20/11/2025
Imyaka 80 inyuma ya Nuremberg isi ntiyize
Igenekerezo rya 20 Munyonyo 1945 inyuma y'intambara ya kabiri y'isi, niho urubanza rw'abakoze amabi muri iyo ntambara rwatangura kugira abategetsi bakomeye b'Ubudagi n'Ubutaliyano bateguye ayo mahano bahanwe. Urubanza rwamaze hafi umwaka. Igenekerezo rya 01 Gitugutu 1946 niho Sentare ya gisirikare ya Nuremberg yaruca, igasanga 20 muri 24 bagirwa ivyaha vyo mu ntambara n'ubwicanyi bw'agahomerabunwa koko barabikoze. 3 barezwa uwundi yapfuye rutaracika.
Iyo niyo yabanye intango igaragara y'ubutungane mpuzamakungu kubera imbere yaho vyari mu majambo gusa. Iyo ngendo ntiyabandanije kubera intambara ikanye hagati ya Amerika na URSS. Ariko inyuma y'imyaka 57 yaho neza na neza ku wa 01 Mukakaro 2002 Sentare mpuzamakungu mpanavyaha yamaho yaravutse kugira izohore icira imanza abakora ivyaha vy'agahomerabunwa. Naho biruko ivyaha nk'ivyo birabandanya mu burere butandukanye kw'isi. Ntawokwirengagiza ibibera muri n'ahandi. Imvo nyamukuru nuko ibihugu rutura harimwo vyayihaye umugongo. Nico gituma abagwanya iyo Sentare biborohera kuyankisha nabo ifitiye akamaro. Abo nabo bakayagiriza ko emama ngo ari sentare y'ubukoroni bushasha emama ngo n i Sentare y'abanyafrika gusa. Naho biruko iyo Sentare yaratumye abategetsi batwaza umukazo bamwe bamwe basubiza amero mw'isaho kugutinya ko ivyaha bokora bobibazwa.
Kuki none Nuremberg ata somo yadusigiye?
Inyuma y'ukwinjira muri iyo Sentare mu 2004, Uburundi bwabaye igihugu ca mbere kiyivuyemwo kw'igenekerezo rya 27 Gitugutu 2017. Ico gihe nabwone bwayagiriza Ubukoroni bushasha n'ukubwambika ibara. Hari abarundi isinzi iyo ngingo bayakiriye neza kumbure ku kutamenya naho abo hejuru bagira ivyo bazi. Mu bisanzwe gushigikira kuva muri iyo Sentare bisigura gushigikira ko mu gihe uwawe, abawe canke uwo ukunda yokorerwa ivyaha vy'agahomerabunwa ata yindi sentare uzokwitura kiretse sentare zo mu gihugu cawe. Nimba Isi itize n'Uburundi ntibwize. Naho bwavuye muri iyo Sentare mpuzamakungu mpanavyaha yamaho, burakwiye n'imiburiburi gukora amahinduka yimbitse y'urwego rw'ubutungane rwabwo kugira rushobore guhangana n'ivyaha vy'agahomerabunwa bisanzwe bitegekanijwe mw'ibwirizwa mpanavyaha kuva muri 2009.