20/07/2026
د نوي مسلمان سره د مسلمانې مېرمنې په نکاح کې د احتیاط شرعي دلایل
فقهي مسئله
د اسلامي فقهې له نظره د نکاح صحت لپاره د اسلام منل یو بنسټیز شرط دی. خو دا پوښتنه چې ایا پرته له دیني علم، ثابت دیانت، او اسلامي ټولنې سره د اړیکې له اثبات، د ایمان صرف ظاهري اعلان، د یوې مسلمانې مېرمنې د ولي لپاره کافي دلیل دی چې د نکاح رضایت ورکړي؟ دا یوه جلا او مهمه فقهي مسئله ده، چې د اوسنیو شرایطو، د دین د نوم استعمال، او د استخباراتي دوکو د ویرې له امله، دغه مسئله د بشپړ بحث او څېړنې وړ ده. دا لیکنه د قرآن کریم، صحیحو احادیثو، د خلفاء راشدینو د عمل، او د پخوانیو فقهاء د اقوالو پر بنسټ دا ثابتوي چې ولایت نه یوازې حق، بلکې دنده او مسؤلیت لري ترڅو د مقابل شخص دیانت، علم، او کفاءت د اِثبات تر وخته په نکاح رضایت وځنډوي.
قرآن مجید
بنسټیز اصل: د ایمان شرط
ژباړه: او مؤمنې ښځې (په نکاح) مشرکانو ته تر هغو مه ورکوئ چې هغوی ایمان راوړي...(سورة البقرة، آیت ۲۲۱).
دغه مبارک آیت د نکاح د منع اصل (شرک) بیانوي. خو دلته مهمه پوښتنه دا ده چې ایمان یوازې د ژبې اعلان دی که د زړه یقین، د عمل ثبوت، او د دیانت اظهار هم پکې شامل دی؟ ټول مفسرین پدی خبره متفق اتفاق دي چې ایمان یوازې د ژبې وینا نه، بلکې د زړه تصدیق او عملي التزام هم غواړي. نو هغه کس چې یوازې ظاهري د ایمان اعلان کوي او دیني پوهه او عمل یې نه وي ثابت، د دغه آیت مفهوم سره سم ورته د (مؤمن) ویل (چې زړه ته یې ایمان ښکته شوی کنه) د ثبوت اړتیا بیانوي.
د زیان د مخنیوي عمومي اصل
ژباړه: او الله به کله هم د کافرانو لپاره پر مؤمنانو باندې (د غلبه کولو) هیڅ کومه لار نه جوړوي (سورة النساء، آیت ۱۴۱)
که د چا د ایمان صداقت مشکوک وي او د هغه سره د مسلمانې مېرمنې نکاح د شخصیت، ایمان، یا خوندیتوب لپاره خطر رامنځته کړي، نو د دغه آیت د عمومي اصل له مخې دغه لار بندول واجب دي.
د تدریج الهي منهج
ژباړه: او قرآن مو (په تدریجي او برخو برخو) نازل کړ، ترڅو ته یې په خلکو ورو ورو او په درنګ (آرامۍ) سره ولولې او مونږ په رښتیا سره نازل کړی دی (سورة الإسراء، آیت ۱۰۶).
ژباړه: همداسې (موږ قرآن په تدریجي ډول نازل کړی) ترڅو ستا زړه پرې ټینګ او قوي کړو (سورة الفرقان، آیت ۳۲).
الله تعالی پخپله د دین زده کړه تدریجي کړه ځکه چې د زړه ثبات ورته اړین دی. دا قرآني اصل موږ ته راښیي چې یو نوی مسلمان، چې لا یې د دین زده کړه نه ده بشپړه کړې، د یوې مسلمانې مېرمنې د ژوند مسؤولیت د مکمل دیني آمادګۍ پرته پر غاړه اخیستل، د الهي منهج سره مغایر او مخالف دی.
د شرابو تدریجي حُرمت: د تدریج ژوندۍ قرآني بېلګه
الله تعالی د شرابو حُرمت په یو ځل نه، بلکې په درې مرحلو کې نازل کړ:
لومړۍ مرحله: سورة النحل، آیت ۶۷، یوازې یادونه، دویمه مرحله: سورة البقرة، آیت ۲۱۹، ګناه ته اشاره، درېمه مرحله: سورة المائدة، آیت ۹۰، بشپړ حُرمت.
پدې قرآني مثال کې الله تعالی موږ ته را زده کوي چې د نوو مسلمانانو لپاره احکام تدریجاً نافذیږي. نو د یوه نوي مسلمان پر غاړه پرته له دیني آمادګۍ د اسلامي کورنۍ مسؤولیت اچول، د دغه الهي حکمت مخالف دي.
صحیح او معتبر احادیث
د معاذ بن جبل (رض) روایت (تدریجي منهج)
ای معاذ! ته د اهلِ کتابو(یهودو او عیسویانو) یوې قوم ته ځې، نو لومړی شی چې ته باید هغوی ورته راوبولې؛ دا شاهدي ورکول دي چې بې له الله څخه بل حق معبود نشته او دا چې زه د الله استازی یم. که هغوی په دې خبره اطاعت وکړ (او ویې منله)، نو هغوی ته خبر ورکړه چې الله پر دوی په هره شپه او ورځ کې پنځه لمونځونه فرض کړي دي. که هغوی په دې هم اطاعت وکړ، نو هغوی ته خبر ورکړه چې الله پر دوی صدقه (زکات) فرض کړې ده چې د دوی له شتمنو څخه به اخیستل کېږي او په بې وزلو (غریبانو) کې به وېشل کېږي. (صحیح البخاري، کتاب الزکاة، حدیث نمبر ۱۳۹۵؛ صحیح مسلم، کتاب الإیمان — حدیث نمبر ۱۹، صحیح)
نبي کریم ﷺ پخپله د نوو مسلمانانو لپاره تدریجي لار ټاکله، لومړی توحید، بیا لمونځ، بیا زکات. دا ښیي چې که هغه نوي مسلمان لا د اسلام بنسټیز احکام نه وي زده کړي، لمونځ، طهارت او د اسلامي ژوند اساسي مسؤولیتونه یې په عملي ډول نه وي خپل کړي، او د هغه دیانت، استقامت او اسلامي التزام مسلمانانو ته څرګند نه وي، نو د مسلمانې مېرمنې د ولي لپاره شرعاً جایز نه ده چې یوازې د اسلام په ظاهري اعلان بسنه وکړي؛ بلکې مسؤلیت لري تر هغه وخته احتیاط وکړي څو د هغه دیانت او استقامت په عملي ډول ثابت شي.
د زیان د مخنیوي بنسټیز اصل
ژباړه: نه چاته ضرر (تاوان) رسول شته او نه به په بدل کې بل څوک تاوان رسوي. (سنن ابن ماجه، کتاب الأحکام، حدیث نمبر ۲۳۴۰؛ د امام مالک الموطأ کې هم مرسلاً راغلی دی. امام نووي، ابن الصلاح، او ابن رجب الحنبلي یې د ډیرو لارو له وجهې صحیح ګڼي).
که د نوي مسلمان د صداقت، دیانت، او نیت معلوم نه وي، او د دغه نکاح نتیجه کې د مسلمانې مېرمنې، کورنۍ، یا اسلامي ټولنې لپاره ضرر رامنځته کیدی شي، نو د دغه حدیث له مخې د ولي دنده او مسؤلیت دی چې د دغه ضرر مخه ونیسي.
د نیت اصل
ژباړه: بېشکه ټول اعمال د نیتونو پورې تړلي دي او هر انسان ته به هماغه څه ورکول کېږي چې نیت یې کړی )صحیح البخاري، کتاب بدء الوحي، حدیث نمبر ۱؛ صحیح مسلم، حدیث نمبر ۱۹۰۷، صحیح متواتر)
که د چا د اسلام په اظهار کې د دنیوي ګټو، دوکې، نکاح ته د رسېدو، یا بل نامشروع مقصد احتمال موجود وي، او د هغه د نیت صداقت لا څرګند نه وي، نو د ولي لپاره احتیاط شرعاً مشروع او لازم دی.
د یقین او شک فقهي اصل
د فقهې له مسلمو قواعدو څخه یوه دا ده:
ژباړه: یقین په شک سره لمنځه نه ځي (الأشباه والنظائر، ابن نجيم، القاعدة الأولى؛ مجلة الأحكام العدلية، المادة: 4).
په همدې اساس، د نکاح ولي دنده لري چې د مقابل لوري د اسلام، دیانت او استقامت په اړه د معتبر اطمینان تر حاصلېدو مخکې د احتیاط لاره خپله کړي؛ ځکه د نکاح په څېر دایمي عقد کې د شک پر بنسټ پرېکړه د شریعت د احتیاط، مصلحت او امانت له اصولو سره موافقه نه لري.
د اسلام پنځه ارکانو حدیث (د یوه مسلمان لپاره لازمي علم)
د اسلام بنیاد په پنځو شیانو (ارکانو) ایښودل شوی دی: د دې شاهدي ورکول چې له الله پرته بل هېڅ معبود نشته او محمد (ص) د الله استازی دی، د لمونځونو قائمول (اداء کول)، د زکات ورکول، د رمضان (روژې) میاشتې صوم (روژه) نیول او د کعبې (بیت الله) حج کول (صحیح البخاري، کتاب الإیمان، حدیث نمبر ۸؛ صحیح مسلم، کتاب الإیمان، حدیث نمبر ۱۶ ، صحیح متواتر)
دغه حدیث د اسلام بنسټونه بیانوي. هغه څوک چې لا د اسلام بنسټیز ارکان نه وي زده کړي او د اسلامي ژوند عملي التزام یې نه وي ثابت شوی، د هغه د دیانت او استقامت په اړه اطمینان لا نه وي حاصل شوی؛ نو د مسلمانې مېرمنې ولي حق او مسؤلیت لري چې د نکاح له مخه د هغه د دیني التزام عملي ثبوت وغواړي.
د راشده خلفاؤ عمل
د ارتداد له جګړو وروسته د ابوبکر صدیق رضي الله عنه له سیاست او عملي منهج څخه څرګندیږي چې د اسلام له سره منونکو خلکو ته لومړی د دین تعلیم، د ایمان عملي ثبات او د اسلامي ټولنې سره د یوځای کېدو فرصت ورکول کېده. دا منهج ښيي چې په مهمو ټولنیزو مسؤولیتونو کې یوازې ظاهري دعوه بسنه نه کوي، بلکې د دین عملي ثبوت او استقامت هم مطلوب دی (الطبقات الکبری، محمد بن سعد، جلد ۳).
د ابوبکر صدیق (رض) دغه کړنه ښیي چې د ارتداد وروسته د دوباره مسلمان شوي کس ته د دیني ثبوت مهلت ورکول د خلفاء راشدینو سنت و، نو د نوي مسلمان لپاره خو دغه احتیاط لا زیات ضروري دی.
د حضرت عمر رضي الله عنه له اقوالو او اداري سیاست څخه څرګندیږي چې د نویو مسلمانانو تعلیم، د دین عملي التزام او د اسلامي شخصیت پیاوړتیا یې لومړیتوب باله. له همدې منهج څخه څرګندېږي چې د اسلام له منلو وروسته د دین زده کړه او عملي استقامت د اسلامي ټولنې له اساسي غوښتنو څخه دي (د عمر (رض) اقوال او اعمال د کتاب الخراج (ابو یوسف) او الطبقات الکبری کې ذکر شوي دي).
د ولایت د مصلحت فقهي اصل
فقهاء یو بنسټیز اصل بیانوي:
ژباړه: د مسؤول، سرپرست او ولي هر تصرف باید د مصلحت پر بنسټ وي (الأشباه والنظائر، ابن نجيم، القاعدة السادسة؛ الأشباه والنظائر، السيوطي؛ مجلة الأحكام العدلية، المادة: 58).
د نکاح ولي هم د همدې فقهي اصل له مخې مکلف دی چې د مولىٰ عليها د دین، شخصیت، عفت، امنیت او راتلونکي ژوند مصلحت په پام کې ونیسي. نو که د مقابل لوري د دیانت، استقامت، یا د ایمان د صداقت په اړه اطمینان موجود نه وي، نو احتیاط یواځې د ولایت د امانت غوښتنه او حق نه، بلکې شرعي مسؤلیت دی، نه بې ځایه سختي او تعصب.
د حنفي فقهاء اقوال
د کفاءت او دیانت اصل:
امام برهان الدین المرغیناني په الهدایة کې، چې د حنفي مذهب ترټولو مستند متن دی، د کفاءت د معیارونو تر عنوان لاندې دیانت یو اصلي معیار بولي او وایي چې فاسق سړی د پارسا (پاک لمنې او نېک عمله) مسلمانې مېرمنې سره کفو نه دی (الهدایة في شرح البدایة، برهان الدین المرغیناني، کتاب النکاح، باب الکفاءة).
که یو سړی صریحاً فاسق نه وي، خو د هغه دیانت، یعنې د دین عملي التزام، ثابت نه وي، د کفاءت د دیانت معیار پوره نه دی. که نوي مسلمان لا د اسلام بنسټیز احکام نه وي زده کړي، د دین عملي التزام یې مسلمانانو ته نه وي څرګند شوی، او د اسلامي ژوند د استقامت سابقه یې نه وي ثابته شوې، نو د ولي لپاره دا مشروع ده چې د کفاءة او مصلحت د تحقق تر وخته په نکاح کې احتیاط وکړي.
علاء الدین الکاساني په بدائع الصنائع کې، چې د حنفي فقهې یو اساسي کتاب دی، د ولایت د نکاح تر عنوان لاندې د ولي دنده بیانوي چې هغه د نکاح دمخه د زوم د حال تحقیق وکړي. د ولي لخوا د دغه تحقیق پرته په نکاح رضایت، د ولایت د امانت خلاف او خیانت دی (بدائع الصنائع في ترتیب الشرائع، علاء الدین الکاساني، کتاب النکاح، فصل في ولایة النکاح)
ابن عابدین شامي، چې د حنفي مذهب ترټولو وروستنی او مستند فقیه دی، د رد المحتار کې د کفاءت د دیانت معیار دا ډول بیانوي:
د دیانت معیار دا دی چې سړی د ظاهر له مخې د دین عملي پابند وي. ابن عابدین د (ظاهر الصلاح والاستقامة) اصطلاح کاروي؛ یعنې د انسان ظاهري دینداري او عملي استقامت باید څرګند وي. که دغه ظاهر الصلاح لا نه وي ثابت شوی، نو د کفاءة له اړخه د ولي لپاره د تحقیق او احتیاط حق ثابت پاتې کېږي (رد المحتار علی الدر المختار (حاشیة ابن عابدین)، کتاب النکاح، باب الکفاءة)
نوی مسلمان چې دیني علم، عمل، او ټولنیز اعتبار یې ثابت نوي، د دیانت له پلوه یې کفاءت نامعلوم وي. د ولي مسؤلیت دی چې تر دغه اثبات پورې په نکاح رضایت ورنه کړي.
په الفتاوى الهندية (عالمگیریة) چې د حنفي مذهب جامع فتاوی مجموعه ده او د اورنګزیب عالمگیر د حکم له مخې د ډیرو عالمانو لخوا ترتیب شوې. پکې راغلي:
د نکاح دمخه د نارینه د حال ثابتول د ولي دنده ده، او که د مقابل نفر دیانت مشکوک وي، ولي باید احتیاط وکړي (الفتاوى الهندیة، کتاب النکاح، الباب الأول) یادونه: د دقیقو الفاظو لپاره سرچینې ته مستقیمه مراجعه وکړۍ.
سد الذرائع: الموافقات، الشاطبي (م. ۷۹۰ هـ)
د مالکي مذهب مشهور اصولي امام ابراهیم الشاطبي په الموافقات کې د سد الذرائع، د زیان د لارو د بندولو، اصل بیانوي:
هغه کار چې ظاهراً جایز وي، خو د ضرر لامل شي، د شریعت د اصولو له مخې یې مخنیوی نه یوازې جایز، بلکې واجب دی (الموافقات في أصول الشریعة، ابراهیم الشاطبي، جلد ۴، کتاب الاجتهاد، د سد الذرائع بحث).
د امام شاطبي د سد الذرائع د پورتني اصل له مخې، که په یوه مباح عمل کې د ضرر غالب احتمال موجود وي، نو د ضرر تر دفع کېدو پورې احتیاط مشروع دی. د نوي مسلمان د نکاح په قضیه کې هم د همدې اصولو تطبیق د فقهي اجتهاد له مخې کېدای شي چې دغه نکاح وځنډول شي.
د ماده پرستۍ، بې دینۍ، او استخباراتي نفوذ په اوسني دور کې، د فقه الواقع اصل، یعنې د واقعیت پر بنسټ حکم کول ضروري دي. معاصر علماء لکه شیخ یوسف القرضاوي د فقه الأقلیات کې ذکر کوي چې:
معاصر فقها په ځانګړي ډول د اقلیتونو د فقهې په بحثونو کې د نوي مسلمان د دیني ثبات، استقامت، او د اسلامي ژوند د عملي التزام د ارزونې اهمیت یادوي، څو د نکاح په څېر مهمو عقدونو کې د راتلونکو ضررونو مخنیوی وشي (فقه الأقلیات المسلمة، یوسف القرضاوي).
لنډه پایله
د حنفي فقهې د کفاءة، او په ځانګړې توګه د دیانت د اصل، د لا ضرر د فقهي قاعدې، د التصرف على الرعية منوط بالمصلحة (د مسؤول، سرپرست او ولي هر تصرف باید د مصلحت پر بنسټ وي) د اصل، او د نبوي تدریجي منهج په رڼا کې څرګندیږي چې د مسلمانې مېرمنې ولي مکلف دی د نکاح له مخه د مقابل لوري د دین، اخلاقو، او عملي التزام په اړه لازم اطمینان حاصل کړي. له همدې امله، که یو نوی مسلمان لا د اسلام بنسټیز احکام نه وي زده کړي، د هغه دیانت او اسلامي استقامت په عملي ډول نه وي څرګند شوی، او اسلامي ټولنه یې لا نه وي پېژندلې، نو ولي حق او شرعي مسؤلیت لري چې د عقد اجرا تر هغه وخته وځنډوي څو د کفاءة او مصلحت اړین شرایط په اطمینان سره ثابت شي.
دا احتیاط د نوي مسلمان د اسلام د صحت انکار نه دی؛ ځکه د ظاهر له مخې د اسلام ټول احکام پرې جاري کېږي او د مسلمان په توګه حقوق لري. د دې مقالې بحث یوازې د نکاح د ولایت، کفاءة، او د مسلمانې مېرمنې د دین، عزت او راتلونکي ژوند د خوندي ساتلو په اړه دی. نو هر هغه نوی مسلمان چې د هغه دیانت، استقامت او اسلامي التزام په عملي ډول ثابت شي، د نورو مسلمانانو په څېر د نکاح ټول شرعي حقوق لري؛ خو تر هغه مخکې احتیاط د ولي شخصي خوښه نه، بلکې د شرعي امانت او مسؤلیت غوښتنه ده.