Alexandre Boveda

31/08/2026

En agosto de 1888 nace na Coruña o xornalista, dramaturgo, novelista, editor, etnógrafo e lingüísta Leandro Carré Alvarellos. É autor dun Compendio de Gramática galega e dun Diccionario gallego-castellano. Cultivou o xénero narrativo, colaborou en varias revistas de Galiza, Portugal e América, nas que publicou gran número de contos e artigos, escribiu varios traballos etnográficos, mais sobre todo foi dramaturgo e home de teatro. Membro das Irmandades da Fala transformará o Cadro de Declamación da Irmandade en Escola Dramática Galega, que dirixirá e na que oficiará de escenógrafo e formador de intérpretes. Foi director artístico de Cántigas da Terra. Colaborou no xornal A Nosa Terra, do que sería director e foi membro do Seminario de Estudos Galegos e da Real Academia Galega. O traballo máis fundamental de Leandro Carré para a cultura galega foi na edición xa que fundou, xunto con Ánxel Casal, a Editorial Lar, o primeiro intento dunha editorial autenticamente galeguista. Nacía co obxectivo de popularizar, estender e divulgar a literatura galega, e máis concretamente a novela. En total Carré e Casal publicarían 40 volumes cunhas tiradas que mesmo chegaron a superar os 3.000 exemplares.

31/08/2026

Outra vez, outra vez o terror!
Un día e outro día,
sen campás, sen protesta.
Galicia ametrallada nas cunetas
dos seus camiños.

Despois do golpe de Estado, Galiza sufriu un exterminio sistemático da poboación fiel á democracia e á legalidade republicana. En tan só tres anos foron asasinados unhas 5.000 persoas. Homes e mulleres aos que segaron a vida só por ser socialistas, galeguistas, anarquistas, comunistas, republicanas… en definitiva demócratas amantes do progreso.
O último día do mes de agosto de 1936 son asasinados, logo dun xuízo farsa ao que foron sometidos, en Punta Herminia: Francisco Mazariegos Martínez, Ramón Maseda Reinante, Joaquín Martín Martínez; Alfredo Suárez Ferrín e Francisco Prego Campos.
, presidente da Agrupación Socialista da Coruña, foi o de promotor do grupo de vivendas unifamiliares do Campo Volante da Coruña o que hoxe se coñece como Campo de Marte. Foi o cooperativismo obreiro o que logrou na década previa á ditadura a cesión de chan público para construción de vivendas, no corazón dun barrio obreiro como é Monte Alto. Logo do golpe de Estado sería fusilado o 31 de agosto de 1936.
en xaneiro de 1934 foi elixido alcalde da Coruña, substituíndo a Manuel Iglesias Corral. Trala revolución de outubro abandonou o posto por decisión gobernativa. Coa vitoria da Fronte Popular en febreiro de 1936, foi elixido de novo alcalde. Tralo golpe de Estado foi detido e aínda que inicialmente liberado foi novamente enviado a prisión, xulgado, condenado a pena de norte e foi fusilado o 31 de agosto de 1936.
, traballaba no Banco Pastor da Coruña. Foi presidente do Sindicato de Banca da UGT e estaba afiliado á Agrupación Socialista da Coruña. Pertenceu ao Comité Revolucionario da Coruña durante a folga xeral revolucionaria de 1934, foi detido e condenado a seis anos de prisión. Saíu da cadea coa amnistía de febreiro de 1936 logo do triunfo do Frente Popular. Co golpe de Estado foi detido e sometido a consello de guerra por rebelión militare condenado a pena de morte e fusilado o 31 de agosto de 1936.
, funcionario do Concello da Coruña, foi secretario da directiva do coro Cántigas da Terra e futbolista do Real Club Coruña. Membro do Partido Republicano Gallego e máis tarde de Izquierda Republicana. Co golpe de Estado foi detido, xulgado en consello de guerra por rebelión militar, condenado a morte e fusilado o 31 de agosto de 1936.
, foi concelleiro na Coruña en 1909 e presidente da Juventud Republicana da Coruña. Membro da Liga Gallega e de Solidaridad Gallega, foi secretario da I Asemblea Agraria de Galicia. Foi detido e estivo preso polos sucesos da folga xeral de 1917. Dirixiu o semanario Acción Coruñesa e a revista Galicia Industrial y Comercial. Co golpe de Estado, foi detido, xulgado por rebelión militar e condenado a pena de morte. Foi executado o 31 de agosto de 1936.
(a imaxe é da inauguración das casas do Campo de Marte en 1928)

30/08/2026

O 30 de agosto de 1979 morre en Vigo Celso Emilio Ferreiro máximo expoñente da poesía social en lingua galega. En 1937 foi detido e condenado a morte por manifestar en público a súa opinión contraria ao réxime. Aínda que se evitou a súa execución, pasou encarcerado un tempo no mosteiro de Celanova. Alí empezou a idear a súa obra máis importante "Longa noite de pedra" -a que pertence o poema Irmaus- unha das obras clave da literatura galega contemporánea. Despois da guerra colabora en diversas publicacións como “Faro de Vigo”, “Litoral”, “Vieiros” e a revista de poesía “Alba”, onde comeza a publicar poemas de O soño sulagado. En 1966 emigra a Venezuela. O comportamento de certos sectores da emigración galega en Venezuela lévao a escribir Viaxe ao país dos ananos.

Camiñan ao meu rente moitos homes.
Non os coñezo. Sonme estranos.
Pero ti, que te alcontras alá lonxe,
máis alá dos desertos e dos lagos,
máis alá das sabanas e das illas,
coma un irmáu che falo.
Si é túa a miña noite,
si choran os meus ollos o teu pranto,
si os nosos berros son igoales,
coma un irmau che falo.
Anque as nosas palabras sean distintas,
e ti negro i eu branco,
si temos semellantes as feridas,
coma un irmau che falo.
Por enriba de tódalas fronteiras,
por enriba de muros e valados,
si os nosos soños son igoales,
coma un irmau che falo...

29/08/2026

"Canto máis lonxe da terra máis galego son! Non foi en París, en Berlín e en Londres onde máis chorei a nosa decadencia? Era que alí sentía o que podiamos valer. Os nosos chamados cosmopolitas teñen que aprender a ollar para o mundo! Daquela faranse galeguistas."
O 29 de agosto de 1924 morre aos 38 anos o filósofo, psicólogo e pedagogo Xoán Vicente Viqueira. Vinculado ás Irmandades da Fala -foi conselleiro primeiro da entidade-, defendeu a galeguización do ensino, a incorporación plena da muller e todo un programa de reformas do sistema educativo. Colabora no xornal A Nosa Terra publicando artigos sobre teoría nacionalista, educación, a necesaria normalización da lingua e a reforma ortográfica, defendendo a aproximación da ortografía galega á portuguesa. Foi profesor na Institución Libre de Enseñanza, con Francisco Giner de los Ríos e Bartolomé Cossío e en 1917 obtivo por oposición a cátedra de psicoloxía do Instituto da Coruña onde traballou até a morte, en 1924.
Na Coruña levará a cabo unha intensa actividade política e cultural. Promove xunto con Antón Vilar Ponte un proxecto de publicacións que será a base da futura Editorial Lar, difunde a literatura portuguesa en Galiza e traballará en temática educativa nas que serán as bases programáticas da I Asemblea Nacionalista de Lugo. Foi ensaísta, poeta e tradutor.

28/08/2026

-Se eu fixen tal mundo
que o demo me leve
O 28 de agosto de 1880 o bispo de Ourense condena e reproba Aires d'a miña terra de Manuel Curros Enríquez porque o contido dalgúns poemas deste libro, como A igrexa fría e Mirando ao chau, foron considerados heréticos, blasfemos e escandalosos. Prohíbese aos fieis a lectura e posesión do libro, remátase excomungando a Curros e o bispo denuncia tamén o libro diante das autoridades xudiciais. O xulgado de Ourense procesouno por delito contra o libre exercicio dos cultos e ordenou o secuestro dos exemplares e a destrución dos moldes de copia. Curros foi condenado a dous anos, catro meses e un día de cadea, e mais ao pago dunha multa de 250 pesetas. Finalmente, foi absolto na Audiencia da Coruña.
O éxito do libro leva a unha segunda edición ao ano seguinte. A claridade e a forza con que defendía o seu ideario, a súa rebeldía, o seu compromiso déronlle unha fama en vida que o levou a ser homenaxeado varias veces como poeta civil.
Con estes versos remata o longo poema de Curros Enriquez "Mirando ó chau" de "Aires da Miña terra" no que a voz poética conta o espanto no que vai caendo Deus logo de observar o mundo tratando de encontrar a razón de que entren tan poucas almas no ceo:

Traballan sin folgos
Un chau que n' é deles
Traballan... y-o fruto
Que tras doce meses
De loita recollen
Dos eidos que atenden,
Metá pr' ó dominio,
Metá pr' os lebreles
Do fisco é da curia,
Todiñol-o perden,
Quedándos ó cabo
De tantos riveses
Sin pan pros seus fillos,
Nin gráu pra semente.
Y en tanto n' aldea
Tod' esto acontece,
«Leis hay, dín os ricos,
Q' ós probes protexen...»
—¡Qué leis, nin qué rayos!
Dios dixo entre dentes:—
[...]
Y-en fin, cantas cousas
Que non deben verse,
Que Dios, harripiado,
Y-as cruces facéndose.
Conecid' a causa
De q'o inferno medre,
Meteuse n'a groria
Decindo entre dentes:
S' eu fixen tal mundo
Q' o demo me leve.

27/08/2026

.
No abrente do 27 de agosto de 1936, xunto aos valados do cemiterio de Pereiró, eran asasinadas varias persoas: o alcalde de Vigo, Emilio Martínez Garrido; Enrique Heraclio Botana, dirixente socialista e director do diario Solidaridad; Waldo Gil Santostegui, médico e político, membro do Partido Socialista Obrero Español; Ramón González Brunet, político e sindicalista, membro da Unión General de Traballadores; Apolinar Torres, mestre, pedagogo e sindicalista da Federación Española de Traballadores do Ensino; Ignacio Seoane, sindicalista, político e dirixente socialista, deputado pola Fronte Popular; Antonio Bilbatúa Zubeldía, político e dirixente socialista, deputado da Fronte Popular; e José Antela Conde, alcalde de Lavadores durante a Segunda República.

26/08/2026

“Al mismo tiempo que cuelgan a Cristo en las paredes de las escuelas, aparecen por los montes, las carreteras y las playas, los cadáveres de los maestros.”
Os días 14, 16, 21 e 26 de agosto de 1938 aparece publicado no diario La Vanguardia de Barcelona un texto da artista plástica de vangarda titulado "Relato veraz de la realidad de Galicia" que conta a terrible represión e matanza que estaba sufrindo o pobo galego por parte do franquismo.
No verán do 36 Maruxa Mallo estaba de vacacións na parroquia de Beluso, no concello de Bueu. Logo do golpe de Estado ten que agocharse e logra fuxir primeiro a Portugal e desde alí, grazas a Gabriela Mistral, pode exiliarse en América.

25/08/2026

O 25 de agosto de 1858 nace en pontevedra Perfecto Feijoo, farmacéutico, gaiteiro e musicólogo. Cun grupo de amigos funda en 1883 Aires d´a Terra o primeiro coro de Galiza. O coro utilizaba instrumentos tradicionais como a gaita, o pandeiro, as cornas, triángulos, pandeiretas ou as zanfonas que, xunto con documentos e fotografías, se custodian no Museo de Pontevedra. En 1904 gravou o primeiro disco de música galega e nel utiliza a zanfona. Vai ser a primeira gravación do mundo deste instrumento. Como escritor publicou La gaita gallega, un conxunto de artigos sobre este instrumento. A súa farmacia, instalada na Praza da Peregrina era un foco de actividade cultura e punto de reunión de numerosoas persoas que participaban nas súas famosas tertulias literarias e musicais. Por alí pasaban tanto políticos como persoas do mundo das artes e as letras: Eugenio Montero Ríos, Pablo Iglesias, Diego Pazos Espés y Práxedes Mateo Sagasta, Ramón María del Valle Inclán, Emilia Pardo Bazán, Miguel de Unamuno…

Cóntase tamén que en 1891 chegou a mans de Perfecto Feijoo un papagaio ao que lle puxo o nome de Ravachol. Viviu este na farmacia 22 anos e fíxose moi popular polos seus dicires: Don Perfeuto, xente na tenda, Aquí non se fia, Se collo a vara…, Vaite de aí, lambón… O enterro do Papagaio Ravachol conmemórase cada ano durante o entroido de Pontevedra.

24/08/2026

A liberdade de Palestina é a causa da humanidade.
A defensa da liberdade de expresión tamén.

O lobby pro israelí ACOM, que presentou a denuncia contra o escritor por un presunto caso de "antisemitismo", afirma que a Audiencia Provincial reabriu a cau...

24/08/2026

O 24 de agosto de 1914 nace en Compostela Coralia Fandiño Ricart, xunto a súa irmá maior María "Maruxa", foron unha parella de irmás coñecidas na súa cidade como As Marías. Desde 1994 están representadas nunha célebre escultura situada no parque da Alameda, obra do escultor César Lombera.
Pertencentes a unha familia anarquista, os seus irmáns Manuel, Antonio e Alfonso foron destacados dirixentes e líderes da CNT, o golpe de Estado do 18 de xullo do ano 1936 afogou as ansias de liberdade de todo un pobo e a represión feroz chegou á familia Fandiño Ricart.
Chamáronlles “roxas”, tratáronas de “putas”. O traballo desapareceu como medio de sustento e de dignidade; a fame estivo presente diariamente nas súas vidas a partir de entón. Continuaron vivindo na rúa do Medio, naquela Compostela dos anos 40, 50, 60 e 70, onde só había escuridade, medo e silencio, moito silencio. O triángulo mortal e inquisidor que formaron Falanxe, Igrexa e Exército no franquismo triunfante tras a guerra esnaquizou a súa fraxilidade e a súa cabeza escachou coma o cristal.
(Texto de Encarna Otero)