Cymdeithas Hanes Bro Ogwr

16/06/2026

Bore da / Good morning,
Mae cylchlythyr diweddaraf y Gymdeithas ynghlwm wrth hwn - bydd mwy o fanylion am ein taith Cymdeithas a'n CCB yn cael eu hanfon allan ymhen ychydig wythnosau.

Please find attached the latest Society newsletter - more details about our Society trip and AGM will be sent out in a few weeks.

13/06/2026

Lansio Llyfr
Ers ymddeol mae ein Caderydd, Richard Cleaves wedi bod yn ysgrifennu llyfr. Teitl y gwaith ymchwil yw: Imagining Luke-Acts in Roman Britain. Through the Eyes of the People of the Bloomberg Tablets, the Vindolanda Tablets, and the Uley Tablets. Mae'r llyfr hwn yn defnyddio tabledi Rhufeinig a ddarganfuwyd yn ddiweddar ym Mhrydain i ail-greu byd bob dydd y Cristnogion cynnar ac i archwilio sut y gallai pobl gyffredin ym Mhrydain Rufeinig fod wedi deall ac ymateb i neges Luc–Actau. Mae bwriad i lansio’r llyfr Nos Fawrth, Mehefin 30 am 7yh yn Neuadd y Tabernacl. Bydd y llyfrau ar gael ar y noson am £20

Since retiring to Bridgend Richard has been writing a book that has recently been published. Although it is an imagined reading of Luke's Gospel and the Acts of the Apostles through the eyes of the people responsible for recently discovered writing tablets from Roman Britain, it will be of interest to anyone interested in archaeology and Roman Britain.

It would be great to see you at the book launch in Tabernacl Hall, Elder Lane, Bridgend on Tuesday 30 June at 7-00, when the book (priced at £37) will be available at the discounted price of £20.

It is the first book to bring together a detailed account of the discovery of three sets of writing tablets:

The Bloomberg Tablets, dating to the mid first century, were discovered fifteen years ago in London and published in 2016. They are the oldest pieces of writing to be discovered in Britain.
The Vindolanda Tablets, from a fort south of Hadrian's Wall, continue to be discovered and give a remarkable insight into the work of the archaeologist and life in the Roman Army.
The Uley Tablets were published in 2024 and give a glimpse of life in rural Britain in the Roman period.
Of particular interest to us in Wales is that among these tablets is evidence of the Celtic language from which Welsh has descended. I have also drawn on Peter Guest's 2022 bi-lingual book which radically changed the understanding of the Roman occupation in Wales, The Roman Frontiers in Wales, Ffiniau Rhufeinig Cymru (Cadw and Archaeopress, 2022)

I do hope you can join us for the book launch.

All the best,

Richard Cleaves
Chair, Cymdeithas Hanes Bro Ogwr History Society

07/06/2026

Nos Lun, 8 Mehefin am 6-30 bydd ein digwyddiad nesaf, ein Taith i'r Bont Faen i ddilyn llwybr Iolo Morganwg. Byddwn ni’n ymgynnull o gwmpas Maen Iolo Morganwg yng nghanol Gerddi’r Hen Neuadd (mynediad trwy Borth yr Hen Neuadd yn y Stryd Fawr). Bydd y daith yn cymryd tuag awr (yn dibynnu ar faint o drafod). Bydd Gwesty’r Bear yn cadw ystafell ar ein cyfer ble bydd cyfle am ddiod, cwestiynau a sgwrsio ar ddiwedd. Bydd Gareth Thomas yn arwain ein taith a bydd Carys Whelen yn ei helpu fo yn ystod y daith. Awdur Myfi Iolo, ac yn Saesneg I, Iolo (Lolfa) ydy Gareth Thomas. Mae Carys Whelen un o’r hoelion wyth yr Ardd Ffiseg ac roedd yn rhan o’r pwyllgor Eisteddfod a sefydlodd daith Iolo Morganwg.

04/06/2026

Bydd lansiad llyfr newydd Pat Jones-Jenkins, ein Llywydd Anrhydeddus Prynhawn Sadwrn, 6 Mehefin, 2-00 ac ymlaen, The Twyn Community Centre, The Twyn, Caerffili, CF83 1JL. Mae Pat wedi cael cysylltiad â Ruperra Castle am flynyddoedd ac mae hi wedi golygu llyfr (yn Saesneg) am hanes y castell.

Os byddwch chi'n gallu mynd i'r digwyddiad i lansio'r llyfr, bydd yn hyfryd. Ar y dydd, £10 bydd cost y llyfr. Os na, bydd y llyfr ar gael ar ôl hynny.

Cofiwch ein taith i'r Bont Faen, Nos Lun 8 Mehefin am 6-30.

18/05/2026

Ydych chi'n nabod rhywun sy'n dechrau yn yr iaith? Dyn ni'n ymuno a Dysgu Cymraeg ac yn trefnu Taith Cerdded Llwybr Treftadaeth Canol Dref Pen-y-bont ar Ogwr ar gyfer pobl sy'n gwneud Mynediad a Sylfaen. Beth am roi gwahoddiad iddyn nhw i ddod? Prynhawn Mawrth, 2 Mehefin 2-30 - man cychwyn Neuadd y Tabernacl, Elder Lane, Pen-y-bont ar Ogwr.

07/05/2026

Ymweliad at Weithdy Haearn Cefn Cribwr, Bedford Park
Nos Lun 11 Mai, 7-00
Maes Parcio Bedford Park, ar waelod yr allt, Bedford Road, sydd yn mynd yn syth i lawr o'r Tair Pedol.

Dyn ni'n edrych ymlaen at ein hymweliad Mis Mai. Mae'r Gweithdy Haearn Cefn Cribwr ar agor rŵan. Ac maen nhw wedi trawsffurfio'r safle. Mae 'na lwybrau newydd sydd yn hawdd i'w ddilyn, a llawer mwy o bethau i'w weld.

Dyn ni'n cwrdd yn Faes Parcio Bedford Park, sydd yn agos iawn at Weithdy Haearn. Bydd John a Carole yn ein harwain ni o gwmpas y safle. Wedyn dyn ni'n dod yn ôl i'r maes parcio. Fydd y Tair Pedol ar gau noson hwnnw; felly dyn ni ddim yn mynd rhywle arall.

Gobeithio eich bod chi'n medru ymuno a ni.

Mwy o wybodaeth oddi wrth Nesta

[email protected]

27/04/2026

Dyn ni wedi trefnu digwyddiad ar gyfer rhai sy'n dechrau ar daith yr iaith ar lefel Mynediad a Sylfaen.

Taith Gerdded
Llwybr Treftadaeth
Canol Tref
Pen-y-bon ar Ogwr
Man cychwyn: Neuadd y Tabernacl, Lôn Elder, CF31 1LH
Dydd Mawrth, 28 Ebrill 14-30 tan 15-30.

13/04/2026

Cymdeithas Hanes Bro Ogwr

9 Mawrth 2026– Rod Thomas ‘Ar Ffiniau Cerddoriaeth Pop’
Adolygiad gan Nesta Humphreys

Digwyddiad nesaf - Nos Lun 11 Mai am 7 00yh – Ymweliad â Gweithdy Haearn Cefn Cribwr gyda John a Carole Mason i gofio Iolo Morgannwg.

Os bydd diddordeb gyda chi, rhowch wybod i mi, [email protected]

Cawson ni noson hyfryd yn Y Tair Pedol, Cefn Cribwr ac ar Zoom o gerddoriaeth a sgwrs gan Rod Thomas, un o’n haelodau ffyddlon.

Cafodd Rod ei eni yn Rhiwbina ac mae e wedi byw yn Ne Cymru trwy gydol ei oes. Ar lefel bersonol, siaradodd Rod am ei blentyndod hapus, ei briodas lawen â Mary a’u plant. Trydanwr yw crefft Rod er ei fod ar un adeg yn Bostfeistr yn Bryn ger Port Talbot.

Fodd bynnag, mae cerddoriaeth wedi bod yn bwysig iawn i Rod o oedran cynnar. Roedd ei dad yn gerddorol ac roedd Rod yn cofio gwyliau teuluol lle byddent yn cystadlu mewn cystadlaethau talent ac yn cael eu gofyn i ganu yn y lle yr oeddent yn aros.

Roedd Rod mewn grŵp skiffle ar y dechrau cyn symud ymlaen i roc a rôl ac wedyn pop. Mwynheuodd Rod gyfansoddi caneuon yn ogystal â chwarae’r gitâr a chanu. Yn y chwedegau, recordiwyd cân Rod, ‘Don’t Take Your Lovin’ Away’, gan Kim (Davis) a’i band. Roedd Kim yn act gefnogol ar daith gyda Lulu. Roy Orbison a’r Walker Brothers. Aeth Rod a Mary i’w sioe yng Nghaerdydd pan gwrthodd Rod â Lulu a Roy. Roedd yn foment falch pan dderbyniodd Rod gopi a’i gân gyntaf a recordiwyd.

Recordiwyd un arall o ganeuon Rod o’r chwedegau gan Tim Andrews. Darlledwyd ‘There’s Something About Suburbia’ ar Radio 1. Canodd hwn i ni ac mae’n parhau i fod yn un o hof gyfansoddiadau Rod.

Soniodd Rod ei fod bob amser yn cyfansoddi ei ganeuon yn Saesneg ond bod llawer ohonyn nhw wedi’u cyfieithu i’r Gymraeg. Manteisiodd Rod ar gyfle i ymddangos ar y rhaglen gerddoriaeth Gymreig, Disc a Dawn. Ymunodd â ffrind ac ymddangosodd Rod a Lyndon ar y rhaglen yn aml yn ystod diwedd y chwedegau a dechrau’r saithdegau. Y gân gyntaf ganon nhw ar Disc a Dawn oedd I Ble Est Ti Neithiwr a ganodd Rod i ni. Hefyd, Canodd Rod Pitar Pan a gyfansoddodd i ganu ei ferch i gysgu. Perfformiodd hyn ar Disc a Dawn a Miri Mawr, rhaglen blant. Dyma'r video!

https://youtu.be/72ic52RUSZU?si=vor7vBZ3OHQNd6h0

Daeth Rod i adnabod nifer o artistiaid poblogaidd fel Dafydd Iwan, Heather Jones, Iris Williams a’r Tebot Puws. Gwnaeth Rod a Lyndon yn dda mewn cystadlaethau fel Cân i Gymru gyda chaneuon a gyfansoddwyd gan Rod ac a gyfeithiwyd i’r Gymraeg. Recordion nhw EP yn gynnwys 4 o ganeuon Rod yn y Gymraeg. Recordion nhw CD (That Far Off Place) yn 2016 ac mae stori am ei fywyd ar gael ar Amazon, All the Love we Need.

Dyma'r video 'Something About Suburbia by Tim Andrews.
https://youtu.be/uGbYBpyaANs?si=9SuUXMkQ6B7hVTtp

Dros y blynyddoedd mae Rod wedi parhau i gyfansoddi a chanu pryd bynnag bydd cyfle. Gyda rhai ffrindiau mae e wedi ein diddanu ni yn ein Parti Nadolig dros y blynyddoedd diwetha.

A dyma Timothy Jones gan Rod.
https://youtu.be/G1yvH04wukU?si=e8dihAapHEe8q2cH

Diolch yn fawr i Rod. Roedd yn ddiddorol iawn i wybod mwy am ei gyrfa ac i wrando ar ei hoff ganeuon.

A dyma un arall i orffen! Can i Gymru!
Cyn i'r Dieithriaid Ddod
https://youtu.be/dAoZKS1TVb4?si=9X4zjU4sqZr2ItzZ

Digwyddiad nesaf - Nos Lun 11 Mai am 7 00yh – Ymweliad â Gweithdy Haearn Cefn Cribwr gyda John a Carole Mason i gofio Iolo Morgannwg.

Os bydd diddordeb gyda chi, rhowch wybod i mi, [email protected]

Provided to YouTube by The Orchard EnterprisesCyn i'r Dieithriaid Ddod · Bedwyr Morgan · Rod ThomasCân i Gymru '90℗ 1990 Sain Recordiau Cyf.Released on: 1990...

04/04/2026

Y Wennol



Sut mae Pawb

Dw i’n falch o ddweud bod Wennol mis Ebrill yn barod i chi lawrlwytho ac mae llawer o straeon diddorol i chi ddarllen unwaith eto, cliciwch:

www.wennol.cymru

Unwaith eto dw i’n ddiolchgar iawn i bawb sydd wedi cyfrannu, heboch chi a’ch ymdrechion na fyddai’r Wennol yn bodoli. Cofiwch os dach chi wedi, neu yn, dysgu ac eisio ysgrifennu rhywbeth does dim ond rhaid i chi ei anfon ataf i. Byddai’n mynd trwyddo ac yn ei gywiro os oes rhaid, felly does dim rhaid i chi boeni a byddech chi’n sicr o fwynhau gweld eich gwaith mewn print ac yn cael ei ddarllen dros y byd i gyd.

Felly mwynhewch y darllen ac os ydych yn hemisphere y gogledd mwynhewch y gwanwyn!