14/06/2026
Παγκόσμια Ημέρα Ενημέρωσης για την Κακοποίηση των Ηλικιωμένων
Με αφορμή τη 15η Ιουνίου, Παγκόσμια Ημέρα Ενημέρωσης για την Κακοποίηση των Ηλικιωμένων, το Παρατηρητήριο Τρίτης Ηλικίας Κύπρου παρεμβαίνει δυναμικά, φέρνοντας στο προσκήνιο μια σοκαριστική και συχνά αποσιωπημένη πραγματικότητα, κρούοντας τον κώδωνα του κινδύνου για την κακοποίηση των ηλικιωμένων στην Κύπρο. Το Παρατηρητήριο τονίζει ότι η κοινωνική ανοχή και η πολιτική αδράνεια πρέπει επιτέλους να τερματιστούν.
Σύμφωνα με τα διεθνή στοιχεία του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας, ένας στους έξι ανθρώπους άνω των 60 ετών έχει βιώσει κάποιας μορφής κακοποίηση παγκοσμίως, ένας αριθμός που ξεπερνά το 1,1 δισεκατομμύριο άτομα. Όπως επισημαίνει το Παρατηρητήριο, στην Κύπρο, την ίδια ώρα που ο πληθυσμός γηράσκει με γοργούς ρυθμούς , η κακομεταχείριση και η παραμέληση των ηλικιωμένων αποτελούν μια οδυνηρή αλήθεια η οποία, δυστυχώς, αγνοείται από το μεγαλύτερο μέρος της κοινωνίας και της πολιτείας.
Το Παρατηρητήριο υπογραμμίζει ότι η κακοποίηση δεν περιορίζεται μόνο στη σωματική βία, αλλά λαμβάνει διάφορες μορφές, όπως λεκτική, ψυχολογική, σεξουαλική και οικονομική εκμετάλλευση, η παραμέληση, η αδιαφορία και απομόνωση. Αυτά τα σιωπηρά εγκλήματα στις περισσότερες περιπτώσεις, διαπράττονται στο ιδιωτικό περιβάλλον των ηλικιωμένων, με θύτες τα ίδια τα μέλη της οικογένειάς τους, οικιακές βοηθούς ή φροντιστές. Επιπλέον, καταγράφονται περιστατικά κακομεταχείρισης ακόμη και σε υποστελεχωμένες δομές φροντίδας.
Αναλύοντας τους λόγους για τους οποίους τα θύματα δυσκολεύονται να σπάσουν τη σιωπή τους, το Παρατηρητήριο εξηγεί ότι οι ηλικιωμένοι βρίσκονται παγιδευμένοι σε ένα πλέγμα φόβου και εξάρτησης. Συγκεκριμένα, τονίζει ότι:
• Πολλές φορές ο θύτης είναι κοντινό και αγαπημένο πρόσωπο, με αποτέλεσμα ο ηλικιωμένος να μην θέλει να το καταγγείλει.
• Υπάρχει άμεση οικονομική ή πρακτική εξάρτηση από άτομο γεγονός που προκαλεί φόβο ότι μια καταγγελία θα στερήσει από το θύμα την απαραίτητη υποστήριξη.
• Τα θύματα τρέμουν τυχόν εκδικητικές συμπεριφορές ή ενοχοποιούν τον εαυτό τους, θεωρώντας ότι «τους αξίζει» αυτή η κατάσταση.
• Πολλοί αισθάνονται καχύποπτοι για το αν θα τους πιστέψει κανείς, φοβούνται ότι θα θεωρηθούν αδύναμοι ή απλώς δεν γνωρίζουν πού να αποταθούν για βοήθεια.
Για τον λόγο αυτό, ο οργανισμός καλεί το κοινό να βρίσκεται σε εγρήγορση ώστε να εντοπίζει εγκαίρως τα προειδοποιητικά σημάδια. Αυτά μπορεί να είναι σωματικά (μώλωπες, χτυπήματα, εγκαύματα) είτε ψυχολογικά, όπως απότομες αλλαγές στη συμπεριφορά, θλίψη, σύγχυση και κοινωνική απομόνωση.
Στην παρέμβασή του, το Παρατηρητήριο ασκεί δριμεία κριτική στην πολιτεία, κάνοντας λόγο για πολιτική αδράνεια, θεσμικό έλλειμμα και «ρηχές» επιδοματικές ή σπασμωδικές πολιτικές αποφάσεις που αφήνουν τα προβλήματα ανέγγιχτα εδώ και δεκαετίες.
Προς την κατεύθυνση της ουσιαστικής επίλυσης της κρίσης, το Παρατηρητήριο θέτει επιτακτικά στη δημόσια συζήτηση την απαίτησή του για την ενίσχυση της νομικής προστασίας των θυμάτων, την εφαρμογή προγραμμάτων δημόσιας εκπαίδευσης για την πρόληψη της κακοποίησης, την ενίσχυση της διαφάνειας και των ελέγχων στις δομές φροντίδας και τη δημιουργία δομών φιλοξενίας για κακοποιημένους ανθρώπους μεγαλύτερης ηλικίας.
Κλείνοντας, το Παρατηρητήριο υπενθυμίζει ότι ο σεβασμός προς τους ηλικιωμένους αποτελεί τον απόλυτο δείκτη πολιτισμού για κάθε κοινωνία. Τονίζει ότι το γήρας αποτελεί τον φυσικό κύκλο της ζωής για όλους και ότι δεν υπάρχει κανένα δικαίωμα να αφήνονται οι άνθρωποι που θυσιάστηκαν για τη σημερινή ευημερία να ζουν τα εναπομείναντα χρόνια τους μέσα στον τρόμο και την εξαθλίωση. Η προστασία της ζωής και της αξιοπρέπειάς τους, καταλήγει, αποτελεί θεμελιώδες δικαίωμα και το ελάχιστο καθήκον μιας ευνομούμενης δημοκρατίας, ενώ η συνέχιση της αδιαφορίας συνιστά πράξη ηθικής συνενοχής.
