Ethical Studies at Haramaya University

18/03/2026

Ce’uumsa caasawaa sektara qonnaa dhugoomsuu keessatti, inisheetivoonni damee misooma beeyladaa irratti bocaman murteessodha! Shimallis Abdiisaa, Pirezidaantii MNO

Naannoon Oromiyaa lakkoofsa qabeenya beeyladaatiin adda duree haata’u malee, omishaafi oomishtummaa, akkasumas bu’a qabeessummaa isaatiin daran gadi aanaa ture. Yeroo garagaraatti rakkoo kana furuuf yaaliin taasifamus jijjiiramni abdachiisaan osoo hinargamne tureera. Kanaafis sanyiin beeyladaa fooyya’aa ta’uu dhabuu, haanqina nyaata, babaldhina dhibee, balaa hongee, rakkoo tajaajila ekisiteenshiiniifi sirnoota horsiisaafi gabaa beeyladaa boodatti hafoo akka sababoota ijootti ka'u.

Mootummaan Jijjiiramaa as, haalli yaraan damee beeyladaa keessa jiru yoo hinjijjiiramne hojiilee gurguddoo qonnarratti raawwatamu qofaan, ce’uumsa hawaas-dinagdee baadiyyaa dhugoomsuun akka hin danda'amne adda baasun, qabatamaan irratti hojjachuun damicha dhidhima lixee baasuu qofa osoo hintaane, galmoota sektara qonnaa milkeessuu keessatti gahee olaanaa akka bahatu gochuun nidanda’ama amantaa jedhuun sochii egalee ture.

Ammatti, misooma loonii, re’ee, hoolaa, lukkuufi kkf irratti hojii bu’a qabeessa raawwachuu irratti argama. Horsiisa loonii addatti yemmuu ilaalamu, toorawwan xiyyeeffannoo hudhaalee armaan olitti ibsaman kunniin bu’uurarraa furan afur adda baasee ariitifi baldhinaan socho’aa jira.

Isaanis:
- Mala Namaan Diqaalumsuu (Artificial Insemination -AI),
- Nyaata Beeyladaa Omishuu,
- Fayyaa Beeyladaa Eeguu,
- Hidhamiinsa Gabaa Umuu akka toorawwan xiyyeeffannootti qabamaniiru.

Kanaanis, ce’uumsa hawaas-dinagdee qabame dhugoomsuuf dameen misooma beeyladaan qusannaa, liqiifi invastimantii qoteefi horsiisee bulaaf haalonni dandeessisoon mijataa jiru. Akkasumas adeemsa kana intarpiraayizoota waliin walitti hidhuun qulqullinaa, ariitii omishtummaa guddisuufi sona dabaluurratti hojii jalqabbii gaarii ta'an hojjatamaa kan jiraniidha.

01/03/2026

01/03/2026

እንኳን ለ130ኛው የዐድዋ ድል በዓል አደረሳችሁ።

የዐድዋ ድል የኢትዮጵያውያንን የማይቀየር ዐቋምና ዐቅም ያሳየ ድል ነው። ኢትዮጵያውያን በሀገራቸው ብሔራዊ ጥቅም፣ ነጻነትና ሉዓላዊነት ላይ የማይቀየር ዐቋም አላቸው። ይሄንን ዐቋማቸውን በጽኑ መሠረት ላይ ለመትከል ደግሞ ሁሉንም አቅማቸውን ይጠቀማሉ።
ሥርዓታትና መሪዎች ሊቀየሩ ይችላሉ፤ በአንዳንድ ጉዳዮች ልዩነቶች ይኖሯቸው ይሆናል፤ ስለ ሀገራቸው ያላቸው ዐቋምና ለሀገራቸው የሚያወጡት አቆም ግን አይቀየርም።
ወደ ዐድዋ የዘመቱ ጀግኖቻችን ሁሉ በሁሉም ነገር የተስማሙ አይደሉም። አንድ ዓላማ ነበራቸው እንጂ አንድ ዓይነት አልነበሩም። አንድ ሀገር ነበራቸው እንጂ አንድ ባህልና እምነት አልነበራቸውም።
በዚያ ጊዜ ሀገራቸውን ከድተው ከጠላት ጋር ያበሩ ባንዳዎች ነበሩ። ለጊዜያዊ ጥቅም ሲሉ ዘላቂ የሀገራቸውን ጥቅም የሸጡ ምንደኞችም ነበሩ። ከባዳ ጋር ወግነው ወገናቸውን ያስማሙ ደላሎችም ነበሩ።
ጀግኖች እናቶቻችን እና አባቶቻችን የተዋጉት ከወራሪው የጣሊያን ጦር ጋር ብቻ አልነበረም። ከምንደኞች፣ ከባንዳዎች እና ከሀገር ደላሎች ጭምር እንጂ። ዐርበኝነት ማለት ባዳና ባንዳን ማሸነፍ ማለት ነው። ዐርበኝነት ማለት ለሀገር ጥቅም ሲባል የግል ጥቅምን ማሸነፍ ማለት ነው። ዐርበኝነት ማለት ለሀገር ክብር ሲባል የራስን ክብር መሠዋት ነው።
የዐድዋ ድል በዓል እነዚህን ሁሉ የምናስታውስበት ነው። የዐድዋ ድል በዓል የኢትዮጵያውያንን ዐቅምና አቋም እንደገለጠው ሁሉ ዛሬም በጸና አቋም፣ የኢትዮጵያን ሁለንተናዊ ዐቅም የምንገልጥበት ጊዜ ነው። በግብርና፣ በኢንዱስትሪ፣ በቱሪዝም፣ በማዕድን እና በዲጂታል ሀገራችን ያላትን ዐቅም መግለጥ አለብን። የዐድዋን ድል በሁሉም ዘርፍ ለመድገም፣ የኢትዮጵያ ዐቅም ጽኑ መሠረት ሊኖረው ይገባል።
ሀገርን ዐቅም ያሳድጋታል፤ ዐቅም ይገነባታል። ሀገርን ዐቅም ይሠራታል። ዐቋም ያጸናታል። ሀገርን ዐቅም ያራምዳታል፤ ዐቋም ያሻግራታል።
የዐድዋ ድል በዓላችን የኢትዮጵያን ዐቅም ይበልጥ የምንገነባበትና የኢትዮጵያውያንን ዐቋም ይበልጥ የምናጸናበት እንደሚሆን ተስፋ አደርጋለሁ።
ኢትዮጵያ በልጆቿ ጥረት ታፍራና ተከብራ ለዘላለም ትኑር!!
ፈጣሪ ኢትዮጵያና ሕዝቦቿን ይባርክ!
የካቲት 22 ቀን 2018 ዓ.ም

09/02/2026

ውድ ኢትዮጵያዊያን

በዚህ ሳምንት ውዷ ሀገራችን በአፍሪካ ኅብረት ጉባኤ ለመታደም የሚመጡ እህት ወንድም አፍሪካዊያንን ለማስተናገድ ልቧን ከፍታ-እጆቿን ዘርግታ ትቀበላለች። እነዚህ ወዳጆቻችን የሰንደቃችንን ቀለማት የሚጋሩ፣ ኢትዮጵያን እንደነፃነት ቀንዲል የሚመለከቱ ብሎም ሀገራችን የአኅጉሩ የፖለቲካ ርዕይ የማዕዘን ድንጋይ አድርገው የሚያከብሩ ናቸው።

ኢትዮጵያ ወደር በሌለው እንግዳ ተቀባይነቷ ለምን ልትከበር እንደበቃች በአቀባበላችን እናሳያቸው። እንደቤታቸው እንዲሰማቸው እናድርግ። በክብር እንቀበላቸው። በፍቅር እናቆያቸው። ተደምረን ሰንደቃችን የሚወክለውን የአፍሪካ አንድነትን መንፈስ እና የሚያያይዘንን የወል ህልም እናክብር!

Jaaltamtoota Itoophiyaanotaaf,

Torbee kana biyyi keenya jaalatamtuun Afrikaanota obbolaa keenya Yaa'ii Gamtaa Afrikaa irratti hirmaachuuf dhufan keessumsiisuuf balbalashee bantee harkashee bal'iftee ni simatti. Hiriyoonni keenya kunneen haalluu alaabaa keenya kan qooddatan, Itoophiyaa akka mallattoo bilisummatti kan ilaalan, akkasumas biyya keenya akka dhagaa bu'uraa mul'ata siyaasaa ardichaatti kan kabajanidha.

Simannaa keenyaan Itoophiyaan simannaa keessumaashee gita hin qabneen maaliif kabajamuu akka dandeesse itti haa agarsiifnu. Akka waan manasaanii jiraniitti akka itti dhagahamuu haa taasifnu. Kabajaan haa simannu. Jaalalaan haa tursinu. Ida'amnee miira tokkummaa Afrikaa alaabaan keenya bakka bu'uufi kaayyoo waloo hunda keenya walittiqabu haa kabajnu!

To my fellow Ethiopians,

This week, our beloved homeland opens its arms to fellow Africans attending the AU meetings. These are friends who share the colors of our flag, who see Ethiopia as a beacon of freedom, and who regard our country as a cornerstone of political vision for the continent.

Let’s show them why Ethiopia is known for its unmatched hospitality. Let’s make them feel at home, greet them with respect, and embrace them with love. Together, let’s honor the spirit of African unity that our flag represents and the shared dreams that connect us all.

04/11/2025

የባህር በር፤ የሀገር ክብር

ኢትዮጵያ በዘመናት መካከል ያልተሰበረ የሉዓላዊነት ታሪክ ያላት ሀገር ነች። ለዘመናት አባቶቻችን የዚህችን ታላቅ ምድር ክብር እና ጥቅም በመስዋዕትነት ሲጠብቁ ኖረዋል። በታሪካችን ጉልህ ስፍራ ከምንሰጣቸው ጉዳዮች አንዱ ኢትዮጵያ በቀይ ባህር ላይ ያላት ተፈጥሯዊና ታሪካዊ መብት ነው። ቀይ ባህር የውሃ አካል ብቻ አይደለም። ቀይ ባህር ኢትዮጵያን ከአለም አቀፍ ንግድ፣ ባህል እና ስልጣኔ ጋር ያስተሳሰረ መግቢያ በር ነበር።

በአክሱም ዘመነ መንግሥት፣ ኢትዮጵያ በቀይ ባሕር አካባቢ በነበረው መገናኛ መስመር በዓለም እንቅስቃሴ ውስጥ ዋና ሚና ትጫወት ነበር። ይህ መዳረሻ ኢትዮጵያን ከአፍሪካ ውጭ ካለው አለም ጋር ያገናኝ የነበረ በመሆኑ የሀገራችንን ክብር የሚያሳይ ነበር።

ሆኖም ግን ኢትዮጵያ ባለፉት 30 ዓመታት ኢ-ፍትሃዊ በሆነ መንገድ ከተፈጥሯዊና ታሪካዊ ሀብቷ ተገልላ ከአለም እንድትርቅ ተደርጋለች።

መንግሥት ይህንን ታሪካዊ ስህተት ለማረም፣ የሰላም አማራጭ መንገድን በማስቀደም በቁርጠኝነት እየሰራ ይገኛል።

ከታሪክ አኳያ፣ ኢትዮጵያ በቀይ ባህር ላይ መገኘቷ በዓለም ላይ ካሉት ጥንታዊ ሥልጣኔዎች አንዱ የመሆን ሚናችን ማዕከላዊ ነበር። የአክሱም መንግሥት ስመ ገናና የሆነው፣ ከጥንት የአለም ስልጣኔ አውራ ከሆኑ የአለም ሀገራት ጋር ግንኙነት የገነባነው እና የአፍሪካ የሥልጣኔ ብርሃን ሆነን ያገለገልነው በዚህ መዳረሻ ነው።

ዛሬ፣ በ21ኛው ክፍለ ዘመን፣ የወደብ መዳረሻ ከታሪካዊ መብት በላይ ሲሆን ኢኮኖሚያዊ አስፈላጊነቱም የላቀ ነው። በፈጣን ለውጥ ውስጥ በሚገኝ ዓለም፣ ወደ ባህር መድረስ አንድ አገር ምን ያህል ተወዳዳሪ ሊሆን እንደሚችል ይገልፃል።

በአፍሪካ በሕዝብ ብዛት ሁለተኛ የሆነችው ኢትዮጵያ የቀይ ባህርን ፍትሃዊና ሰላማዊ መንገድ ማረጋገጥ ለሀገር ልማት፣ ለኢኮኖሚያዊ ደህንነት እና ለመጭው ትውልድ ደህንነት ቁልፍ ነው። የብልፅግና ፓርቲ የኢትዮጵያ ብልፅግና ሁሉን አቀፍ፣ ሉዓላዊ እና ወደፊት የሚመለከት መሆን እንዳለበት በጽኑ ያምናል። የረዥም ጊዜ ልማትን ማስመዝገብ ቀጠናዊ ትብብርን ማጠናከር እና የኢትዮጵያን ህጋዊ ጥቅሞች መጠበቁን ማረጋገጥ እንደሚጠይቅ ይገነዘባል። ስለዚህ የባህር በር ተጠቃሚ የሚያደርግ ጥያቄ ማንሳት አብሮ መኖር፣ መነጋገር እና ከጎረቤቶቻችን ጋር የጋራ ተጠቃሚነት ማረጋገጥ ነው።

ለወጣቱ ትውልድ የወደብ ተደራሽነት ጥያቄ ከወደፊታቸው ጋር በቀጥታ የተያያዘ ነው። የሸቀጦች ዋጋ፣ የኢንዱስትሪዎች ጥንካሬ፣ የስራ እድል ፈጠራ እና የሀገራችን ሁለንተናዊ እድገት ላይ ተጽእኖ ያደርጋል። በራሷ የምትተማመን፣ የበለጸገች እና ተደማጭነት የሰፈነባት ኢትዮጵያን ለመገንባት ህዝባችን ከሌላው አለም ጋር ለመገናኘት የሚያስፈልጉትን የሎጂስቲክስና የኢኮኖሚ መግቢያ መንገዶችን ማረጋገጥ አለብን።

ብሔራዊ ኩራት የሚረጋገጠው በባለፉት ድሎች ብቻ ሳይሆን በመጪው የጋራ ራዕያችን ነው። ሰላማዊና ስልታዊ በሆነ መንገድ የባህር በር ፍትሃዊ ተጠቃሚነትን ማረጋገጥ የዚያ ራዕይ አካል ነው።

23/05/2025