10/10/2026
'Cael addysg gyffrous yn 29ain Cynhadledd Flynyddol AMC'
gan Irram Irshad
Rwyf wedi bod yn aelod o AMC ers sawl blwyddyn. Rwyf wedi mynychu rhai ysgolion undydd ac rwyf bob amser yn gofyn cwestiynau busneslyd yn y darlithoedd Zŵm. Fodd bynnag, dyma’r tro cyntaf i mi fynychu’r gynhadledd flynyddol, a nawr rwy’n flin na fues i cyn hyn! Diwrnod a hanner o gwrdd â phobl oleuedig, wybodus a bendigedig, siaradwyr a chyflwyniadau ardderchog, a menywod AMC yn gofalu mor dda amdanom.
Fel rhywun o Gaerdydd, rwy’n siŵr y bwriadwyd i mi hylosgi o droedio Stadiwm Swansea.com, ond cefais argraff dda o’r adeilad! Ar y dydd Sadwrn, roedd sesiynau cydamserol mewn dwy ystafell. Hoffwn fod wedi mynychu’r holl ddarlithoedd; fodd bynnag, dewisais gyflwyniadau Bwrsariaeth Avril Rolph. Roedd yr ymgeiswyr a gyflwynodd yn afaelgar iawn o safbwynt eu hymchwil, eu hadrodd stori, a’u hangerdd dros eu pynciau. Dysgon ni, ymhlith pethau eraill, am fenywod cocos, athrawon a bargyfreithwyr. Hoffais yr agwedd wahanol ar bob stori.
Roedd Darlith Goffa Ursula Masson yn arbennig, yn amlwg golygai lawer i AMC, a thybed a allai’r ddarlith y flwyddyn nesa ar 30ain pen-blwydd y gynhadledd, fod am Ms Masson ac AMC ei hun.
Gallwn fod wedi mwynhau diwrnod llawn ar y Sul hefyd, ond llwyddwyd i gynnwys llawer mewn bore. Ar garlam clywsom am Loches Cwmdoncyn, menywod Carchar Brynbuga, swffragetiaid, y bardd coll o’r 17eg ganrif, Katherine Philips, a siaradodd Carolyn Owen-King am ei mam-gu ryfeddol.
Roedd y sesiwn gloi yn emosiynol i mi ond mae’n bwysig peidio ag osgoi'r fath bynciau anodd. Clywsom am rai o’r hanesion sy’n cael eu datgelu gan Brosiect Gwirfoddoli Digidol Crowd Cymru. Un o’r prosiectau y maent yn gweithio arno yw Archif y Penrhyn. Papurau stad teulu’r Penrhyn yng ngogledd Cymru oedd y rhain, teulu drwg-enwog am sut y buon nhw’n trin eu chwarelwyr llechi, rhywbeth sy’n parhau yn loes i ddisgynyddion y gweithwyr hynny. Fodd bynnag, roedd y teulu Pennant yn berchen planhigfeydd yn Jamaica ac yn cadw caethweision. Cadwent gofnodion am y caethweision fel petaent yn wartheg ac roedd y modd y cafodd menywod eu trin yn waradwyddus. Rwy’n amau a fyddwn i’n ddigon dewr i ddarllen y papurau hyn, heblaw sôn am eu hastudio, ac yna i siarad amdanynt. Cymeradwyaf ymdrechion y gwirfoddolwyr cryf hyn.
Dyna benwythnos gwych, alla i ddim aros tan y flwyddyn nesaf, rwyf wedi nodi’r dyddiadau yn fy nyddiadur eisoes er mwyn osgoi gwrthdaro! Rwyf hefyd wedi fy ysbrydoli’n awr i fynd ymlaen â’m hymchwil fy hunan!
Diolch i Catrin, Mary, Elin, Sue, Caroline, Gail a phawb a wnaeth y digwyddiad hwn mor arbennig a pherffaith i ni. Mae menywod AMC yn WOW!!
Llun: Ymgeiswyr am Fwrsariaeth Avril Rolph, 2026 gyda’r beirniaid Dr Steve Thompson, Shan Robinson a Dr Chris Chapman a Dr Mary Thorley, Cadeirydd AMC. Daisy Hughes (canol) oedd yr enillydd a’r ymgeiswyr eraill oedd Helen-Eva McCamley, Emeley Clifford; Ellie Gregory; Isabella Marston, Lilli Edwards, a Claire Lober.