09/10/2024
170. GODIŠNJICA ROĐENJA MIHAILA IDVORSKOG PUPINA
Veliki naučnik, pronalazač i dobrotvor Mihajlo I. Pupin rođen je 9.10.1854. u Idvoru u Banatu. Vezanost za rodno mesto pokazao je uzimanjem njegovog naziva za svoje srednje ime. Pored Mihajla, otac Konstantin i majka Olimpijada imali su još devetoro dece, a samo on i tri sestre su dočekali zrelo doba. U Idvoru završava osnovnu školu, a u Pančevu pohađa nemačku građansku gimnaziju iz koje je isključen zbog aktivnosti u Pokretu omladine srpske. Zahvaljujući dobijenoj stipendiji pančevačke parohije nastavio je školovanje u Pragu. Tamo mu stiže tužna vest o iznenadnoj očevoj smrti sa majčinim savetom da se ne vraća kući već da ide u Ameriku radi sticanja novih znanja.
Pupin je bio privržen Olimpijadi i, poslušavši njen savet, stigao je marta 1874. u SAD sa samo 5 centi u džepu. Radeći razne fizičke poslove, učio je jezike i pohađao večernje kurseve, da bi 1879. položio prijemni na Kolumbija koledžu u Njujorku. Završio je uspešno studije, posebno iz fizike i matematike, a posle usavršavanja u Velikoj Britaniji odbranio je doktorat iz fizičke hemije kod čuvenog profesora Hermana fon Helmholca u Berlinu.
Predavao je 40 godina na Kolumbija univerzitetu kao omiljeni profesor, a među njegovim studentima su čak i 4 nobelovca. Tamo je 1927. sagrađeno zdanje nazvano Pupinova laboratorija. Postao je svetski priznat naučnik i pronalazač izumom indukcionih kalemova koji su omogućili telefonski saobraćaj i moderne komunikacije. Njegovim najvažnijim pronalaskom pod nazivom „Pupinova teorija“ rešen je veći domet prostiranja telefonskih struja. Po njemu je uključivanje u liniju nazvano pupinizacija.
U oblasti telekomunikacija ima 24 patenta. Razvio je i metod brzog rendgenskog snimanja, tehnike otkrivanja podmornica i dr.
Napisao je 36 naučnih radova, a autor je i popularnih knjiga, među kojima je i najpoznatija autobiografija pod nazivom „Od pašnjaka do naučenjaka“, za koju je 4.10.1924. dobio Pulicerovu nagradu. Ovo delo je u SAD bilo u sklopu školske lektire, a kod nas je objavljeno 1929. u izdanju Matice srpske. Dobio je više naučnih nagrada, među kojima i Džon Fricovu medalju, najprestižnije američko naučno priznanje. Bio je član američke, francuske i srpske akademije nauka, počasni doktor nauka 18 univerziteta i jedan od 12 osnivača buduće NASA-e. Planeta otkrivena 2001. i jedan krater na Mesecu nose njegovo ime.
Pored uspešnog naučnog, značajan je i njegov dobrotvorni rad. Uvek je bio spreman da pomogne svom narodu, posebno za vreme Balkanskih i Velikog rata, kada je bio i počasni konzul Srbije u SAD.
Neprocenjiva je Pupinova pomoć kod odlučivanja o granicama Kraljevine SHS na Pariskoj mirovnoj konferenciji posle Velikog rata. Pomagao je mnoge institucije: Maticu srpsku, Kolo srpskih sestara, SPD „Privrednik“, manastire, otkupljivao umetnička dela i poklanjao Narodnom muzeju u Beogradu i dr.
Veliki naučnik i dobrotvor preminuo je 12. marta 1935. u Njujorku i počiva na groblju Vudlon u Bronksu, gde su sahranjene i njegova rano preminula supruga i ćerka Varvara. Uspomenu na velikana nauke i dobrotvorstva, pored zavičajnog Idvora gde se nalazi memorijalni kompleks (rodna kuća, Pupinov dom, spomenik, škola), čuva više mesta u Srbiji i okruženju sa podignutim spomen-obeležjima (Novi Sad, Bled, Vevčane, Beograd), nazivima škola i ulica sa njegovim imenom. U Beogradu se nalazi institut „Mihajlo Pupin“ i istoimeni bulevar.
Svetski priznati velikani nauke i pronalazaštva Mihajlo I. Pupin (1854-1935), Nikola Tesla (1856-1943) i Milutin Milanković (1879-1958) su naš zlatni naučni trolist.
