30/03/2026
🗓️ #დღეისტორიაში
2006 წლის 24 მარტს გარდაიცვალა გამოჩენილი ქართველი გეოგრაფი, კარტოგრაფი, ექსპერიმენტატორი და მოგზაური — ნიკოლოზ ბერუჩაშვილი.
🌍ნიკო ბერუჩაშვილი იყო თანამედროვე გეოგრაფიული მეცნიერების ერთ-ერთი ყველაზე მნიშვნელოვანი ფიგურა, რომლის მრავალმხრივმა საქმიანობამ მთელი ეპოქა შექმნა ლანდშაფტმცოდნეობაში, კარტოგრაფიასა და გეოინფორმატიკაში. მისი სამეცნიერო ინტერესები მოიცავდა ბუნებრივ-ტერიტორიული კომპლექსების სივრცე-დროით ანალიზს, ლანდშაფტურ-გეოფიზიკურ კვლევებსა და გარემოს მდგომარეობათა კარტოგრაფირებას.
🎓მისი ცხოვრება და მოღვაწეობა მჭიდროდ იყო დაკავშირებული თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტთან, სადაც წლების განმავლობაში ხელმძღვანელობდა კარტოგრაფია-გეოდეზიისა და გეოინფორმატიკის კათედრას, ასევე მარტყოფის ფიზიკურ-გეოგრაფიულ სტაციონარსა და სამეცნიერო-კვლევით ლაბორატორიებს.
📚პროფესორ ბერუჩაშვილის სამეცნიერო მემკვიდრეობა მოიცავს 220-ზე მეტ ნაშრომს, მათ შორის მონოგრაფიებსა და სახელმძღვანელოებს. იგი არის ლანდშაფტმცოდნეობაში ახალი მიმართულების — ლანდშაფტის ეთოლოგიის — ფუძემდებელი და კავკასიის ლანდშაფტური რუკის (1:1 000 000) ავტორი.
🗺️განსაკუთრებული მნიშვნელობა აქვს მის წვლილს გეოინფორმაციული სისტემების (GIS) განვითარებაში საქართველოში — იგი ითვლება GIS-ის ერთ-ერთ პიონერად, როგორც განათლების, ისე პრაქტიკული გამოყენების მიმართულებით.
🌐ნიკო ბერუჩაშვილი აქტიურად იყო ჩართული საერთაშორისო სამეცნიერო ცხოვრებაში, კითხულობდა ლექციებს მსოფლიოს წამყვან უნივერსიტეტებში და ხელმძღვანელობდა საერთაშორისო სამეცნიერო თანამშრომლობებს. მისი ინიციატივით შეიქმნა საერთაშორისო სამეცნიერო სკოლა „ინტერსტექსი“, რომლის წარმომადგენლებიც დღეს მსოფლიოს მრავალ ქვეყანაში მოღვაწეობენ.
👨🏫მისმა მეცნიერულმა და პედაგოგიურმა საქმიანობამ აღზარდა არაერთი თაობა, რომლებიც დღესაც აგრძელებენ მისი იდეებისა და სამეცნიერო სკოლის განვითარებას.
გთავაზობთ მოკრძალებულ ნუსხას პროფესორ ნიკო ბერუჩაშვილის მიერ შექმნილი მდიდარი სამეცნიერო არსენალიდან:
▪︎1971 წელს წარჩინებით დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის გეოგრაფია-გეოლოგიის ფაკულტეტი, ფიზიკური გეოგრაფიის სპეციალობით;
▪︎1967 წლიდან, ჯერ კიდევ სტუდენტობის პერიოდიდან მუშაობდა თსუ-ს გეოგრაფია-გეოლოგიის ფაკულტეტის მარტყოფის ფიზიკურ-გეოგრაფიულ სტაციონარზე:
▪︎1971 წელს მისი სადიპლომო ნაშრომი მიიჩნიეს დისერტაბელურ სამეცნიერო ნაშრომად, როგორც საკანდიდატო დისერტაციად, ნ. ბერუჩაშვილმა საჯაროდ დაიცვა მოსკოვის ლომონოსოვის სახელობის სახელმწიფო უნივერსიტეტში;
▪︎1972-1981 წლებში თსუ-ს გეოგრაფია-გეოლოგიის ფაკულტეტის, ფიზიკური გეოგრაფიის კათედრის დოცენტი;
▪︎1975-1978 წლებში ნიკო ბერუჩაშვილი თსუ-დან მივლინებაში იმყეფობდა პარიზის უნივერსიტეტში, საერთაშორისო გეოგრაფიული კავშირის მაშინდელი პრეზიდენტის ჟაკ დრეშის სამეცნიერო კვლევით ლაბორატორიაში;
▪︎1981 წელს ნ. ბერუჩაშვილმა ბრწყინვალედ დაიცვა სადოქტორო დისერტაცია მოსკოვის ლომონოსოვის სახელობის სახელმწიფო უნივერსიტეტში, თემაზე: „ბუნებრივ-ტერიტორიული კომპლექსების სივრცე-დროითი ანალიზი და სინთეზი (კავკასიის მაგალითზე)“. ამ ნაშრომით მან შექმნა ახალი კონცეფცია ლანდშაფმცოდნეობაში;
▪︎1985-2006 წლებში, თსუ-ს გეოგრაფია-გეოლოგიის ფაკულტეტის, მარტყოფის ფიზიკურ-გეოგრაფიული სტაციონარის გამგე;
▪︎1979-2000 წლებში, თსუ-ს გეოგრაფია-გეოლოგიის ფაკულტეტის, აეროკოსმოსური მეთოდებით ბუნებრივი გარემოს მდგომარეობათა შემსწავლელი სამეცნიერო-კვლევითი ლაბორატორიის გამგე;
▪︎1981-1982 წლებში, თსუ-ს გეოგრაფია-გეოლოგიის ფაკულტეტის ფიზიკური გეოგრაფიის კათედრის პროფესორი;
▪︎1981-2006 წლებში, თსუ-ს გეოგრაფია-გეოლოგიის ფაკულტეტის, კარტოგრაფია-გეოდეზიისა და გეოინფორმატიკის კათედრის გამგე;
▪︎1996-2004 წლებში, საქართველოს გეოგრაფიული საზოგადოების ვიცე პრეზიდენტი;
▪︎2004-2006 წლებში, საერთაშორისო გეოგრაფიული კავშირის ლანდშაფტური ანალიზის კომისიის თავმჯდომარე (ეს კომისია მისი ინიციატივით დაფუძნდა);
▪︎2002 წელს საქართველოს გეოგრაფიულ საზოგადოებაში ნ. ბერუჩაშვილის ინიციატივით ჩატარდა საერთაშორისო სამეცნიერო კონფერენცია, რომელიც მიეძღვნა საქართველოს გეოგრაფიული საზოგადოების 150 წლის საიუბილეო თარიღს;
▪︎2002 წელს ნ. ბერუჩაშვილის ინიციატივით დაარსდა საერთაშორისო რეცენზირებული პერიოდული გამოცემა „კავკასიის გეოგრაფიული ჟურნალი“, რომელიც გამოდის წელიწადში ერთხელ ქართულ, ინგლისურ და რუსულ ენებზე;
▪︎სხვადასხვა წლებში ნიკო ბერუჩაშვილი მონაწილეობდა საერთაშორისო გეოგრაფიული კავშირის სამეცნიერო კონგრესების მუშაობაში;
▪︎ნ. ბერუჩაშვილმა დაამუშავა ბუნებრივ-ტერიტორიული კომპლექსების ლანდშაფტურ-გეოფიზიკური კვლევისა და მდგომარეობათა კარტოგრაფირების მეთოდიკა და 1983 წელს გამოიცა მისი მეთოდური სახელმძღვანელო სტუდენტებისათვის;
▪︎ნ. ბერუჩაშვილი არის ლანდშაფტმცოდნეობაში ახალი მიმართულების, ლანდშაფტის ეთოლოგიის დამნერგავი. ამ მიმართულებით 1989 წელს გამოიცა მისი მეთოდური სახელმძღვანელი „ლანდშაფტის ეთოლოგია და გარემოს მდგომარეობათა კარტოგრაფირება“;
▪︎1979 წელს ნ. ბერუჩაშვილმა შეადგინა კავკასიის ლანდშაფტური რუკა, ლანდშაფტის გვარების დონეზე (მასშტაბი 1:1 000 000);
▪︎1996 წელს ნ. ბერუჩაშვილმა (ნ. ელიზბარაშვილთან ერთად) შეადგინა და გამოსცა საქართველოს ფიზიკური გეოგრაფიის ორიგინალური სასკოლო სახელმძღვანელო, რომელიც გარკვეული წინააღმდეგობის შემდეგ წარმატებით დაინერგა საქართველოს საშუალო სკოლებში;
▪︎ნ. ბერუჩაშვილის ინიციატივით 1979-1993 წლებში ტარდებოდა საკავშირო სტუდენტური სამეცნიერო ექსპედიციები (ზამთრის), რომლებშიც ყოფილი სსრ კავშირის 20 უნივერსიტეტი მონაწილეობდა;
▪︎1999-2006 წლებში ნ. ბერუჩაშვილმა დაამუშავა საქართველოს ტყიანი ლანდშაფტების ლანდშაფტურ-ეკოლოგიური კარკასის მეთოდოლოგია ტყეთსარგებლობის მიზნებისათვის;
▪︎ნ. ბერუჩაშვილი ითვლება საქართველოში პირველი პერსონალური კომპიუტერის შემომტანად და გეოგრაფიული ინფორმაციული სისტემების (GIS) დამნერგავად, როგორც უმაღლეს სასწავლებლებში, ისე პრაქტიკაში. ამ მიმართულებით, მისი ავტორობით 1993 წელს გამოიცა სახელმძღვანელო უმაღლესი სასწავლებლებისათვის „პერსონალური კომპიუტერები გეოგრაფიაში“;
▪︎ნ. ბერუჩაშვილი წლების განმავლობაში იყო სპეციალიზირებული სადისერტაციო საბჭოს თავმჯდომარე;
▪︎ნ. ბერუჩაშვილის ხელმძღვანელობით დაიცვეს 30-ზე მეტი საკანდიდატო და 5 სადოქტორო დისერტაცია:
▪︎ნ. ბერუჩაშვილი არის 220 სამეცნიერო ნაშრომის ავტორი (მათ შორის 20-მდე მონოგრაფია და 10-ზე მეტი სახელმძღვანელო);
▪︎ნ. ბერუჩაშვილის მასწავლებლები იყვნენ: მელენტი სანებლიძე, ქრისტეფორე ჯაყელი, ალექსანდრე ასლანიკაშვილი, ვლადიმერ ჭავჭანიძე (საქართველოში), ნ. სოლნცევი, ა, კაპიცა, ა. ისაჩენკო (რუსეთი), ჟაკ დრეში (საფრანგეთი);
▪︎ნ. ბერუჩაშვილი სხვადასხვა წლებში ლექციებს კითხულობდა: მოსკოვის, სანკტ-პეტერბურგის, სარატოვის, სიმფეროპოლის, ლვოვის, სოფიის, სორბონას, ტულუზის, ჰავრის, ათენის, ბერლინის, ბარსელონის, მასარიკის, დელის და სხვა უნივერსიტეტებში;
▪︎ნ. ბერუჩაშვილმა შექმნა უპრეცედენტო საერთაშორისო სამეცნიერო სკოლა „ინტერსტექსი“, რომლის წარმომადგენლები ამჟამად წარმატებით მოღვაწეობენ მსოფლიოს 60-მდე ქვეყანაში;
▪︎მისი მოსწავლეებიდან საქართველოში წარმატებით მოღვაწეობენ: ნოდარ ელიზბარაშვილი, თენგიზ გორდეზიანი, რობერტ მაღლაკელიძე, დალი ნიკოლაიშვილი, გია სოფაძე, რევაზ ბეშიძე, ნელი ჯამასპაშვილი, რომან მაისურაძე, ქეთევან რაზმაძე, ქეთევან მერებაშვილი, ზურაბ ლაოშვილი, მანანა ქურთუბაძე, ასმათ ახმეტელი, ზურაბ ჯინჭარაძე, თამარ ბაკურაძე, ნოდარ ხორბალაძე და სხვები.
💫პროფესორ ნიკო ბერუჩაშვილის ღვაწლი წარმოადგენს მნიშვნელოვან მემკვიდრეობას ქართული და მსოფლიო გეოგრაფიისა და კარტოგრაფიის ისტორიაში.
საქართველოს კარტოგრაფთა ასოციაცია პატივს მიაგებს მისი ხსოვნისა და მეცნიერული მემკვიდრეობის მნიშვნელობას🗺️