10/05/2026
Het nieuwe tijdschrift vind je hier:https://erfgoedberla.be/archief/tijdschrift/Berla_nr_161_-_mei_2026.pdf
Beste leden,
Beste lezers,
iedereen heeft al wel gehoord van de “kolonie in Merksplas” (of Hoogstraten of Wortel), dé oorden waar men zwervers en bedelaars opsloot… maar weinigen hebben eigenlijk een realistisch idee van hoe dat er wel uitzag, wie daar eigenlijk verbleef en wat er zich daar afspeelde.
Ooit herbergde deze (nu beschermde) terreinen van meer dan 600 ha een heel brede waaier van activiteiten waar de opgesloten mannen na hun veroordeling werden tewerkgesteld. Het aantal gedetineerden in Merksplas steeg van 800 in 1879 tot meer dan 5.000 landlopers in 1911.
Na 1993, toen de wet op de landloperij en bedelarij (eerste versie: 1866) werd afgeschaft, veranderde de functie en is het nu deels een gesloten centrum voor illegalen en een gevangenis, deels een natuurgebied en deels een een verzameling van activiteiten met onder andere een toeristische inslag (oude gebouwen, museum, archief, bezoekerscentrum, plantentuin, horeca,…).
Maar in z’n “hoogdagen” was de kolonie dus een plaats waar veroordeelde landlopers en bedelaars werden opgesloten en waar ze arbeid moesten verichten onder een sterk gereguleerd regime. En dat alles in de hoop dat die mannen dan door hun straf (en eventueel aangeleerde vakkennis) hun leven achteraf zouden beteren… iets wat niet altijd lukte, getuige de verhalen die hier verder te lezen zijn.
Die zwervers en bedelaars kwamen van zowat overal, van de grote steden tot uit de kleinste dorpjes, ook uit onze gemeente.
Marc Gillisjans speurde jarenlang naar de levensloop van de 31 in Wolvertem geboren mannen die een dossier in de kolonie hadden. En hij bewees tegelijk dat droge ambtelijke archiefstukken toch de basis voor erg leesbare verhalen kunnen vormen: de inkijk die we in hun leven en wedervaren in dit extra-dik themanummer krijgen is vaak verrassend en meer dan eens behoorlijk triest…
Veel leesplezier,
Eric Van Baelen,
ondervoorzitter Berla.
