14/10/2026
Na pierwszej stronie numeru 57 Neusalzer Nachrichten widzimy zdjęcie zamku w miejscowości Offenbach nad Menem.
Dlaczego właśnie Offenbach? I jakie powiązanie ma miasto Nowa Sól z Offenbach?
W 1945 roku, w obliczu zbliżającej się Armii Czerwonej, niemieccy mieszkańcy ówczesnego Neusalz an der Oder, podobnie jak ludność wielu innych miast na wschodnich terenach ówczesnych Niemiec, musieli opuścić swoje domy. Dla wielu rodzin oznaczało to dramatyczne rozstanie z miejscem, w którym żyły od pokoleń, pozostawienie dorobku całego życia i niepewność co do przyszłości.
Po wojnie dawni mieszkańcy Neusalz rozproszyli się po różnych częściach Niemiec. Jedna z większych grup osiedliła się w Offenbach nad Menem i okolicznych miejscowościach. Tam na nowo układali swoje życie, ale pamięć o rodzinnym mieście nad Odrą pozostała ważną częścią ich tożsamości.
Z tej potrzeby zachowania wspólnoty, pielęgnowania wspomnień i podtrzymywania więzi z utraconą ojczyzną zrodziło się szczególne powiązanie między Offenbach a dawnym Neusalz. W 1955 roku Offenbach przejęło patronat nad Neusalz an der Oder. Nie była to jedynie formalna decyzja administracyjna, lecz również wyraz pamięci o ludziach, których wojna i powojenne zmiany granic zmusiły do rozpoczęcia życia z dala od rodzinnych stron.
Patronat dawał dawnym mieszkańcom możliwość spotkań, wspominania przeszłości i przekazywania historii Neusalz kolejnym pokoleniom. Jego znaczenie dokumentuje między innymi jubileuszowa publikacja wydana w Offenbach w 1980 roku z okazji 25-lecia tej więzi.
Dziś, gdy od tamtych wydarzeń minęło już wiele dziesięcioleci, warto ponownie przyjrzeć się tej historii. Jest ona częścią zarówno dziejów dawnego Neusalz, jak i powojennej historii Offenbach. To opowieść o utraconym domu, budowaniu nowego życia i próbie zachowania pamięci o mieście, które dla wielu ludzi pozostało na zawsze małą ojczyzną.
Związek między niemieckim miastem Offenbach am Main a dawnym Neusalz an der Oder stanowi interesujący rozdział powojennej historii Niemiec.
Taki patronat oznaczał znacznie więcej niż tylko formalną więź pomiędzy dwoma miastami. Tworzył przestrzeń, w której dawni mieszkańcy mogli pielęgnować wspomnienia, przekazywać wiedzę o historii rodzinnego miasta oraz podtrzymywać więzi z miejscem swojego pochodzenia. Spotkania dawnych mieszkańców i działalność na rzecz zachowania pamięci pomagały utrwalać historię Neusalz także poza granicami dawnej ojczyzny.
Warto przy tym odróżnić patronat od partnerstwa miast. Powojenne patronaty obejmowały często opiekę nad wypędzonymi i dawnymi mieszkańcami określonej miejscowości. Ich zadaniem było podtrzymywanie wspólnoty, pielęgnowanie pamięci historycznej oraz zachowanie więzi pomiędzy ludźmi, których losy rozdzieliła wojna.
Również dzisiaj historia ta ma duże znaczenie. Pokazuje, jak silnie pamięć o utraconej ojczyźnie może łączyć się z życiem w nowym miejscu. Dla współczesnej Nowej Soli historia patronatu Offenbach stanowi ważny punkt odniesienia w poznawaniu niemieckiej przeszłości miasta Neusalz an der Oder oraz losów jego dawnych mieszkańców.
Warto pamiętać: historia Nowej Soli nie rozpoczęła się w 1945 roku. Wcześniejsze dzieje Neusalz, losy jego mieszkańców i powojenne relacje z dawną ojczyzną są częścią wielowarstwowej historii tego miasta. Poznawanie tych dziejów pozwala pełniej zrozumieć dzisiejszą tożsamość Nowej Soli.
Dlaczego dzisiaj się tak mało mówi i pisze na temat tego patronatu?Moim zdaniem mała obecność tego tematu w dzisiejszej przestrzeni publicznej wynika z kilku nakładających się na siebie przyczyn. Nie możemy jednak na podstawie samej liczby internetowych publikacji stwierdzić, że patronat został całkowicie zapomniany albo oficjalnie zakończony.
Dlaczego dziś tak mało się o nim mówi?
Po pierwsze > Odeszło pokolenie, dla którego Neusalz było rodzinnym domem.
Wraz z upływem czasu i odchodzeniem świadków historia ta przestała być dla kolejnych pokoleń osobistym doświadczeniem, a stała się przede wszystkim częścią historii rodzinnej i regionalnej.
Po drugie > Patronat był związany z powojenną rzeczywistością.
W pierwszych dziesięcioleciach po wojnie ważnym zadaniem było podtrzymywanie więzi między ludźmi, których rozdzieliły zmiany granic i przymusowe migracje. Z czasem zmieniły się społeczne potrzeby, a pamięć o dawnych niemieckich miastach na terenach dzisiejszej Polski znalazła się w innym kontekście historycznym.
Po trzecie > Zabrakło widocznej kontynuacji w przestrzeni publicznej.
Po czwarte > Współczesna narracja o Offenbach koncentruje się na innych relacjach międzynarodowych.
Na oficjalnej stronie miasta Offenbach przedstawiono przede wszystkim partnerstwa i kontakty międzynarodowe, m.in. z Puteaux, Kawagoe czy Rivas. Dawny patronat nad Neusalz nie jest wymieniony w tym zestawieniu.
Tym sposobem patronat /Patenschaft/ pomiędzy Offenbach i Nową Solą się zakończył.
Co pozostało?
W archiwum miasta Offenbach znajduje się bardzo wiele kartonów. Ich zawartość w bardzo skromnym zakresie została przez piszącego ten post sprawdzona. Ich wartość merytoryczna i historyczna okazała się jednak dosyć słaba.
Co zawierają inne kartony? Przynajmniej na razie - nie wiadomo.
