30/05/2026
ADISHATZ, MONDE ! Cronica n° 158
En cornèr deras istuèras
Aci er’adaptacion en gascon d’ua istuèra hèra coneguda a leguir tot hòrt, plan segur. Que la daram sus duas cronicas.
Lo praube paisan de la plana(1)
Aci la planhença d’un paisan de la plana de Gasconha, lhèu près de Madiran¹.
Jo, ve sabetz, non sòi qu’un praube paisan !...Òc, non’m voletz pas créger ? Mes qu’ei vertat ! Non sòi qu’un praube paisan. Per exemple, per exemple...Qu’ei çò qu’èi ? He, qu’ei çò qu’èi ? N’èi pas gran causa !...
Que hèi drin de horment e drin de milhòc ; gardatz, qu’ei çò qu’èi, com milhòc ? Pas gran causa, quate vints o quate vint cinc ectaras de milhòc, mes pas mes ; mes non paga pas. Non, lo milhòc non paga pas... Qu’avó pagat ! Mes, ara, non paga mes... Que paga, òc, se voletz, que paga, que paga, que paga sonque lo semi e lhèu tot çò qu’i cau botar tà hè’u créisher : engreishs, pesti-cides, ierbi-cides, fongi-cides, insecti-cides, arrati-cides e tots los autes... Ven, non sòi qu’un praube paisan !
Que hèi drin de vinha, gardatz, n’èi arren coma vinha...He, qu’ei çò qu’èi, qu’ei çò qu’èi, jo ? Lhèu, quate vint quinze, quate vint detz a ueit ectaras de vinha...Que hèi Madiran, mes era vinha non paga pas, non era vinha non paga pas...Qu’avó pagat ! Mes ara, non paga pas....Que paga òc, se voletz, que paga, que paga, que paga sonque lo sulfat, qué ! Non sòi qu’un praube paisan ! .
L’aute dia, que sòi anat a la hèira a Pau. Que’m volievi crompar un navèth tractor...Que’u volievi crompar ? Que’u volievi crompar ? N’at èi pas dit ! Qu’èi dit que’i anavi entà arrénder-me compte. Pr’amor los miés ahèrs non arregardan ad arrís, e los ahèrs deus autres non m’arregardan pas tanpòc (o hèra pòc). Cadun que hè çò qui vò dens la vita... Totun, que’i sòi anat...
Que i avè navèths tractors, un tractor gigant qui s’aperava ‘’Segalaussem’’. Qu’ei navèth, que’i calieva pensar. Qu’ei gavidat per satellit, per lo G.P.S donc. En medish temps, tot sol, que sèga, que laura e que semia.(Sega – Lau(rar) – Sem(iar)) Qu’ei com ua ‘’moassonusa’’ qui laura au darrèr, atau, non s’i pèrd brica de temps. Que’i calieva pensar... Lavetz, qu’avetz la vòsta segadera qui sega, las bòlas de palha qui cagen au costat, e darrèr, que i a ua cabeça de detz a sèt socs qui laura e dessus que i a lo horment qui avetz arrecoltat qui ei arressemiat. N’ei pas tròp au punt, qué ! Mes qu’ei plan estudiat, qu’ei plan estudiat.
Lavetz, qu’èi damandat lo prètz : quate cents miles euròs. Bò ! bò ! bò ! mes on voletz que’us ani cercar los quate cents miles euròs. Non sòi qu’un praube paisan !
Lavetz, que’n èi pres ua petita au costat atieu a dus cent milas euròs. Dab las primas, l’auta qu’auri podut passar, mes que cau estar prudents... (Que seguirà)...
¹ Qu’ei dera plana. Qu’ei pr’amor d’aquerò que tot açò ei escrivut en gascon estandard dab eths articles :’’lo, la, los, las’’.
Aqueste texte, que l’avetz arreconegut, qu’ei er’adaptacion en gascon dera sceneta (eth esquètch ) de Fernand Raynaud : ‘’Ça a eu payé (Le paysan)’’.
Lexic : Planhença, planh : plainte. Horment, hroment, blat : blé (milh morro : blé noir). Milhòc, blat moro : maïs. Semi, seme : semence. Arrís, arrés, digun, persona : personne. Tanpòc : non plus. Gavidat : dirigé, gouverné. Segadera, ‘’moassonusa’’ : moissonneuse. Segar : moissonner. Cabeça : charrue. Soc, carrat, arrelha, bome : soc de charrue (et différentes parties). Laurar : labourer. Sceneta, comediòta, esquètch : sketch.
A un nhaute còp ! Portatz-ve plan tostemps gaujòs e sorelhós !
Cronica der’Associacion Aigaberdenc (I.E.O) realisada per Renat Capdevielle.
Contact : aigaberdenc.ieo-opm.com
65400 Mairia de Sent Savin
