεί να ανακαλύψουν ότι μπορούν να στραφούν σε κάτι που αισθάνονται στο σώμα πριν ακόμη αποκτήσει λέξεις. Μπορεί να προσέξουν τι συμβαίνει όταν παραμένουν δίπλα σε κάτι, αντί να προσπαθούν αμέσως να το αναλύσουν ή να το λύσουν. Και συχνά γίνονται περίεργοι.
Ίσως τότε μόνο να αναφέρω το Focusing. Μπορεί να κάνω μια πρόσκληση. Μπορεί να δημιουργήσουμε λίγο χώρο, να βρούμε κάποια απόσταση από κάτι που μοιάζει υπερβολικά κοντινό ή απλώς να περάσουμε λίγο χρόνο δίπλα σε αυτό που υπάρχει.
Η πρόσκληση, όμως, γεννιέται από τη βίωση του πελάτη. Δεν γεννιέται επειδή αποφάσισα ότι ήρθε η ώρα να «διδάξω Focusing».
Η σχέση και η διαδικασία προηγούνται. Η γλώσσα μπορεί να έρθει αργότερα.
Βρίσκοντας αρκετό χώρο για να παραμείνουμε με τη βίωση
Κάποιες φορές, μπορεί να γίνει δύσκολο να παραμείνουμε με τη βίωση, όταν αυτό που υπάρχει μοιάζει συντριπτικό. Σε αυτές τις στιγμές, έχω βρει χρήσιμες ορισμένες από τις ιδέες της Πολυπνευμονογαστρικής Θεωρίας (Porges, 2011), μαζί με απλές σωματικές προσκλήσεις που μπορούν να βοηθήσουν έναν άνθρωπο να βρει αρκετή ασφάλεια και χώρο ώστε να παραμείνει παρών.
Για μένα, αυτά δεν αντικαθιστούν το Focusing ούτε γίνονται άλλη μια μέθοδος προς εφαρμογή. Απλώς στηρίζουν την ικανότητα του ανθρώπου να βρει αρκετή απόσταση, χωρίς να χάσει την επαφή με τη βίωση, ώστε να δοθεί σε αυτό που υπάρχει ο χρόνος που χρειάζεται για να ξεδιπλωθεί.
Υπάρχει ένας χώρος ανάμεσα στο να μας κατακλύζει αυτό που υπάρχει και στο να απομακρυνόμαστε τόσο πολύ ώστε να χάνουμε την επαφή με τη βίωση. Η εύρεση αυτού του χώρου μπορεί να επιτρέψει στον άνθρωπο να πει, με τον δικό του τρόπο:
Μπορώ να προσέξω τι συμβαίνει. Μπορώ να βρω αρκετό χώρο. Μπορώ να μείνω. Δεν χρειάζεται να πιέσω τίποτα. Μπορώ να του δώσω χρόνο.
Κάποια στιγμή αρχίζει να συμβαίνει από μόνο του
Κάτι άλλο με έχει συναρπάσει με τα χρόνια, τόσο προσωπικά όσο και στη δουλειά μου με τους πελάτες. Όταν οι άνθρωποι συναντούν για πρώτη φορά το Focusing, μπορεί να χρειάζεται να αφιερώσουν συνειδητά χρόνο σε αυτό. Ένας πελάτης μπορεί να πει:
Μπορείς να με βοηθήσεις να δημιουργήσω λίγο χώρο;
Μπορεί να στρέψουν σκόπιμα την προσοχή τους προς τα μέσα ή να αφιερώσουν χρόνο για να παραμείνουν με μια αισθητή αίσθηση. Αργότερα, μπορεί να αρχίσουν να κάνουν Focusing μόνοι τους.
Και σταδιακά κάτι αλλάζει. Η διαδικασία δεν χρειάζεται πια πάντα να ενεργοποιείται συνειδητά. Αρχίζει να συμβαίνει από μόνη της.
Κάτι συμβαίνει και φυσικά ακολουθεί μια παύση. Κάτι γίνεται αντιληπτό. Δημιουργείται λίγος χώρος γύρω του και η προσοχή παραμένει εκεί. Κάτι σχηματίζεται — ίσως μια λέξη, μια εικόνα, μια ανάμνηση, μια χειρονομία ή κάτι που δεν έχει ακόμη όνομα. Ταιριάζει ή δεν ταιριάζει. Κάτι μετακινείται. Η ζωή προχωρά.
Ο άνθρωπος μπορεί να μην σκέφτεται πια:
Τώρα κάνω Focusing.
Έχει γίνει μέρος του τρόπου με τον οποίο βρίσκεται με τον εαυτό του.
Ο Gendlin έγραψε στο The Politics of Giving Therapy Away:
«Αφού το έχουν βιώσει μία φορά, οι άνθρωποι μπορούν να αναγνωρίζουν πότε αλλάζουν.»
(Gendlin, 1984, σ. 300)
Αυτό είναι πολύ σημαντικό για μένα. Ο άνθρωπος αρχίζει να αναγνωρίζει τη δική του διαδικασία. Η αυθεντία αρχίζει να βρίσκεται όλο και περισσότερο στον ίδιο.
Η βίωση ήταν πάντα εκεί, αλλά πιστεύω ότι η ικανότητά μας να στρεφόμαστε προς αυτήν μπορεί να έχει επισκιαστεί με τον καιρό. Μέσα από την εκπαίδευση, την κουλτούρα και τις προσδοκίες γύρω μας μαθαίνουμε να αναζητούμε απαντήσεις, να εξηγούμε, να γνωρίζουμε — κάποιες φορές προτού προλάβουμε να αισθανθούμε τι πραγματικά υπάρχει.
Για μένα, το Focusing προσφέρει έναν τρόπο να επιστρέψουμε την προσοχή μας σε κάτι που δεν έχει εξαφανιστεί. Καθώς μαθαίνουμε ξανά να κάνουμε παύση, να στρεφόμαστε προς αυτό που αισθανόμαστε σωματικά αλλά δεν γνωρίζουμε ακόμη πλήρως και να παραμένουμε μαζί του, αυτή η ικανότητα μπορεί να γίνει πιο διαθέσιμη σε εμάς.
Ένας άνθρωπος μπορεί να έχει μάθει να μην εμπιστεύεται τη σωματική του γνώση. Μπορεί να έχει μάθει να απομακρύνεται γρήγορα από την αβεβαιότητα, να εξηγεί πριν προλάβει να σχηματιστεί η βίωση ή να αναζητά έξω από τον εαυτό του κάποιον άλλο που θα του πει τι σημαίνει η εμπειρία του.
Στην αρχή, ένας άλλος άνθρωπος μπορεί να μας βοηθήσει να κρατήσουμε τον χώρο μέσα στον οποίο θα βρούμε τη βίωσή μας. Με τον καιρό, γινόμαστε όλο και πιο ικανοί να κρατάμε αυτόν τον χώρο για τον εαυτό μας.
Όταν το δικό μας μέρος έχει ολοκληρωθεί
Αυτό, τελικά, σημαίνει για μένα το να είμαι Προσωποκεντρική και προσανατολισμένη στο Focusing. Αρχικά, ως θεραπευτές, μπορεί να κρατάμε τον χώρο και να εμπιστευόμαστε τη διαδικασία του πελάτη, πριν εκείνος μπορέσει ακόμη να την εμπιστευτεί ο ίδιος.
Δεν του λέμε πού θα έπρεπε να πάει ούτε κάνουμε κάτι να συμβεί. Συνοδεύουμε, ακούμε και περιμένουμε, επιτρέποντας σε αυτό που αναδύεται μέσα από την αλληλεπίδραση να ξεδιπλωθεί, χωρίς να υποθέτουμε ότι πρέπει να το κατευθύνουμε.
Σταδιακά, ο πελάτης αρχίζει να αναγνωρίζει τη δική του διαδικασία. Ανακαλύπτει ότι μπορεί να δημιουργήσει λίγο χώρο γύρω από αυτό που είναι δύσκολο, να βρει αρκετή απόσταση χωρίς να χάσει την επαφή με τη βίωση και να παραμείνει δίπλα σε κάτι που δεν έχει ακόμη λέξεις. Μπορεί να αναγνωρίζει πότε κάτι ταιριάζει και πότε δεν ταιριάζει. Μπορεί να εμπιστεύεται ότι δεν χρειάζεται να γνωρίζει το επόμενο βήμα προτού αυτό έρθει.
Τελικά, το Focusing μπορεί να πάψει να είναι κάτι που «κάνει» συνειδητά. Γίνεται μέρος του τρόπου με τον οποίο βρίσκεται με τον εαυτό του και συναντά τον κόσμο.
Αυτό δεν σημαίνει ότι κάθε πελάτης χρειάζεται να γίνει Focuser. Η δική μου, όμως, βίωση με έχει οδηγήσει να πιστεύω ότι, για να είμαστε Θεραπευτές με Προσανατολισμό στο Focusing, χρειάζεται να γνωρίζουμε το Focusing εκ των έσω. Όχι κυρίως για να μπορούμε να το διδάσκουμε ή να το κατευθύνουμε, αλλά για να μπορούμε να το αναγνωρίζουμε, να εμπιστευόμαστε τη διαδικασία του πελάτη, να κρατάμε χώρο για τη βίωση, να αλληλεπιδρούμε χωρίς να παρεισφρέουμε και, ίσως το σημαντικότερο, να μην εμποδίζουμε αυτό που ήδη συμβαίνει.
Για μένα, αυτό δεν στέκεται χωριστά από το να είμαι Προσωποκεντρική. Είναι μέρος του ίδιου τρόπου να είσαι με έναν άλλο άνθρωπο.
Η δυσκολία δεν είναι ότι κάνουμε διακρίσεις. Χρειαζόμαστε τις διακρίσεις για να σκεφτόμαστε, να αναγνωρίζουμε και να επικοινωνούμε. Η δυσκολία εμφανίζεται όταν οι αναγκαίες διακρίσεις γίνονται διαχωρισμοί και οι διαχωρισμοί γίνονται ταυτότητες και εδάφη που νιώθουμε ότι πρέπει να υπερασπιστούμε.
Για μένα, η ίδια προσοχή αφορά και τις θεωρίες και τις διατυπώσεις μας για τη βίωση. Χρειαζόμαστε το ρητό. Χρειαζόμαστε λέξεις, έννοιες και τρόπους να επικοινωνούμε όσα ανακαλύψαμε. Το ρητό, όμως, δεν πρέπει να γίνει σημαντικότερο από τη βίωση από την οποία προέκυψε.
Γι’ αυτό το ερώτημα των «φυλών» παραμένει μαζί μου τόσο καιρό. Η Προσωποκεντρική Θεραπεία και η Θεραπεία με Προσανατολισμό στο Focusing μπορούν να διακριθούν μεταξύ τους. Μπορούν να αποτελέσουν ξεχωριστά αντικείμενα γραφής και διδασκαλίας και να εξεταστούν θεωρητικά από διαφορετικές οπτικές. Στη δική μου, όμως, βίωση του να είμαι με έναν άλλο άνθρωπο, δεν διαχωρίζονται τόσο εύκολα.
Οι διακρίσεις παραμένουν χρήσιμες. Οι διαχωρισμοί δεν είναι.
Το άρρητο μπορεί να βρει τον δρόμο του προς το ρητό και, μέσω της συμβολοποίησης, να βρει τον δρόμο του προς τον κόσμο.
Και όταν ένας άλλος άνθρωπος μπορεί να αναγνωρίζει, να εμπιστεύεται και να συνοδεύει τη δική του βίωση — όταν μπορεί όλο και περισσότερο να κρατά αυτόν τον χώρο για τον εαυτό του και να επιτρέπει στη διαδικασία να προχωρά χωρίς να χρειάζεται να την ενεργοποιούμε εμείς για λογαριασμό του — ίσως το δικό μας μέρος, με την ουσιαστικότερη έννοια, έχει ολοκληρωθεί.
Βρίσκω τον εαυτό μου να επιστρέφει στα λόγια του Gendlin:
«μόνο κάποιου είδους μη παρεμβατική επαφή ή συντροφιά.»
(Gendlin, 1990, σ. 216)
Για μένα, αυτά εκφράζουν πολλά από όσα προσπαθώ να πω εδώ.
Βιβλιογραφικές αναφορές
Gendlin, E. T. (1981). The whole process is more natural than the divided pieces. The Focusing Folio, 1(3), 18–23.
Gendlin, E. T., & Lietaer, G. (1983). On client-centered and experiential psychotherapy: An interview with Gene Gendlin. Στο W.-R. Minsel & W. Herff (Επιμ.), Research on psychotherapeutic approaches (σσ. 77–104). Verlag Peter Lang.
Gendlin, E. T. (1984). The politics of giving therapy away: Listening and focusing. Στο D. Larson (Επιμ.), Teaching psychological skills: Models for giving psychology away (σσ. 287–305). Brooks/Cole.
Gendlin, E. T. (1990). The small steps of the therapy process: How they come and how to help them come. Στο G. Lietaer, J. Rombauts, & R. Van Balen (Επιμ.), Client-centered and experiential psychotherapy in the nineties (σσ. 205–224). Leuven University Press.
Porges, S. W. (2011). The polyvagal theory: Neurophysiological foundations of emotions, attachment, communication, and self-regulation. W. W. Norton.
Sanders, P. (Επιμ.). (2004). The tribes of the person-centred nation: An introduction to the schools of therapy related to the person-centred approach. PCCS Books.
A reflection on the relationship between Person-Centred Therapy and Focusing, exploring how the two approaches come together in practice. Rather than separate methods, they form an integrated way of being with clients - grounded in listening, relationship, experiencing, presence and trust in the unf...
