29/06/2025
Bir neçə gün əvvəl Rusiya Federasiyası vətəndaşı olan və Azərbaycanda müvəqqəti yaşamaq icazəsinə malik bir ana iki azyaşlı uşağı ilə birlikdə Tbilisi–Bakı reysi ilə Azərbaycana geri dönərkən Heydər Əliyev adına Beynəlxalq Hava Limanında gözlənilməz vəziyyətlə üzləşib.
Ana Azərbaycan Respublikasında müvəqqəti yaşamaq icazəsinə malikdir, əri isə Azərbaycan vətəndaşıdır. Uşaqların hər ikisi Azərbaycan Respublikasında doğulub, Azərbaycan qanunvericiliyinə uyğun olaraq doğum haqqında şəhadətnamə alıblar. Lakin ananın vətəndaşlığını və pasport alınmasının daha asan olması nəzərə alınaraq uşaqlara Rusiya Federasiyası pasportu alıblar.
Ailə Azərbaycana geri dönərkən Dövlət Sərhəd Xidmətinin (DSX) əməkdaşları ananı və 2,5 yaşlı uşağı ölkəyə buraxsa da, 4 yaşlı uşağın guya “Azərbaycanda olma və yaşama qaydalarını pozduğu” əsas gətirilərək ölkəyə girişinə icazə verilməyib. Nəticədə ana 2,5 yaşlı uşağı onları qarşılamaya gələn ataya təhvil verərək 4 yaşlı uşağı ilə birlikdə Gürcüstana geri qayıtmağa məcbur olub. DSX əməkdaşları 4 yaşlı uşaq haqqında deportasiya qərarı olduğunu bildiriblər.
Azərbaycan qanunvericiliyi belə hallarla bağlı çox aydın mövqe ortaya qoyur:
Miqrasiya Məcəlləsinin 79-cu maddəsinə görə, deportasiya yalnız qanunsuz yaşayan xarici vətəndaşlara və ya vətəndaşlığı olmayan şəxslərə qarşı tətbiq edilə bilər. Azyaşlı uşaqlar isə hüquqi baxımdan valideynlərinin statusundan asılıdır və müstəqil qaydada deportasiya edilə bilməzlər.
Əgər valideynin Azərbaycanda müvəqqəti yaşamaq icazəsi qüvvədədirsə, digər valideyn isə Azərbaycan vətəndaşıdırsa, uşaqlar da ölkədə qalmaq hüququna malikdirlər. Çünki uşağın hüquqi statusu valideyninin statusu ilə müəyyən edilir.
Bundan başqa, uşaq valideynindən ayrıla bilməz. Həm milli qanunvericilik, həm də uşaq hüquqlarının müdafiəsinə dair beynəlxalq normalara görə, uşağın valideynindən məcburi ayrılması yalnız məhkəmə qərarı ilə mümkündür.
Dövlət Sərhəd Xidmətinin 4 yaşlı uşağın ölkəyə buraxılmaması ilə bağlı qərarı qanunvericiliyə ziddir. Əgər ailənin yaşayış icazəsi ilə bağlı hər hansı pozuntu olubsa belə, məsələ bütün ailə üzvlərinə vahid şəkildə tətbiq edilməli, azyaşlı uşağın valideynindən ayrı salınmasına yol verilməməlidir.
Valideynlər belə hallarda Dövlət Miqrasiya Xidmətinə, Ombudsman Aparatına, məhkəməyə müraciət edərək qanunsuz qərarın ləğvini və qərar verən məmurun məsuliyyətə cəlb edilməsini tələb edə bilərlər.
Bu hadisə göstərir ki, sərhəd-keçid məntəqələrində və Dövlət Miqrasiya Xidmətində uşaq hüquqlarının qorunmasına daha ciddi yanaşılmasına böyük ehtiyac vardır.