05/05/2026
Την Τετάρτη 29 Απριλίου 2026, στη Λέσχη Βιβλίων Αμαλιάδας, συζητήσαμε το βιβλίο "Από τη σφαγή της Χίου στην έξοδο του Μεσολογγίου" του Νικολάου Αναστασόπουλου (εκδόσεις Μεταίχμιο). Το βιβλίο εστιάζει στις δραματικές μάχες της Ελληνικής Επανάστασης, φωτίζοντας όχι τις ένδοξες στιγμές, αλλά τις πολεμικές αποτυχίες και τις βαριές τους συνέπειες. Από τη σφαγή της Χίου ως την Έξοδο του Μεσολογγίου, ο συγγραφέας επιχειρεί μια ανατομία των γεγονότων, αναδεικνύοντας τα στρατηγικά λάθη, τις εσωτερικές συγκρούσεις και την αδυναμία συντονισμού, που οδήγησαν σε τραγικές εξελίξεις. Μέσα από μια σχετικά αποστασιοποιημένη και ιστορικά τεκμηριωμένη αφήγηση, το έργο απομακρύνεται από τον ηρωικό μύθο και επιχειρεί να προσεγγίσει την ιστορία ως πεδίο σύνθετων αποφάσεων, αντιφάσεων και ανθρώπινων ορίων.
Ιδιαίτερη στιγμή της συνάντησης αποτέλεσε η παρουσίαση της Μαρίας Μυζήθρα, μέλους της Λέσχης, η οποία, με τη βοήθεια διαφανειών, ανέδειξε τα κυριότερα σημεία και άξονες του βιβλίου, δίνοντας ένα σαφές πλαίσιο για τη συζήτηση που ακολούθησε. Και όπως συχνά συμβαίνει όταν το αντικείμενο είναι η Επανάσταση του 1821, η κουβέντα πήρε φωτιά: συμμαχίες και συγκρούσεις, παρεμβάσεις των ξένων δυνάμεων, προδοσίες και εμφύλιες αντιπαραθέσεις, αλλά και η ίδια η ερμηνεία των γεγονότων μέσα από διαφορετικές οπτικές γωνίες κυριάρχησαν στο σχολιασμό που κάναμε. Η ιστορία δεν παρουσιάστηκε ως κάτι ενιαίο και αδιαμφισβήτητο, αλλά ως ένα ζωντανό πεδίο διαλόγου και επαναξιολόγησης. Στο πλαίσιο αυτό, παραθέτουμε ένα κείμενο του μέλους της Λέσχης Δημήτρη Θεοδωρόπουλου, που αγγίζει ακριβώς αυτά τα ζητήματα — ένα κείμενο που δημοσιεύεται εδώ για πρώτη φορά:
"ΓΙΑ ΤΗΝ ΙΣΤΟΡΙΑ ΓΕΝΙΚΑ …… ΚΑΙ ΓΙΑ ΤΟ 1821 (ΕΙΔΙΚΑ)
Η ιστορία τελικά είναι μεγάλη ιστορία και αυτό το ανακαλύπτεις όταν ασχοληθείς μαζί της
Όταν νοιώθεις ότι την πλησιάζεις αυτή απομακρύνεται και κάποιες φορές νέα στοιχεία που προκύπτουν σου ανατρέπουν την μέχρι εκείνη την στιγμή διαμορφωμένη άποψη
Το μόνο σίγουρο πάντως είναι ότι ιστορία δεν είναι απλά να αραδιάζεις γεγονότα όσο και ακριβή και αν είναι αυτά
Το θέμα είναι σε τι πλαίσιο μπαίνουν αυτά τα γεγονότα και σε τελευταία ανάλυση πώς προέκυψαν και πώς επηρέασαν την τελική έκβαση
Ξέροντας την αρχή και το τέλος κάποιες φορές είναι σχετικά εύκολο κάποια πράγματα να τα οριοθετήσεις κάπως αλλά σίγουρα κάποια γεγονότα θα μένουν μετέωρα και θα ψάχνουν εξήγηση
Για την επανάσταση του 1821 ξέρουμε πολύ λίγα και με το καιρό ανακαλύπτουμε ότι αυτά είναι πιο λίγα από όσο πιστεύαμε ότι είναι…
Η επέτειος των 200 ετών μπορεί να ήταν μια ευκαιρία αλλά μάλλον την χάσαμε
Μείναμε στα πατριωτικά και τα εύκολα και αφήσαμε στην άκρη τις αλήθειες που δεν είμαστε σε θέση να διαχειριστούμε
Το κυρίαρχο εθνικό αφήγημα είναι εκεί και δεν αφήνει πολλά περιθώρια να αποκλίνουμε
Η διπλή σημειολογία της 25ης Μαρτίου είναι μια απλούστευση που παραμορφώνει ακόμη πιο πολύ τα πράγματα
Πολλά γεγονότα μένουν μισά στην περιγραφή από την στιγμή που το άλλο μισό τους κομμάτι είναι ακόμη μη διαχειρίσιμο από μας
Είναι πολλά παραδείγματα
Οι εμφύλιοι πόλεμοί δεν προέκυψαν από κάποιους ιδιαίτερους έλικες του Εθνικού μας DNA όπως αρέσκεται να προβάλει η κυρίαρχη Εθνική ιδεολογία για να τους προσπερνάμε με την ευκολία που τους προσπερνάμε
Υπήρχαν πολιτικές και ταξικές διαφορές, συμφέροντα και φιλοδοξίες, προσωπικές διαφορές που κάποιες φορές είχαν να κάνουν ακόμη και με συγγενικές σχέσεις.
Είναι γνωστός ο πόλεμος κυριολεκτικά πόλεμος των αδελφών Νοταρα που στοίχισε πολλούς νεκρούς την καταστροφή του Σοφικου και τις επανειλημμένες λεηλασίες και καταστροφές στην περιοχή της Κορίνθιας
Και μην ξεχνάμε ότι η οικογένεια Νοταρα νωρίτερα είχε υποστεί διώξεις και κακοποιήσεις από τους Ρουμελιώτες άνδρες του Γκουρα
Αυτό που έχει μεγάλη σημασία να τονιστεί είναι ότι στην επανάσταση από την Ελληνική πλευρά δεν πολέμησε τακτικός στρατός ο οποίος άλλωστε και δεν υπήρχε.
Πολέμησαν ομάδες άτακτων….
Ομάδες Κλεφτών ή Αρματολών που το μόνο που ήξεραν να κάνουν ήταν κλεφτοπόλεμος
Και βέβαια οι αρχηγοί των ήταν εξαιρετικά δύσκολο να ελεγχθούν από την κεντρική εξουσία από την στιγμή που άρχισε αυτή να υπάρχει
Η διένεξη στρατιωτικών και πολιτικών άρχισε να διαμορφώνεται από την πρώτη στιγμή της επανάστασης αν και η διάκριση αυτή δεν ήταν ποτέ τόσο σαφής
Υπήρξαν πολιτικοί που ήταν και στρατιωτικοί και στρατιωτικοί που ήταν και πολιτικοί
Αυτή η διένεξη έφτασε σε εμφύλιο πόλεμο και μάλιστα η κεντρική κυβέρνηση ζήτησε την βοήθεια των Ρουμελιωτών που ήλθαν στην Πελοπόννησο και λειτούργησαν κυριολεκτικά σαν στρατός κατοχής
Από την άλλη υπήρχε και η διένεξη των αυτόχθονων που ήταν οι κάτοικοι της κυρίως Ελλάδας και από την άλλη οι ετερόχθονες που ήταν Έλληνες που κατοικούσαν σε άλλες περιοχές εκτός Ελλάδας
Οι ετερόχθονες ήταν κατά κανόνα σπουδαγμένοι και πολύγλωσσοι και εκ των πραγμάτων ήταν οι πλέον κατάλληλοι να διαχειριστούν σε πρώτη φάση τα θέματα δημιουργίας συντάγματος και έστω μιας υποτυπώδους διοίκησης
Αυτό σε καμμιά περίπτωση δεν το είδαν με καλό μάτι οι οπλαρχηγοί που ένοιωθαν να χάνουν προνόμια που είχαν αποκτήσει μέσα στο κλίμα της επανάστασης
Μια άλλη αφορμή εμφύλιων διενέξεων μεταξύ των πολιτικών και των στρατιωτικών ήταν η διαχείριση των Αγγλικών δανείων
Ενδεικτικά να πούμε ότι ένα από αυτά δάνεια της 800.000 και εδώ έφτασαν γύρω στις 280.000
Αν υπάρχει ένα θετικό στην ιστορία αυτή είναι το γεγονός ότι το δόθηκαν αυτά τα δάνεια είχε από πίσω την «εκτίμηση» την «πρόβλεψη» ή ακόμη κι το στοίχημα ότι το κράτος αυτό θα γίνει τελικά ανεξάρτητο δια να πάρουν πίσω τα λεφτά τους….
Όταν μάλιστα τα πράγματα έγιναν οριακά λέγεται ότι αυτοί που είχαν δώσει το δάνειο πίεσαν την Αγγλική κυβέρνηση για την επίλυση του θέματος γιατί είχαν να εισπράξουν …..
Μέσα σε αυτό το κλίμα ήταν λογικό να περάσει η χώρα μια εποχή βαθιάς ανομίας που όλοι ήταν εναντίον όλων με τον λαϊκό παράγοντα ανεξέλεγκτο και την κεντρική κυβέρνηση να κινείται εναντίον του για επιβάλει την «τάξη»
Είναι χαρακτηριστικό το γεγονός ότι τον Κολοκοτρώνη τον αποφυλάκισαν όταν ο Ιμπραήμ είχε σχεδόν καταλάβει την Πελοπόννησο γιατί ήξεραν ότι μόνο αυτός μπορούσε να αντιστρέψει την κατάσταση
Βέβαια η επικράτηση της Επανάστασης και η δημιουργία του ελευθέρου κράτους δεν έγινε την επαύριον της Ναυμαχίας του Ναυαρινου όπως λέγεται κατά κόρο
Οι μάχες συνεχίστηκαν για πάνω από δυο χρόνια μετα και έπρεπε να γίνει ο Ρωσσοτουρκικός πόλεμος να πιέσει ο Αγγλικός παράγοντας για την δημιουργία του ανεξάρτητου κράτους ενώ στην αρχή Σουλτάνος είχε δεχτεί να γίνει ένα αυτόνομο κράτος με την εποπτεία του
Φυσικά σημαντικό ρόλο έπαιξε ο φόβος των Ευρωπαϊκών δυνάμεων στον Ρωσικό επεκτατισμό κάτι που είχε με τον τρόπο του καλλιεργήσει )ΚΑΙ ο Μαυροκορδάτος.
Στο πολιτικό σκέλος υπήρξε μια σημαντική αντίφαση έμελλε να ταλανίζει το νεοσύστατο κράτος για πολλά πολλά χρόνια ….
Από την μια ψηφίστηκε ένα πολύ προχωρημένο για την εποχή ακόμη και σήμερα σύνταγμα ωστόσο οι πολιτικοί ποτέ δεν το πίστεψαν….
Με άλλα λόγια επιζήτησαν κάποιον να αναλάβει την διακυβέρνηση με την ελπίδα ότι θα μπορούσαν να τον προσεταιριστούν
Έτσι σε πρώτη φάση ήλθε ο Καποδίστριας και μετα ο Όθωνας
Η αποτυχία τους να προσεταιριστούν τον Καποδίστρια και να ελέγξουν τον λαϊκίστικο αυταρχισμό του οδήγησε στην δολοφονία του
Με τον Όθωνα τα πράγματα ήταν πλέον τελείως διαφορετικά
Υπήρξε πλέον ένας δομημένος μηχανισμός δημιουργίας κράτους κατά τα δυτικά πρότυπα και ο λαϊκός παράγοντας πήγε οριστικά στην άκρη του ……
Μπορεί κάποιος να πει ότι ήταν ένα ιστορικό παράδοξο το γεγονός ότι το 1827 ψηφίστηκε από την Γ΄ Εθνοσυνέλευση το Σύνταγμα της Τροιζήνας από τα πλέον προοδευτικά της εποχής του και το 1843 ο Καλλέργης διεκδίκησε Σύνταγμα από τον Όθωνα….
Αλλά στην ιστορία τίποτα δεν είναι παράδοξο και τίποτα δεν είναι ανεξήγητο ….
Η Επανάσταση του 1821 έγινε από τους από κάτω και οι από πάνω για σιγουρέψουν την κυριαρχία τους έκαναν ότι μπορούσαν να δημιουργηθεί ένα Κράτος προτεκτοράτο των ξένων δυνάμεων που να τους περιλαμβάνει ….
Αυτό έχουμε ακόμη και τώρα όσο και αν το πολιτικό σύστημα προσπαθεί τα τηρεί κάποια προσχήματα …
Το ερώτημα αν πέτυχε η επανάσταση έχει απαντηθεί ήδη από τους από κάτω ….
Κάποια στιγμή θα πρέπει να βρουν το θάρρος να το απαντήσουν και οι από πάνω"
