09/06/2025
Z cyklu Nauka & Nietoperze 🦇🦇🦇 autorski przegląd publikacji według Jolanta Węgiel Uniwersytet Przyrodniczy w Poznaniu
Ekologia przestrzenna nietoperzy w środowisku miejskim: przypadek Eptesicus fuscus i Myotis septentrionalis
Urbanizacja zmienia krajobraz w sposób radykalny – prowadzi do utraty siedlisk naturalnych, wprowadza nowe bariery ekologiczne i powoduje fragmentację ekosystemów. W tej nowej przestrzeni tylko niektóre gatunki ssaków latających, takich jak nietoperze, potrafią się odnaleźć.
W Rouge National Urban Park (Toronto, Kanada), w gęsto zurbanizowanym otoczeniu, przeprowadzono badania ruchliwości dwóch gatunków nietoperzy o odmiennych strategiach ekologicznych: Eptesicus fuscus, tolerującego obecność człowieka, oraz Myotis septentrionalis, silnie uzależnionego od siedlisk leśnych. Badania prowadzone przez Chloé Pearson w latach 2021–2023 objęły 70 oznakowanych osobników, monitorowanych za pomocą technologii telemetrycznej miniMotus – sieci stacji odbiorczych rejestrujących obecność sygnałów radiowych na ograniczonym obszarze o wysokiej rozdzielczości przestrzennej.
Dane pokazały wyraźne różnice międzygatunkowe. Eptesicus fuscus był wykrywany zarówno w lesie, jak i w przestrzeni miejskiej – w przydomowych ogródkach, w pobliżu ulic i budynków. Co więcej, osobniki tego gatunku wykorzystywały struktury antropogeniczne jako miejsca dziennego odpoczynku. Zlokalizowano je w dachach domów, szczelinach elewacji i innych trudno dostępnych miejscach w miejskiej infrastrukturze. Część samców wykorzystywała również drzewa w lesie.
Myotis septentrionalis natomiast był wykrywany wyłącznie wewnątrz lasu. Wszystkie jego aktywności – zarówno nocne żerowanie, jak i dzienny roosting – ograniczały się do przestrzeni zalesionej. Roosty tego gatunku znajdowały się wyłącznie w martwych drzewach, często w dziuplach lub pod luźną korą. Nie odnotowano żadnego przypadku wykorzystania budynków ani poruszania się w kierunku terenów zurbanizowanych.
Oba gatunki były zdolne do przekraczania barier, takich jak autostrada 401, jednak częstotliwość takich przemieszczeń była znacznie wyższa u Eptesicus fuscus. Wskazuje to na większą elastyczność tego gatunku w korzystaniu z rozdrobnionych siedlisk i zdolność pokonywania elementów infrastruktury miejskiej.
Zachowanie Myotis septentrionalis potwierdza jego wysoki stopień specjalizacji siedliskowej oraz niezdolność do adaptacji do środowiska miejskiego. W kontekście drastycznych spadków liczebności tego gatunku w wyniku choroby białego nosa (wywoływanej przez Pseudogymnoascus destructans), wyniki badań mają szczególne znaczenie dla planowania działań ochronnych. Wskazują one, że nawet w przestrzeni silnie przekształconej urbanistycznie, kluczowe znaczenie mają zachowane fragmenty lasów jako siedliska krytyczne.
Eptesicus fuscus reprezentuje z kolei gatunek, który nie tylko potrafi przetrwać w mieście, ale aktywnie wykorzystuje miejskie zasoby – zarówno jako miejsca do odpoczynku, jak i źródła pokarmu (głównie owady koncentrujące się przy oświetleniu sztucznym).
Badania potwierdzają znaczenie miejskich kompleksów leśnych jako kluczowych refugiów dla bioróżnorodności – nie tylko dla gatunków zależnych od lasów, ale również dla tych tolerujących środowisko antropogeniczne. Nowoczesne metody telemetryczne, takie jak miniMotus, umożliwiają prowadzenie wysokorozdzielczej analizy przestrzennej zachowań nietoperzy, co może znacząco wspierać przyszłe programy ochrony przyrody w miastach.
📖 Źródło:
Forest Bat Movement Ecology in and Around Urban Forest. Master’s Thesis, Carleton University, Ottawa, Canada.
Pełny tekst dostępny online: https://carleton.scholaris.ca/server/api/core/bitstreams/a55ac6a1-03ea-425a-a1de-f849f3d91d4d/content
