03/02/2026
Parisi nderon 90-vjetorin e atij që mishërio tri kohët letrare
Më 27 janar, shoqata Les Amis d’Ismaïl Kadaré organizoi në Paris një konferencë, në të cilën pata kënaqësinë të marr pjesë, njëkohësisht si përfaqësuese e ALEA-s – Shoqatës Lionese të Studentëve Shqiptarë, por mbi të gjitha si lexuese entuziaste e Kadaresë që nga fëmijëria.
Konferenca, e drejtuar nga Jean-Paul Champseix, autor i shumë artikujve mbi Kadarén, propozonte një reflektim mbi këndvështrimet e ndryshme që mund t’i hidhen veprës së Ismail Kadaresë dhe mbi të ardhmen e saj. Ajo u mbajt në praninë e familjes Kadare, të ambasadorit të Shqipërisë në Francë, Dritan Tola, si dhe të shumë dashamirësve të leximit, albanofilëve dhe shqiptarëve të Francës, të gjithë të udhëhequr nga dëshira për të ushqyer këtë « prani të dyfishtë ».
Përshëndes me shumë sinqeritet nismën e Mireille Clapot, si dhe të gjithë atyre që kanë kontribuar, drejtpërdrejt apo tërthorazi, në këtë model të hapjes së ndjeshmërisë franceze ndaj leximeve të botës.
Futja e letërsisë së huaj në një vend ka qenë gjithmonë – dhe mbetet edhe sot – një fenomen që lundron në ujëra të paqëndrueshme, ndonjëherë të turbullta.
Midis përbuzjes dhe ekzotizmit, midis keqkuptimeve dhe subjektivitetit, autori i huaj, në duart e kureshtarit të ardhur nga gjetkë, ngarkohet me role të shumëfishta. Ndoshta, nga një shpërdorim i gjuhës, përfundojmë duke thënë: « Kush e di, ekzotizmi mund të jetë një fillim i kureshtjes. »
Megjithatë, dëshiroj të theksoj se ekzotizmi është një term tepër delikat për të përbërë një centrifugë të shëndetshme dhe të përgjegjshme të kureshtjes. Siç thoshte Jean Baudrillard: « Kureshtja fillon aty ku përfundon ekzotizmi. » Unë e gjej veten plotësisht në linjën e atyre që e konsiderojnë ekzotizmin, veçanërisht atë perëndimor, si një ikje përballë moskuptimit, e mbushur nga fantazitë dhe projeksionet tona.
Që një shkrimtar, veprat e të cilit janë përkthyer dhe lexuar në mbarë botën, dhe lidhja letrare dhe personale e të cilit me Francën dhe me gjuhën frënge është kaq e thellë, të nderohet në një ftesë për të ushqyer kolektivisht kureshtjen dhe jo ekzotizmin mbi veprën e tij, në këtë Paris që ka qenë themel i historisë letrare moderne, e bën këtë konferencë jashtëzakonisht të nderuar.
Shkrimtari është njëkohësisht fryt dhe dëshmitar i kohës dhe i mjedisit të tij, sigurisht, por arti i Kadaresë qëndron pikërisht në aftësinë e tij për të jetuar në tri kohë. Aty fshihet gjenialiteti i tij: të përfshijë të kaluarën, të dëshmojë të tashmen dhe të banojë në të ardhmen.
Të integrohet Kadareja në programet e mësimdhënies franceze, të ftohet për t’u zbuluar, t’i dhurohet një nga librat e tij një miku, të përfshihet në klubet tona të leximit dhe, mbi të gjitha, mbi të gjitha, të bëhet e mundur që shkrimi të jetojë dhe të vazhdojë.
Si shoqatë, do të ishim të lumtur të bashkëpunonim me Les Amis d’Ismaïl Kadaré, me qëllim që së bashku të gjurmojmë të ardhmen e veprës së tij dhe të ndajmë me publikun e gjerë kureshtjen dhe dashurinë për fjalën.
Edona Madani - NënKryetare ALEA
