Το Χωριό Παρεκκλησιά
Tέσσερα χιλιόμετρα βορειανατολικά του χώρου της αρχαίας Αμαθούντας κρυμμένο πίσω από ένα λόφο τα «ΜΑΝΤΙΑ» βρίσκεται το χωριό Παρεκκλησιά. Το όνομα του κατά πάσα πιθανότητα το οφείλει είτε στην Εκκλησία του Τιμίου Σταυρού που πρέπει να είναι κτίσμα του 12ου ή 13ου αιώνα, είτε να είναι παράφραση της ονομασίας Παλιόκλησο ή Πανοκλησιά, που αναφέρεται σε ενετικούς χάρτες και οικισ
μούς κοντά στο σημερινό χωριό. Το Κοινοτικό Συμβούλιο Παρεκκλησιάς διαθέτει ιδιόκτητα κτίρια.
Διαθέτει Κοινοτικό Γήπεδο, με χορτοτάπητα και κερκίδες χωρητικότητας πέραν των 2000 θέσεων. Στην πλατεία της εκκλησίας του Τιμίου Σταυρού λειτουργεί Κοινοτική Βιβλιοθήκη και παραδοσιακό Κοινοτικό Καφενείο. Διαθέτει επίσης Κοινοτικό Πάρκο με παιδική χαρά. Το γεγονός ότι το χωριό φαίνεται να αποκρύβεται πίσω από το βουνό και όχι να είναι στην παραλία οφείλεται στον φόβο των πρώτων κατοίκων από τις επιθέσεις από θάλασσα των κατά καιρών, διαφόρων επιδρομέων.
Η Παρεκκλησιά είναι πλούσια σε πολιτιστικά μνημεία. Η εκκλησία που εντυπωσιάζει στο χωριό είναι εκείνη του Τιμίου Σταυρού, που ίσως να είναι βυζαντινής προέλευσης με θόλο και σταυροειδή αρχιτεκτονικό ρυθμό. Η σύγχρονη εκκλησία του χωριού αφιερωμένη στον Αρχάγγελο Μιχαήλ, είναι οικοδομημένη στη βάση της παλιάς εκκλησίας που ανάγεται στο 17ο αιώνα. Επίσης είναι εμφανές τα απομεινάρια παλιών ελαιομύλων.
Δεν έχουμε στοιχεία που να φανερώνουν την ηλικία του χωριού όμως, πολύ κοντά στο χωριό μόλις πριν μερικά χρόνια μια Γαλλική αρχαιολογική αποστολή έφερε στο φως ερείπια που σύμφωνα με το αρχαιολογικό μουσείο της Κύπρου είναι οι πιο παλιές κατασκευές που βρέθηκαν ποτέ στην Κύπρο καταρρίπτοντας την πρωτιά που κατείχε μέχρι τώρα η Χοιροκοιτία. Επίσης στα βόρεια του χωριού στις παρυφές του δάσους έχουν βρεθεί απομεινάρια πήλινων αγωγών που κατά την παράδοση υδροδοτούσαν την αρχαία Αμαθούντα.
Η «Μαγιά» για την δημιουργία του χωριού φαίνεται να προέρχεται από τα βόρεια χωριά Κελλάκι, Επταγώνια, Βάσα, Σανίδα. Οι κάτοικοι των πιο πάνω χωριών σαν κύριοι ιδιοκτήτες της γης της Παρεκκλησιάς κατέβαιναν από τα χωριά τους το Φθινόπωρο για σπορά και το Καλοκαίρι για θερισμό ή συγκομιδή των χαρουπιών και των ελιών τους. Για την στέγαση τους δημιουργούσαν την συνοικία «τους ορείτες» όπως είναι γνωστή η περιοχή γύρω από την εκκλησία του Τιμίου Σταυρού.
Το ήπιο κλίμα της Παρεκκλησιάς σε συνδυασμό με τα ελαφρά πρώιμα εδάφη και την ύπαρξη ποσοτήτων νερού, έδωσαν στην κοινότητα την δυνατότητα να παράγει τα πάντα σε ποσότητα αλλά και άριστη ποιότητα και πρωιμότητα.
Σήμερα τα πράγματα φαίνεται να βρίσκονται σε πορεία αλλαγής. Οι άνθρωποι σαν γείτονες με την τουριστική περιοχή, μοιραία επηρεάζονται από την τάση για πιο εύκολη ζωή. Από την άλλη υποβάθμιση της γεωργίας και η πτώση της στάθμης του νερού σπρώχνουν τους νέους προς τον τουρισμό όπου εύκολα βρίσκουν δουλειά στα γειτονικά ξενοδοχεία και καταστήματα.
Παράλληλα παρατηρείται ένας οικοδομικός οργασμός με ξένους και ντόπιους να αναζητούν ένα ήσυχο και όμορφο μέρος μακριά από τον θόρυβο της πόλης μα και κοντά στη πόλη για να κατοικήσουν. Σαν αποτέλεσμα ενώ πριν το 1974 αριθμούσε περίπου στους 700 κατοίκους σήμερα φαίνεται να πλησιάζουν τους 3000 με ανοδική τάση.
