08/05/2026
*MUTU: “MAWU A MNENERI WA CHUMA — LISITU LA CHILUNGAMO LA MALAWI”*
_Uthenga wa Chitukuko, osati Ndale | Wolembedwa ngati Kalata Yachiŵiri ya Nehemiya_
_Kwa Amalonda, Ogwira Ntchito ku MRA, ndi Ana a Malawi_
_May 8, 2026_
_Amos 3:7_: _“Zoonadi Ambuye Yehova sachita kanthu, koma aulula chinsinsi chake kwa atumiki ake aneneri.”_
_Hagayi 1:7_: _“Atero Yehova wa makamu: Lingalirani za njira zanu.”_
---
*MAWU OYAMBA: NDAONA M’MASOMPHENYA USIKU*
Usiku watha, m’mawa wa 3 Koloko, ndinaona masomphenya. Ndaona *dziko lathu la Malawi* ngati *nyumba yaikulu*. Nyumba ili ndi *zipinda 28* — zigawo zathu.
Pa khomo la nyumba pali *bokosi lachitsulo* lolembedwa: *“MSONKHO 17.5%”*. Mai wina wosauka, wochokera ku Nsanje, wabwera ndi *K1,750* m’manja. Waiika m’bokosi. Wapemphera: _“Ambuye, ichi ndi cha mankhwala a mwana wanga.”_
Koma m’chipinda chapamwamba, munthu wovala suti wayimirira ndi *kiyibodi*. Akakanika pa kiyibodi, *K1,750 yatuluka m’bokosi* nalowa m’thumba mwake. Kenako watuluka, wakwera *galimoto yonyezimira*, napita.
Mwana wa mai uja wagona pa mphasa. Watentha thupi. Chipatala chili ndi khomo lotseguka, koma *m’chipinda cha mankhwala mulibe kanthu*.
Ndipo ndinamva mawu akuti: _“Lembani. Chifukwa chikumbumtima cha dziko chikugona, koma chiweruzo changa chayamba.”_ _Mika 6:8_
---
*GAWO 1: CHIMO LA PA CHIPATA — LIPOTI LA PA BORDER*
_Miyambo 20:23_: _“Miyeso iwiri inyansa Yehova; ndi muyeso wachinyengo siwabwino.”_
*Umu ndi momwe chimo linayambira:*
Pa chipata cha dziko, *galimoto ya 40-foot* yaima. Pa pepala palembedwa: _“Mapampa a Pulasitiki — K15,000,000. Msonkho: VAT 17.5% = K2,625,000.”_
Koma mkati mwa galimoto munali *mowa wa K120,000,000*. Msonkho weniweni malinga ndi *Customs & Excise Act* ndi:
*Import Duty 25% = K30,000,000*
*Excise Tax 80% = K96,000,000*
*VAT 17.5% pa K246,000,000 = K43,050,000*
*Total ya Boma = K169,050,000*
*Koma Boma linalandira K2,625,000 yokha.* *Linabedwa K166,425,000* paulendo umodzi.
*Ndi K166,425,000* boma likadagula:
1. *Ma Ambulance 16* a K10 Million imodzi.
2. *Mankhwala a Malungo* a zipatala 50 kwa miyezi 6.
3. *Mabuku a Sukulu* a ana 20,000.
_Yesaya 1:23_: _“...akulu ako ndi opandukira, ndi abwenzi a mbala...”_ Pamene ofesala alandira *K300,000* kuti amenye sitampu, *wakhala bwenzi la mbala*. Ndipo *dziko lonse lapandukira ana ake*.
---
*GAWO 2: CHIMO LA MU SHOP — LIPOTI LA PA TILL*
_Levitiko 19:11_: _“Musabe, kapena kunama, kapena kunyengana wina ndi mnzake.”_
*Lamulo la dziko linati*: _“Aliyense wogulitsa katundu wokhometsedwa msonkho apereke Risiti ya EFD. Risiti ilembe dzina la katundu, mtengo, ndi VAT 17.5%.”_
Koma mwini shop wina anati mumtima mwake: _“Boma likandiona. Ndibisa.”_
Nde akagulitsa whisky wa *K100,000*, pa EFD Machine yakale analemba: _“Item 1 — K100,000”_. Risiti yatuluka yopanda dzina.
*Kumapeto kwa mwezi*, pa *VAT Return*, analemba: _“Ndagulitsa sopo ndi mapampa K50,000,000. VAT 17.5% = K8,750,000.”_ Analipira K8,750,000.
*Koma choonadi*: 90% ya K50,000,000 inali *mowa*. Msonkho weniweni ndi *K58,000,000*. *Waba K49,250,000* mwezi umodzi.
*Ndi K49,250,000* ija anagula:
1. *Galimoto yaikulu* yoika pa khomo la shop kuti anthu amuwope.
2. *Nyumba yachiwiri* ku mzinda.
3. *Tikiti ya ndege* kupita kunja kukasunga ndalama.
Koma pa msewu wodutsa pa shop pake, *mai wina wanyamula mwana wodwala* pa njinga. Akupita kuchipatala *makilomita 20* chifukwa *ambulance ya boma ilibe mafuta*. *Mafuta akadasokonekera ndi K49,250,000 ija.*
_Yakobo 5:1-3_: _“...chuma chanu chachita dzimbiri... dzimbiri lao lidzakhala mboni yakukutsani.”_ *Galimoto yonyezimira ndiyo mboni yotsutsa mwini wake tsiku lachiweruzo.*
---
*GAWO 3: KUUNIKA KWAFIKA — MSONKHO ONLINE NDI LAMULO LA CHILUNGAMO*
_Yohane 3:19_: _“Ndipo chiweruzo ndi ichi, kuti kuunika kunadza m’dziko lapansi, ndipo anthu anakonda mdima koposa kuunika...”_
*Boma linaona kuti dziko likufa.* Nde linabweretsa *Msonkho Online*. *EFD Machine yatsopano* inabwera ndi lamulo la kumwamba:
1. *“Usanamize dzina la katundu”* — Item Code. Whisky ndi 1001. Sopo ndi 2001.
2. *“Usabise malonda”* — Uthenga upita ku MRA pompo.
3. *“Usazimitse kuunika”* — GPS ikudziwa kumene uli.
*Ndipo chozizwitsa chinachitika*: Ma shop ambiri *anatseka okha*. Sanadikire MRA kubwera ndi apolisi. *Chikumbumtima chinaŵeruza*. _Aroma 2:15_: _“...chikumbumtima chao chichitira umboni, ndi maganizo ao akuŵatsutsa...”_
*Eni ake anati*: _“Ngati ndigulitsa, andigwira. Ngati sindigulitsa, nditaya ndalama. Nditseke.”_ Nde anatseka. *Mdima unathawa kuunika.*
*Koma m’masomphenya anga ndaona chinthu chachiwiri*: Pamene shop ya mdani wa msonkho inatsekedwa, *mnyamata wina wa Chimalawi* anaimirira pamenepo. M’manja mwake munali *pepala la business plan* ndi *EFD Machine yatsopano yochokera ku MRA*. Pamaso pake panalembedwa: _“Wokonzeka Kutumikira Dziko Langa”_.
Ndipo ndinamva mawu: _“Pamene oyipa achoka, olungama alowa. Iyi ndi nyengo ya kubwezeretsa.”_ _Miyambo 29:2_
---
*GAWO 4: MALAMULO ASANU A KUBWEZERETSA MALAWI*
_2 Mbiri 7:14_: _“Ngati anthu anga... adzichepetsa... natembenuka kuleka njira zao zoipa; pamenepo Ine ndidzamva m’Mwamba... ndipo ndidzachiritsa dziko lao.”_
*Dziko lichira bwanji? Malamulo asanu:*
*LAMULO 1: LAPA NDI KUBWEZERA — KWA WAMALONDA WONGBA*
_Nehemiya 5:11_: _“Bwezani kwa iwo, lero lomwe... limodzi la zana la ndalama...”_
*Tax Administration Act* ikupereka *Voluntary Disclosure Program*.
1. *Pita ku MRA mwakufuna kwako*. Osadikira kuti akugwire.
2. *Vomereza*: _“Ndinaba. Ngongole yanga ndi K100 Million.”_
3. *Pemphani chifundo*: _“Ndiloleni ndilipire K5 Million pa mwezi kwa miyezi 20.”_
*Lamulo linena*: Boma *likhululukira chindapusa 100%* ngati wavomereza wekha. _Luka 19:8_: Zakeu anati: _“...ngati ndinalanda kanthu kwa munthu monama, ndimbwezera kanayi.”_ *Boma silikufuna kanayi. Likufuna chimodzi chokha. Bwezera.*
*LAMULO 2: YERETSANI CHIPATA — KWA MRA NDI BOMA*
_Deuteronomo 16:19_: _“Usalandire chiphuphu...”_
1. *Ikani Scanner pa border iliyonse*. Scanner ndi K500 Million. Galimoto ya boma ndi K300 Million. *Gulitsani magalimoto 2, gulani scanner 1*. Scanner sapeza ziphuphu. *Chinyengo cha “mapampa” chitha*.
2. *Langa ofesala wochimwa*: *Customs & Excise Act* ikhale ndi *chilango cha zaka 15 kundende, palibe bond*, kwa ofesala wotenga chiphuphu. *Mutu ukayera, thupi lonse liyera*. _Mlaliki 8:11_
3. *Tsitsani Msonkho Wopondereza*: *Excise Tax ya mowa* itsike kuchoka *80% kufika 45%*. *Msonkho ukakhala wolungama, anthu amalipira*. _Miyambo 11:1_. Boma lipeza ndalama *zochuluka* chifukwa anthu *asiya kuba*.
*LAMULO 3: TSEGULANI CHITSEKO — KWA AMALAWI OONA MTIMA*
_Yesaya 58:6_: _“...masula zomangira za chisalungamo...”_
Pamene wakuba watseka shop, *boma litsegule chitseko kwa Mmalawi*.
1. *Ngongole ya “EFD Yadziko”*: Banki ya boma ipereke *ngongole ya K10 Million* kwa achinyamata 1,000. *Chiwongola dzanja 0% chaka choyamba*. Chikole ndi *EFD Machine ndi stock*. *Ma shop 1,000 atsopano atsegulidwe*.
2. *Sukulu ya Msonkho*: MRA imange *Msonkho College* m’boma lililonse. Phunzitsani achinyamata *miyezi 3*: Momwe angalembere VAT, momwe angayendetsere bizinesi. *Chidziwitso ndi mphamvu*. _Hosea 4:6_
3. *Lamulo la “Dziko Loyamba”*: Shop iliyonse ya katundu wakunja *iyenera kukhala ndi Mmalawi 51% wa shares*. _Yeremiya 29:7_: _“Funani mtendere wa mzinda...”_ *Mlendo amene afuna mtendere wa Malawi, agwire ntchito ndi mwana wa Malawi.*
*LAMULO 4: BWEZERANI 17.5% KWA ENI AKE — KWA ANTHU*
_2 Akorinto 9:7_: _“...Mulungu akonda wopereka mokondwera.”_ *Anthu apereka mokondwera ngati aona zotsatira*.
*Khazikitsani “EFD Development Fund” mwa lamulo*:
_“50% ya VAT yonse yosonkhanitsidwa m’boma iliyonse ibwerera ku boma lomwelo mkati mwa masiku 30.”_
- *Blantyre asonkhanitsa K6 Billion VAT*. *K3 Billion* ibwerere kukagula *mankhwala a Queens, kukonza msewu wa Zalewa, kumanga sukulu ya Ndirande*.
- *Nsanje asonkhanitsa K300 Million VAT*. *K150 Million* ibwerere kukagula *ambulance 2, kukonza ulimi wamthirira, kubweretsa bus ya 6AM – 8PM*.
*Mwezi uliwonse*, wailesi inene: _“Ndalama ya EFD ya mwezi uno yagula izi.”_ *Anthu adzafunsa risiti mokondwera*.
*LAMULO 5: KHALANI APOLISI A 17.5% — KWA INE NDI IWE*
_Aroma 13:7_: _“Pereka kwa onse choyenera iwo...”_ *Onetsetsani kuti choyenera cha boma chafika ku boma*.
1. *Funsani Risiti ya EFD Nthawi Zonse*. Ngati risiti ilemba “Item 1”, *kana*. Nenani: _“Lembani dzina la katundu. Ndi lamulo.”_ *Ndalama yako ndi mawu yako*.
2. *Imbani 847 Nenani Wakuba*. Ndi nambala yaulere. _Miyambo 31:8_: _“Tsegula pakamwa pako chifukwa cha osalankhula...”_ *Mwana wodwala sangathe kuyimbira MRA. Imba m’malo mwake*.
3. *Gulani Kwa Oona Mtima*: Ngakhale katundu wawo ndi wokwera K200, *gulani kumeneko*. *K200 ija ndi nsembe ya chilungamo*. _Masalimo 4:5_
---
*MAWU OMALIZA: ULENDO WA CHILUNGAMO WAYAMBA*
_Nehemiya 2:17-18_: _“...Tiyeni timange linga la Yerusalemu, kuti tisakhalenso chitonzo... Ndipo anati, Tiyeni tinyamuke timange. Chotero analimbitsa manja ao ku ntchito yabwino.”_
*Malawi watsekedwa chifukwa cha chinyengo.*
*Malawi atsegulidwa ndi chilungamo.*
*Kwa wamalonda wobera*: Shop yako yatsekedwa ndi chikumbumtima chako. *Usatsegulenso mpaka utalapa*. _Luka 3:8_: _“Bereketsani zipatso zoyenera kulapa.”_ *Chipatso choyamba ndi kubweza 17.5%*.
*Kwa Mmalawi wolota*: Chitseko chatseguka. *Ngongole ilipo. Maphunziro alipo. EFD ilipo*. _Yoswa 1:9_: _“...khala wolimba mtima ndi wamphamvu...”_ *Tsegula shop yako. Lipira msonkho wako. Mangani dziko lako*.
*Kwa boma*: _Miyambo 29:14_: _“Mfumu imene iweruza osauka m’choonadi, mpando wake wachifumu udzakhazikika kosatha.”_ *Weruzani m***a. Scanner pa border. Chilango kwa wochimwa. Chifundo kwa wolapa. Ndipo mpando wanu udzakhazikika.*
*Masomphenya anga atha motere*: Ndaona *bokosi la msonkho* litadzaza. Ndaona *manja a boma* akutsegula bokosi, akutenga *K1,750*, nagula *mankhwala*. Ndaona *mwana wa mai wa ku Nsanje* akumwetulira pa bedi la chipatala. Ndaona *bus yolembedwa “BOMA BUS”* ikunyamuka 6AM kuchoka ku Nsanje kupita ku Blantyre.
Ndipo ndinamva mawu akuti: _“Ichi ndi chiyambi. Pitirizani. Chifukwa 17.5% si msonkho. Ndi mbewu. Mbewu ya chitukuko. Mbewu ya moyo.”_ _Galatiya 6:9_
*Tiyeni tibzale mbewu ya 17.5%. Tiyeni titute chitukuko. Tiyeni timange Malawi.*
*Mulungu adalitse olungama. Mulungu atembenuze akuba. Mulungu achiritse dziko lathu* 🇲🇼⚖️🌾