02/03/2026
რა ვიცით ფოთის ახალი გენგეგმის შესახებ და რამდენად ჩართულია მოსახლეობა მისთვის მნიშვნელოვანი დოკუმენტის შედგენაში?
ჩვენმა სამოქალაქო პლატფორმამ სამინისტროში შენიშვნები და მოსაზრებები წარადგინა:
შენიშვნები / მოსაზრებები
ქ. ფოთის გენერალური და განაშენიანების გეგმების
სტრატეგიული გარემოსდაცვითი შეფასების სკოპინგის ანგარიშზე
მე, როგორც დაინტერესებული მოქალაქე, წარმოგიდგენთ შენიშვნებს ქ. ფოთის გენერალური და განაშენიანების გეგმების სტრატეგიული გარემოსდაცვითი შეფასების სკოპინგის ანგარიშთან დაკავშირებით.
1. მალთაყვის უბნის ფუნქციური გაურკვევლობა
სკოპინგის ანგარიშში მალთაყვა განხილულია როგორც განვითარების პოტენციალის მქონე ტერიტორია, თუმცა არ არის განსაზღვრული მისი ფუნქციური დანიშნულება - იქნება ის საჯარო რეკრეაციული სივრცე თუ კერძო, ინვესტორული განვითარებისთვის განკუთვნილი ზონა.
ფუნქციური გაურკვევლობის პირობებში შეუძლებელია გარემოზე ზემოქმედების მასშტაბისა და ხასიათის ადეკვატური შეფასება, რაც სკოპინგის ეტაპზე დაუშვებელია და ეწინააღმდეგება სტრატეგიული გარემოსდაცვითი შეფასების მიზნებს.
2. ალტერნატივების არასაკმარისი განხილვა
სკოპინგის ანგარიშში არ არის წარმოდგენილი მალთაყვის გამოყენების რეალური ალტერნატივების შედარებითი ანალიზი (საჯარო სივრცე / შეზღუდული ან ნულოვანი განვითარება / კერძო ინვესტორული განვითარება), რაც ეწინააღმდეგება სტრატეგიული გარემოსდაცვითი შეფასების არსს და მნიშვნელოვნად ამცირებს გადაწყვეტილების ინფორმირებულობას.
3. კუმულაციური ზემოქმედების შეფასების არარსებობა
დოკუმენტი საკითხებს განიხილავს იზოლირებულად და არ აფასებს პორტის განვითარების, მალთაყვის შესაძლო განაშენიანებისა და სატრანსპორტო ნაკადების ერთობლივ ზემოქმედებას, განსაკუთრებით ნაბადის საცხოვრებელ უბანზე.
აღნიშნული მიდგომა ვერ ასახავს რეალურ გარემოსდაცვით და სოციალურ რისკებს, რაც სტრატეგიული შეფასების ერთ-ერთი ძირითადი მოთხოვნაა.
4. სოციალური ზემოქმედება და სივრცითი უთანასწორობა
სკოპინგის ანგარიშში სოციალური ზემოქმედება წარმოდგენილია ზედაპირულად და არ მოიცავს სივრცით უთანასწორობას, რაც შეიძლება წარმოიშვას ქალაქის სხვადასხვა უბნებს შორის გარემოსდაცვითი ტვირთის არათანაბარი განაწილების შედეგად (მაგალითად:
ნაბადა - სატრანსპორტო და ინდუსტრიული ზეწოლა;
მალთაყვა - განვითარების ეკონომიკური სარგებელი).
აღნიშნული ასპექტი სტრატეგიული გარემოსდაცვითი შეფასების ფარგლებში უნდა შეფასდეს როგორც სოციალური ზემოქმედება.
5. ალტერნატიული / შემოვლითი სატრანსპორტო გზის დაუზუსტებელი სტატუსი
სკოპინგის ანგარიშსა და გენერალური გეგმის მასალებში მოხსენიებულია ალტერნატიული (შემოვლითი) სატრანსპორტო გზა, რომელიც რუკებზე მონიშნულია ვარდისფრად. აღნიშნული მარშრუტი შეესაბამება 2019 წლის სავარაუდო გეგმას, რომელიც თავის დროზე ვერ განხორციელდა.
მოცემული გზა წარმოდგენილია მხოლოდ კონცეპტუალურ დონეზე და:
* არ არის დადასტურებული მისი განხორციელების რეალისტურობა;
* არ არის ცნობილი ზუსტი გეოგრაფიული კოორდინატები და ტრასა;
* არ არის განსაზღვრული განხორციელების ვადები;
* არ არის განხილული სცენარი მისი არგანხორციელების შემთხვევაში.
ამ პირობებში დაუშვებელია აღნიშნული გზის გამოყენება ნაბადის უბანზე სატრანსპორტო და გარემოსდაცვითი ზემოქმედების შემსუბუქების არგუმენტად სტრატეგიული გარემოსდაცვითი შეფასების ფარგლებში.
6. განხორციელებადობის რისკი და ცენტრალიზაციის პრობლემა
გენერალური გეგმის დოკუმენტებში თავად არის აღნიშნული, რომ ქ. ფოთის თვითმმართველობას შეზღუდული ფინანსური შესაძლებლობები აქვს და მსხვილი ინფრასტრუქტურული პროექტების განხორციელება მნიშვნელოვნად არის დამოკიდებული ცენტრალური ხელისუფლების გადაწყვეტილებებსა და დაფინანსებაზე.
აღნიშნული გარემოება სკოპინგის ანგარიშში არ არის შეფასებული როგორც განხორციელებადობის რისკი, მიუხედავად იმისა, რომ იგი პირდაპირ უკავშირდება ალტერნატიული / შემოვლითი სატრანსპორტო გზის რეალიზაციის შესაძლებლობას.
იმ პირობებში, როდესაც თვითმმართველობას არ გააჩნია საკმარისი ფინანსური რესურსები და არ არსებობს ცენტრალური ბიუჯეტით უზრუნველყოფის მკაფიო გარანტიები, ალტერნატიული გზის განხორციელება რჩება არასტაბილურ და დაუდასტურებელ დაშვებად.
შესაბამისად, სკოპინგის ანგარიში ვალდებულია განიხილავდეს სცენარს, რომლის მიხედვითაც აღნიშნული ინფრასტრუქტურული გადაწყვეტა ვერ განხორციელდება, ხოლო გარემოსდაცვითი და სოციალური ზემოქმედება მაინც რეალიზდება, განსაკუთრებით ნაბადის საცხოვრებელ უბანზე.
7. ინდიკატორები და კონტროლის მექანიზმების ნაკლებობა
გენერალური და განაშენიანების გეგმების ინდიკატორთა მატრიცებში არ არის წარმოდგენილი ის ძირითადი ინდიკატორები, რომლებიც აუცილებელია სტრატეგიული გარემოსდაცვითი შეფასების ეფექტური განხორციელებისა და კონტროლისთვის, კერძოდ:
ეკოლოგიური ტევადობის ზღვრული მაჩვენებლები (სანაპირო ზოლის, რეკრეაციული სივრცეების, სატრანსპორტო დატვირთვის თვალსაზრისით);
სანაპიროზე საჯარო ხელმისაწვდომობის ინდიკატორი (რამდენად რჩება სანაპირო ღია და ხელმისაწვდომი საზოგადოებისთვის);
სოციალური ზემოქმედების საზომები (საცხოვრებელი გარემოს ხარისხი, ხმაურისა და ჰაერის დაბინძურების ზემოქმედება მოსახლეობაზე, განსაკუთრებით ნაბადის უბანში).
აღნიშნული ინდიკატორების არარსებობის პირობებში გაურკვეველია, როგორ მოხდება გარემოსდაცვითი და სოციალური ზემოქმედების მონიტორინგი და კონტროლი და როგორ განისაზღვრება ის მომენტი, როდესაც განვითარების პროცესმა გადააჭარბა ეკოლოგიურად და სოციალურად უსაფრთხო ზღვარს.
ინდიკატორების გარეშე სტრატეგიული გარემოსდაცვითი შეფასება კარგავს პრევენციულ ფუნქციას და ვერ უზრუნველყოფს დროულ რეაგირებას ნეგატიურ ზემოქმედებებზე.
8. კლიმატური ადაპტაციის საკითხის არასაკმარისი ასახვა
სკოპინგის ანგარიშში კლიმატური ცვლილებები მოხსენიებულია ზოგადად, თუმცა არ არის წარმოდგენილი მალთაყვის სანაპირო ზოლის მიმართ კლიმატური ადაპტაციის კონკრეტული ანალიზი, მათ შორის ზღვის დონის მატების, შტორმული დატვირთვის, სანაპირო ეროზიისა და დატბორვის რისკების გათვალისწინებით.
აღნიშნული ფაქტორები განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია სანაპირო ზოლის განვითარებასთან დაკავშირებული გადაწყვეტილებების მიღებისას და სტრატეგიული გარემოსდაცვითი შეფასების ფარგლებში უნდა შეფასდეს როგორც დამოუკიდებელი და მაღალი რისკის საკითხები.
9. სანაპირო ზოლის საჯარო სტატუსისა და ხელმისაწვდომობის დაცვის საკითხი
სკოპინგის ანგარიშში არ არის შეფასებული სანაპირო ზოლის სამართლებრივი სტატუსი და საზოგადოების მიერ მასზე თავისუფალი, უწყვეტი და დაუბრკოლებელი ხელმისაწვდომობის დაცვის მექანიზმები.
მალთაყვის უბნის შემთხვევაში აღნიშნული საკითხი კრიტიკულია და უნდა განიხილებოდეს როგორც გარემოსდაცვითი და სოციალური ზემოქმედების ნაწილი, ვინაიდან სანაპირო წარმოადგენს საზოგადოებრივ რესურსს.
10. ნულოვანი ალტერნატივის (No-action alternative) არარსებობა
სკოპინგის ანგარიშში არ არის წარმოდგენილი განვითარების არგანხორციელების („ნულოვანი ალტერნატივის“) სცენარი, რაც სტრატეგიული გარემოსდაცვითი შეფასების ერთ-ერთი სავალდებულო ელემენტია და აუცილებელია არსებული მდგომარეობის, შესაძლო ზემოქმედებებისა და განვითარების შედეგების ობიექტური შედარებისთვის.
11. მონიტორინგისა და რეაგირების მექანიზმების გაურკვევლობა
ინდიკატორების განსაზღვრის გარდა, სკოპინგის ანგარიშში არ არის მითითებული მონიტორინგის განმახორციელებელი სუბიექტი, მონაცემთა შეგროვების პერიოდულობა და რეაგირების მექანიზმები იმ შემთხვევაში, თუ გარემოსდაცვითი ან სოციალური ზღვრული მაჩვენებლები გადაილახება.
აღნიშნული გაურკვევლობა მნიშვნელოვნად ასუსტებს სტრატეგიული გარემოსდაცვითი შეფასების პრაქტიკულ ეფექტიანობას.
12. ინსტიტუციური პასუხისმგებლობის გაურკვევლობა
სკოპინგის ანგარიშში არ არის მკაფიოდ განსაზღვრული პასუხისმგებელი უწყებები იმ შემთხვევაში, თუ ალტერნატიული ინფრასტრუქტურული გადაწყვეტილებები ვერ განხორციელდება ან გარემოსდაცვითი და სოციალური რისკები რეალიზდება.
პასუხისმგებლობების გაუმჭვირვალობა ზრდის როგორც გარემოსდაცვით, ისე სოციალურ და ინსტიტუციურ რისკებს.
13. საზოგადოებრივი მონაწილეობის ეფექტიანობა
სკოპინგის ეტაპზე საზოგადოებრივი მონაწილეობის მექანიზმები წარმოდგენილია ფორმალურად და არ იძლევა იმის შეფასების შესაძლებლობას, თუ როგორ აისახება საზოგადოების მიერ გამოთქმული შენიშვნები სკოპინგის საბოლოო ვერსიასა და შემდგომ გადაწყვეტილებებზე, განსაკუთრებით მალთაყვისა და ნაბადის უბნებთან დაკავშირებით.
სტრატეგიული გარემოსდაცვითი შეფასების ფარგლებში აუცილებელია საზოგადოებრივი მონაწილეობის რეალური და შედეგზე ორიენტირებული მექანიზმების უზრუნველყოფა.
ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, მოვითხოვ:
მალთაყვის უბნის ფუნქციური დანიშნულების მკაფიო განსაზღვრას სკოპინგის ეტაპზე;
მალთაყვის გამოყენების ალტერნატივების სრულფასოვან, შედარებით ანალიზს;
პორტი – მალთაყვა – ნაბადის კუმულაციური ზემოქმედების შეფასებას;
სოციალური ზემოქმედებისა და სივრცითი უთანასწორობის ჩართვას სტრატეგიული გარემოსდაცვითი შეფასების ჩარჩოში;
ეკოლოგიური ტევადობის, სანაპიროზე საჯარო ხელმისაწვდომობისა და სოციალური ზემოქმედების მკაფიო ინდიკატორების განსაზღვრას და მათზე დაფუძნებული მონიტორინგისა და კონტროლის მექანიზმების ჩართვას სგშ-ის ჩარჩოში;
მალთაყვის სანაპირო ზოლის მიმართ კლიმატური ადაპტაციის საკითხების სრულფასოვან გათვალისწინებას;
განვითარების არგანხორციელების („ნულოვანი ალტერნატივის“) სცენარის ჩართვას სგშ-ის პროცესში;
ალტერნატიული / შემოვლითი სატრანსპორტო გზის დეტალიზაციას ან მისი არგანხორციელების სცენარის სრულფასოვან გათვალისწინებას;
განხორციელებადობის რისკების (ფინანსური და ინსტიტუციური) შეფასებას;
მონიტორინგისა და რეაგირების მექანიზმების, ასევე პასუხისმგებელი ინსტიტუციების მკაფიო განსაზღვრას;
საზოგადოებრივი მონაწილეობის ეფექტიანი და შედეგზე ორიენტირებული მექანიზმების უზრუნველყოფას.
ვფიქრობ, აღნიშნული საკითხების დაზუსტების გარეშე სკოპინგის ანგარიში ვერ უზრუნველყოფს სტრატეგიული გარემოსდაცვითი შეფასების მიზნებს და საჭიროებს გადამუშავებას.
სამოქალაქო პლატფორმა „ფოთელები საკუთარი უფლებებისთვის“ დამფუძნებელი
ელისო ჯანაშია
