Colectivo Patrimonio dos Ancares

15/06/2026

Ara galaico-romana de San Román de Cervantes: O primeiro que a cita é Justiniano Rodríguez Fernández, e coas súas fotos publicouna García y Bellido no 1966 en Nuevos documentos militares de la Hispania romana. A ara foi descuberta antes do ano 1959 "A kilómetro y medio de distancia de San Román de Cervantes (Lugo), sobre la ladera septentrional del llamado valle del Oulivar y a un kilómetro del río Navia, enquistada en el muro que cierra por el suroeste, frontero del camino de Vilar de Cancelada a Seixas, la finca de D. Antonio del Río, vecino de Vilarello. Al tiempo de su descubrimiento, ya hace algunos años, estaba unida a una pila", escribiu Rodríguez Fernández. Nese ano atopábase "a la intemperie, colocada sobre el rellano de una escalera exterior" na vivenda de D. José Antonio García, en San Román. No 1979 foi vista de novo debaixo dunha árbore, nunha propiedade do anterior. Segundo nos contou hai anos don José, tamén estivo na capela de Santiago, hoxe en día desaparecida. Cando a vimos por primeira vez atopábase no baixo da vivenda, a carón dun saleiro. Logo foi trasladada para o salón, onde se atopa na actualidade. Na cara principal mostra a inscrición romana. Na cara menor dereita unha inscrición baixomedieval que di: ERA/(M)CXX/FROI/LA PSR/FECI. Na romana, dedicada por un soldado da lexión X Gemina, lese: [---] AE/[SACRVM]M/C(AIVS) VALERIVS/CARVS/MILES L(EGIONIS X [G(EMINAE)]/V(OTVM) S(OLVIT) L(IBENS) M(ERITO). Dende eiquí queremos amosar o noso agradecemento a don José (falecido hai algúns anos) e a súa esposa, e tamén a súa familia que nola volveron mostrar anos despois.

12/06/2026

No Museo das Peregrinacións en Santiago de Compostela hai un mapa onde figuran os distintos camiños de peregrinación. No Camiño Francés chama a atención que se omita o nome dun dos sitios máis famosos desta ruta: O Cebreiro, o primeiro lugar citado en Galicia no Libro V, a guía do peregrino (Iter pro peregrinis ad Compostellam ), do famoso Codex Calixtinus do século XII. De Vilafranca do Bierzo salta a Triacastela. (Fotos: Mapa no Museo das Peregrinacións; foto antiga -coloreada- do Cebreiro; e o Graal e as ampolas do famoso milagre).

10/06/2026

Levamos anos intentando ler o que di esta posible inscrición funeraria situada nun lateral da igrexa de Santa María do Castro (situada nun castro), no concello de Cervantes, pero debido á súa deterioración resulta complicadísimo, pero continuamos a intentalo. Así que aí vai: “[---]ENARA PEREZ Y O/FE[---]A F[---]/[------] AFON/SO PEREZ/ANO [---]IIII”.

09/06/2026

Inscrición no fito, pode que miliario reutilizado da vía romana 19, situado na ponte das Pontes de Gatín (tamén coñecida como Ponte do Demo), no concello de Becerreá. A inscrición atópase moi deteriorada na parte inferior. Do que se conserva, lese: "SE REDIFICO/ESTE PUENTE/POR ORDEN DEL/S PROTECTOR/DE LOS CAMINOS/DEL Rº DE GALICIA/SIENDO DIRECTOR/DEL R C D S M/-OSE-H -IC- D(---) (—)", (“Se reedificó este puente por orden del superintendente del Reino de Galicia, siendo director del Real Consejo de su Majestad Joseph Rico D …...”). Seguramente, por estar borrada, descoñecemos a data. En efecto, Joseph Rico foi superintendente de camiños, restaurou varias pontes durante o século XVIII. Segundo a lenda foi construída polo demo nunha noite; o nome vén do gato negro co que uns veciños lle pagaron a obra.

08/06/2026

Entrada no blog do Colectivo Patrimonio dos Ancares: UN LAZARETO NAS NOGAIS: O CÓLERA DE 1834. O primeiro brote da enfermidade do cólera en España foi entre os anos 1833 e 1834, ocasionando arredor de 800.000 mortes, afectando principalmente ás clases menos favorecidas. En Galicia contáronse por milleiros. Informacións falsas lanzadas nun primeiro momento polos poderes económicos, apoiados en moitos casos polos liberais e uns médicos negacionistas, tentaron minimizar as consecuencias, o que provocou a persecución e destitución de todos os seus cargos do médico asentado en Vigo Nicolás Taboada, que defendía que a enfermidade se transmitía por contaxio humano. Nas Nogais, por ser paso obrigado de persoas e mercadorías procedentes da Meseta, instalouse un lazareto a cuxa cabeza estivo un médico que negaba que o mal se transmitira de persoa a persoa.

Colectivo Patrimonio dos Ancares, mámoa, castro, petroglifo, igrexa, capela, mosteiro, etnografía, lenda, tradición, historia, ponte, castelo

06/06/2026

DÚAS INTERESANTÍSIMAS FOTOS HISTÓRICAS (NEGATIVOS EN CRISTAL), CREMOS QUE DAS IGREXAS DE SANTA MARÍA DE PACIOS, EN BARALLA, E DA DESAPARECIDA DE SAN XOÁN DE BECERREÁ DA QUE SE DESCOÑECE O LUGAR EXACTO ONDE ESTABA UBICADA E DA QUE NON SE CONSERVA, QUE NÓS SAIBAMOS, NINGUNHA FOTO DO EXTERIOR. Despois de anos en que o amigo Sergio Fernández nos pasou uns negativos en soporte de cristal dunhas fotos de principios do XX que atopou de forma casual, cremos que podemos identificar os sitios onde foron sacadas (esta técnica foi substituída polo papel e celuloide, se ben coexistiron durante un tempo). Sábese que a principios do XX, un grupo de monxas e seminaristas foi enviado a Pacios (Neira de Xusá, actual Baralla) e Becerreá para asistir e axudar aos párrocos nos labores domésticos e pastorais (algún seminarista mesmo deixou por escrito ditos populares que recolleu en Pacios e Becerreá). Cremos que non hai dúbida que unha das fotos correspóndese coa igrexa de Santa María de Pacios, en Baralla, a única diferenza apreciable é que a verxa é na actualidade de ferro e no negativo de madeira. A outra imaxe cremos que se trata da desaparecida igrexa parroquial de San Xoán de Becerreá da que non quedan restos e descoñécese con exactitude onde estaba ubicada, se ben, pola toponimia que localizamos, estaría moi cerca do cemiterio (a igrexa actual, xunto a rúa principal da vila, comezou a contruírse no ano 1904 e consagrouse no 1927). Pero, en que nos basamos se non existe, que nos coñezamos, ningunha foto exterior da desaparecida parroquial de San Xoán de Becerreá? (si coñecemos algunha do interior). Pola documentación histórica sabemos que xa estaba semirruinosa, pero como non había outro templo en que celebrar os actos relixiosos, continuou a utilizarse, facéndolle “remendos” de cando en vez. Hai constancia de que no ano 1903 o tellado precisaba unha urxente reparación, obra que se conseguiu, ao menos parcialmente, grazas ao deputado polo distrito de Becerreá Saavedra Bálgoma. No negativo vense un home nun andamio e outros dous baixando por unha escada; e abaixo monxa mirando cara arriba; e en primeiro termo unha columna que formaría parte do pórtico do templo. Por certo, quizais a primeira cita de dotación dunha campá na vella igrexa de San Xoán de Becerreá sexa a colocación dunha, no ano 1703, feita polo mestre campaneiro Juan Cedrón, que custou 205 reás con 30 maravedises (achegamos o documento).

05/06/2026

UN CRUCEIRO DE HORTA, EN BECERREÁ, QUE LEVARON PARA SANTA CRUZ DO PICATO, EN BARALLA. Séxase ou non crente, existe unanimidade en que o cruceiro é un dos símbolos máis senlleiros e respectados da arte popular galega. Como escribiu Castelao, os cruceiros guiaban aos peregrinos, santificaban camiños e encrucilladas, anunciaban a proximidade de santuarios, indicaban mortes violentas, ao seu carón enterraban nenos non bautizados, rememoraban feitos históricos e lexendarios, testemuñaban promesas, pedían de Deus o fin dalgunha calamidade, demandaban ou agradecían algún favor do ceo, deslindaban términos, protexían de feiticeirías, colocábanse para reparar certos pecados, etc. Galicia é un país de cruceiros, calcúlase que aínda se manteñen en pé uns 12.000. Por iso chama a atención que na comarca dos Ancares, con 580 núcleos de poboación repartidos por seis concellos que ocupan máis de 1.000 quilómetros cadrados, sobren os dedos das dúas máns para contalos. Daí a importancia por saber a súa historia. Vaiamos coa deste cruceiro. Nunha finca situada á entrada de Santa Cruz do Picato, en Baralla, érguese unha cruz monolítica que descansa sobre un basamento tamén de pedra. Ao tempo, o conxunto apoia sobre unha base feita con pequenas pedras de xisto. Salta á vista que esta última base realizouse para que a cruz destacara na contorna polo que, cando nos interesamos por ela, deducimos que non formaba parte do conxunto orixinal. Foi isto o que nos levou a preguntar en que posición se atopaba anteriormente, e tamén se sempre estivera nese lugar, ademais de que función cumpría. Todas as lucubracións que fixeramos previamente viñéronse abaixo cando nos enteramos da verdadeira historia. A finca onde se ergue a cruz é dos mesmos donos da casa-torre de Horta, na parroquia da Agüeira, en Becerreá, con orixes que se remontan aos séculos X ou XI. Nas inmediacións do pazo, mencionado en distintos documentos como Casa dos Ulloa, levántase a capela do San Benito que foi reedificada, segundo unha prancha que figura na fachada principal, no ano 1710. Moi preto hai un cruceiro moderno colocado nos anos setenta do pasado século XX. Pois ben, esta cruz que agora está no concello de Baralla procede das inmediacións da citada casa-torre e da capela de Horta. Na base orixinal aínda se observan nidiamente as marcas onde estaban colocadas dúas pranchas que posuían senllas inscricións. Que poñían? Descoñecémolo. Un informante de Santa Cruz contounos que un veciño do lugar que podería sabelo, que interveu no traslado ben entrados os anos setenta do pasado século XX, o mesmo que construíu a base onde logo colocaron a cruz, faleceu hai anos. Se algunha persoa de Horta, ou de calquera outro sitio, dispón de máis datos, agradecémoslle a información.

04/06/2026

RELOXOS DE SOL NA COMARCA DOS ANCARES. 1. Nas inmediacións da igrexa de Santa María de Constantín, en Baralla. 2. Na igrexa de San Pedro de Cadoalla, en Becerreá (é do único que temos unha documentación clara. Foi mercado polo administrador da igrexa no ano 1815 por 370 reás). 3. Na igrexa de San Xoán de Agüeira, en Becerreá. 4. Nunha casa do Cereixal, en Becerreá. 5. Na igrexa de San Fiz de Donís, en Cervantes. 6. Na igrexa de Santo André das Nogais. O 7 e o 8 son de factura relativamente recentes. Un está a carón da autostrada A6, do ano 1999 ou 2000. O outro atópase xunto o antigo albergue da Campá do Fieiró, en Cervantes, do ano 2003.

02/06/2026

Ilustración de William Bradford do ano 1809 sobre unha treboada entre Constantín (Baralla) e As Nogais.

25/05/2026

No ano 1837, o vendedor de Biblias máis famoso do mundo, o inglés George Borrow, procedente de Vilafranca do Bierzo e no seu camiño cara a cidade de Lugo, pasou pola comarca dos Ancares (Pedrafita do Cebreiro, As Nogais e Becerreá). No 1843 publicou "The Bible in Spain", todo un superventas da época, onde narra a súa viaxe percorrendo a Península. Trátase dun relato que proporciona datos moi interesantes, que nos traslada a unha época onde as dificultades semellan invadir todos os recunchos. Na entrada do noso blog resumimos o paso pola comarca.

Colectivo Patrimonio dos Ancares, mámoa, castro, petroglifo, igrexa, capela, mosteiro, etnografía, lenda, tradición, historia, ponte, castelo